Qərbin, o cümlədən NATO-nun Qafqaza artan diqqəti, gözlənildiyi kimi, Kreml tərəfindən kifayət qədər sərt qarşılanır. Bu vaxta qədər NATO əsas etibarı ilə Gürcüstanda mövqelərini möhkəmləndirirdi və Moskva da diqqətini məhz bu istiqamətə yönəldirdi. Amma məlum olduğu kimi, son dövrlərdə NATO Ermənistanı da tədricən özünə yaxınlaşdırmaqdadır.
Belə vəziyyətdə Rusiya Qafqazda mövqelərini NATO-ya uduzacağından ehtiyatlanır. Buna yol verməmək üçün Moskva bölgədə hərbi dayaqlarını möhkəmləndirir. Eyni zamanda Gürcüstan və Ermənistana təzyiqlərini də artırır. Məhz belə bir vaxtda bəlli olub ki, Rusiya Abxaziyaya hərbi əmlak verilməsi barədə müqaviləyə imza atıb. Rusiya Müdafiə Nazirliyi razılaşmanın Moskvada Rusiya müdafiə nazirinin müavini Aleksandr Fominlə qondarma Abxaziyanın “baş qərargah” rəisi Anatoli Xrulev arasında imzalandığını bildirib. Bununla Kreml bölgədə hərbi mövqeyini daha da güjləndirir. Amma Rusiyanın separatçı rejimlərlə ilgili planı təkcə bununla məhdudlaşmır.
Bu barədə danışmazdan öncə xatırladaq ki, 2008-ci il avqustun 8-də Rusiya qoşunları Gürcüstana qarşı hərbi əməliyyatlara başlayıb və 5 gün davam edən müharibə nəticəsində separatçı Abxaziya ilə Cənubi Osetiya bölgəsi tamamilə rus qoşunlarının nəzarətinə keçib. Həmin müharibə Gürcüstan ordusunun Cənubi Osetiya üzərində nəzarəti bərpa etmək cəhdindən sonra başlamışdı. O vaxt Vladimir Putin baş nazir vəzifəsini tuturdu. Lakin çoxları hesab edir ki, Gürcüstana hərbi müdaxilə qərarını məhz o vermişdi. Elə bu günlərdə də Rusiya prezidenti Vladimir Putin Abxaziyada səfərdə olub. Burada o, separatçı bölgənin başçısı Raul Hacimba ilə görüşüb. Vladimir Putin bu görüşdə bəyan edib: “Rusiya bundan sonra da Abxaziya Respublikasının etibarlı təhlükəsizliyinə və müstəqilliyinə zəmanət vermək niyyətindədir”. Bundan əlavə, məlumdur ki, Rusiya bu bölgədə yaşayan etnik rusları kütləvi şəkildə pasportla təchiz edib. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, “Rusiya vətəndaşlarının hüquqlarının pozulması” Moskvanın Ukrayna və Gürcüstana müdaxilə zamanı istifadə etdiyi arqumentdir. İndi isə Rusiya Abxaziyaya əlavə hərbi texnika yeridir. Bu o zaman baş verir ki, NATO da Gürcüstanda hərbi cəhətdən möhkəmlənir. Ekspertlər qeyd edir ki, bu vəziyyətdə Gürcüstan Rusiya və NATO-nun döyüş poliqonuna çevrilə bilər.
Bundan başqa, indinin özündə də Rusiyanın Cənubi Osetiya istiqamətindən Gürcüstanın içərilərinə doğru tədricən irəliləməsi davam edir. Bir neçə gün əvvəl isə bu separatçı bölgədə Moskva irimiqyaslı hərbi təlimlər keçirib. Gürcüstnanın keçmiş müdafiə naziri Dmitri Şaşkinin sözlərinə görə, 2008-ci ilin avqust müharibəsində Rusiyanın bir nömrəli hədəfi Gürcüstan idisə, indi Gürcüstan Rusiyanı Ermənistana dəhliz kimi də maraqlandırır. Keçmiş müdafiə naziri bildirib ki, rusların məqsədi Gürcüstanda onlara yaxın hökumətin əlilə Abxaziya dəmir yolunun açılması idi. Bu plan baş tutmadığına görə, indi onlar “B” planına keçiblər. Bu, quru yolu ilə Ermənistana dəhliz açmaqdır: “Rusiya planlı şəkildə regionda eskalasiya hazırlayır. Rusiya Cənubi Osetiyadakı hərbi qüvvələrini Ermənistandakı Gümrü hərbi bazasına yol açmaq üçün hazırlayır. Gümrü bazası vasitəsilə Moskva regiona nəzarət edir. Rusiya gizlətmir ki, Gürcüstan üzərindən Ermənistana dəhliz açmaq istəyir”. Keçmiş müdafiə nazirinin fikrincə, Rusiya Gürcüstan üzərindən Ermənistana 120 minlik korpus yeridəcək. Şaşkinin dediyinə görə, 2012-ci ildən sonra Rusiya Abxaziya dəmir yolunun açılması üçün çox çalışıb, ancaq bu baş tutmayıb. Ermənistana göstərilən sayda ordu yeridilməsi isə bu ölkənin Rusiyanın nəzarəti altından çıxmasına imkan verməyəcək. Belə vəziyyətdə Moskva Qafqazda mövqelərini qoruyub saxlayacağını da düşünür. Amma məsələ burasındadır ki, NATO da geri çəkilmək niyyətində deyil. Məhz bu səbəbdən bölgədə vəziyyətin daha da gərginləşməsi, qarşıdurmanın dərinləşməsi gözlənir.
Belə vəziyyət Qarabağ münaqişəsinə də mütləq mənada təsir göstərə bilər. Erməni siyasi şərhçi Sarkis Artsruni hesab edir ki, vəziyyət Rusiyaya qarşı ABŞ-ın yeni sanksiyaları və ABŞ vitse-prezidenti Maykl Pensin Gürcüstana səfəri fonunda kəskin dəyişib. O bildirir ki, bu durumda Moskva Dağlıq Qarabağda yeni müharibənin başlanması üçün qanuni əsas tapıb. Onun sözlərinə görə, bu, Ermənistanın öz xarici siyasətinə yenidən baxmasına cavabdır: “Yəni Moskva anlatmağa çalışır ki, Ermənistan NATO ilə əməkdaşlığı davam etdirəcəksə və ya NATO ilə yeni razılaşmanı imzalayacaqsa, onlar məsuliyyəti bizim “qərbyönümlü” hakimiyyətin üzərinə qoyaraq yeni müharibəyə “yaşıl işıq” yandıracaqlar”.
Bu durumda erməni ekspert NATO-nun Ermənistana heç bir kömək göstərə bilməyəcəyini də xüsusi olaraq vurğulayır.
Tahir TAĞIYEV
