Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinin uzanmasının bütün dünya nizamı üçün ciddi fəsadlar yaratması barədə verilən proqnozlar özünü doğruldur. Xüsusən də postsovet məkanında yeni konfliktlərin yaranmasında Qarabağ məsələsinin təhlükəli presedent yaratması ilə bağlı edilən xəbərdarlıqların reallığı nə qədər əks etdirdiyi də gedərək qabarıq şəkildə üzə çıxır.
Elə bu gün Ukraynada da məlum separatçı ocaqların ərsəyə gəlməsinin ümdə səbəblərindən birinin Qarabağ münaqişəsinin vaxtında həllini tapmaması ilə ilgili olduğu heç kimə sirr deyil. Belə ki, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, məhz Qarabağ presedentinin mövcudluğu belə bir hadisənin baş verməsinə gətirib çıxarıb. Rusiya prezidenti yanında insan haqları və vətəndaş cəmiyyətinin inkişafı məsələləri üzrə Şuranın üzvü, tanınmış siyasətçi İrina Xakamada da vurğulayır ki, Dağlıq Qarabağ və postsovet məkanındakı digər münaqişələr bir zəncirin halqalarıdır: "Dağlıq Qarabağ postsovet məkanında birliyə mane olan əsas məqamdır. Hesab edirəm ki, Dağlıq Qarabağ, eləcə də Dnestryanı, Donbass, Abxaziya və Cənubi Osetiya hələlik çıxış yolu görünməyən ərazi mübahisələri, münaqişələrdir. Onların həlli barədə mənim şəxsi təsəvvürüm reallığa çevrilə bilmək üçün çox romantikdir".
İndi bu təhlükəli prsedent fonunda Ukraynanın şərqində yaradılan "Donetsk Xalq Respublikası" terror təşkilatının başçısı Aleksandr Zaxarçenko "Malorossiya dövlətinin" yaradılmasını elan edib. Onun sözlərinə görə, yeni dövlətin yaradılması üçün keçid dövrü 3 il çəkəcək: "Vəziyyət dalandadır. Biz ölkənin reinteqrasiyası planını təklif edirik. Vətəndaş müharibəsini dayandırmaq üçün vəziyyəti müzakirə etdik və nəticəyə gəldik ki, Kiyev rejimi vətəndaş müharibəsinə son qoymaq durumunda deyil. Vəziyyətdən çıxış yolu "Malorossiya" dövlətini təsis etməkdir. "Malorossiya" müstəqil gənc dövlətdir". Zaxarçenko yeni dövlətə "Donetsk və Luqansk xalq respublikalarının" daxil olduğunu açıqlayıb. Zaxarçaneko onu da elan edib ki, "Malorossiya"nın paytaxtı Donetsk şəhəri olacaq: "Biz, Krım istisna olmaqla, Ukraynanın keçmiş regionlarının nümayəndələri Ukraynanın qanuni varisi olan yeni dövlətin təsis edildiyini bəyan edirik. Biz yeni dövlətin "Malorossiya" adlandırılmasına razıyıq, çünki "Ukrayna" adı nüfuzdan düşüb".
Zaxarçenko elan edib ki, Kiyev paytaxt statusu olmadan "tarixi-mədəni mərkəz" kimi qalacaq. "Malorossiya"nın dövlət bayrağı isə Boqdan Xmelnitskinin bayrağı olacaq:"Biz bundan çıxış edirik ki, Donetsk və Luqansk xalq respublikaları Ukraynada qanuni hakimiyyətin olduğu yeganə ərazidir". Separatçıların rəhbəri "Malorossiya"nın ərazisində xaosdan qaçmaq üçün üç il ərzində fövqəladə vəziyyət elan olunacağını bildirib.
Zaxarçenkonun müşaviri Aleksandr Kazakov isə deyib ki, "Malorossiya"nın konstitusiyasını hazırlamaq üçün təşkilat komitəsi yaradılıb. Təşkilat komitəsinin rəhbərləri seçilib. Separatçıların digər təmsilçisi Aleksandr Timofeyev isə elan edib ki, "Malorssiya"nın konstitusiyasında onun bloklara qoşulmamaq barədə statusu əks olunacaq. Eyni zamanda Rusiya ilə əlaqələrin bərpası kursu götürüləcək: "Biz müsəqilliyi və suverenliyi saxlamaq şərtilə Rusiya-Belarus ittifaq dövlətinə qoşulmaq kursu götürəcəyik, Avropa İttifaqı ilə razılaşma olsa vizasız gediş-gəlişi saxlayacağıq".
"Malorossiya" haqda bəyanatların səslənməsinə Moskvadan hələ reaksiya verməyiblər. Ukrayna prezidenti Pyotr Poroşenko isə Zaxarçenkonun bəyanatlarına cavab olaraq Kiyevin Donbass üzərində suverenliyini bərpa edəcəyini bildirib. Poroşenko bundan əvvəlki "Novorossiya" ideyasının dəfn olunduğunu da bildirib. Qərb də məsələyə sərt reaksiya verib. ABŞ Dövlət Departamentinin nümayəndəsi Xizer Noyert bu xüsusda bildirib: "Biz eşitmişik ki, özlərini yığma qoşun döyüşçüləri adlandırılanlar Ukrayna ərazisində hansısa yeni dövlət yaratmaq istəyir və bu bizdə narahatlığa səbəb olmaya bilməz". O həmçinin əlavə edib ki, həmin döyüşçüləri bu mövzu üzrə ətraflı şərhə layiq görməyi lazımlı hesab etmir. ABŞ senatoru Con Makkeyn isə bildirir ki, "Malorssiya"nın yaradılmasının məsuliyyəti birbaşa Rusiya prezidenti Vladimir Putinin üzərinə düşür: "Putin Rusiya imperiyasını bərpa etmək üçün irəliyə doğru daha bir addım atdı. "Malorssiya"nın aradılması Minsk razılaşmasının pozulmasıdır. Kreml hesab edir ki, onun ordusu nə qədər çox adam öldürsə, bir o qədər Ukrayna ərazisi zəbt ediləcək. Ukraynanın NATO-ya üzv olmaması üçün Moskva çalışacaq ki, Kiyevin bütün məhdud resurslarını müharibəyə məcbur etsin". Avropa ölkələri də məsələyə sərt reaksiya nümayiş etdirib. Ekspertlər isə hesab edir ki, separatçılıqla bağlı problemlər həll edilməyincə belə qondarma dövlətlər meydana çıxacaq.
Tahir TAĞIYEV
