İslam ölkələri arasında həmrəylik üçün ciddi təhdidə çevrilən Qətər ətrafında gərgin vəziyyət hələ də davam etməkdədir. Belə görünür ki, vasitəçilər fəaliyyətə keçmədən bu gərginliyin qısa zaman kəsiyində çözülməsi hələ də mümkün deyil. Amma məsələ bundadır ki, tərəflər arasında indiki vəziyyətdə vasitəçi tapmaq çətindir. Çünki dünya ölkələrinin tərəflərdən hər hansı biri ilə münasibət yaratması qarşı cəbhədə sərt qarşılanır.
Belə ölkələrin vasitəçi olması isə mümkünsüz sayılır, çünki tərəflər onları vasitəçi qismində qəbul etmir. Amma hər iki tərəflə münasibətləri yüksək səviyyədə olan ölkələr də var və onlar sırasında yer alanlardan biri də Azərbaycandır. Ekspertlər də hesab edir ki, müvafiq təklif olarsa, Azərbaycan Qətər və digər ərəb ölkələri arasında problemin həllində uğurlu vasitəçi ola bilər.
Hələlik isə hadisələrin inkişaf axarı göstərir ki, vasitəçi fəaliyyəti olmadan Qətər ətrafında böhran davam edəcək. Xatırladaq ki, Qətər dövlət xəbər agentliyinin saytında yerləşdirilən bəyanatı əsas göstərən Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri (BƏƏ), Bəhreyn, Səudiyyə Ərəbistanı və Misir terrorizmə dəstək verməkdə ittiham edərək ötən ay Doha ilə diplomatik əlaqələri kəsib. Bundan sonra Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Bəhreyn və Misir Doha ilə münasibətlərin normallaşması üçün 13 tələb irəli sürüb. Ərəb ölkələri xüsusi halda Qətərdən İranla diplomatik münasibətləri kəsməyi, Türkiyə hərbi bazasını bağlamağı və "Əl-Cəzirə" peyk telekanalını bağlamağı tələb etdilər. Bundan başqa, Doha yuxarıda adı çəkilən 4 ölkənin terrorçuluqda ittiham etdiyi bütün şəxsləri təhvil verməli idi. Tələblərin yerinə yetirilməsi üçün Qətərə 10 gün vaxt verilmişdi. Daha sonra bu müddət Küveytin xahişi ilə daha 48 saat uzadıldı. Lakin Qətər tələbləri yerinə yetirməkdən imtina edib. Elə bu da böhranı daha da dərinləşdirir. Ərəb ölkələrinin Qətərə qarşı sanksiyaları, o cümlədən bu ölkəyə ərzaq daşınmasına qoyduqları qadağa davam edir.
İndilikdə Qətərə ərzaq göndərilməsində Türkiyə və İran mühüm rol oynayır. Belə bir vaxtda Türkiyənin "Sabah" qəzeti siyasi işlər üzrə yüksək səlahiyyətli Qətər rəsmisinə istinadən bildirir ki, Ankara qonşuları tərəfindən blokadaya alınan Qətərə bu həftədən etibarən Azərbaycan üzərindən TIR-larla ərzaq daşımağa başlayıb. Mənbə qəzetə deyib ki, bu həftədən etibarən Türkiyədən Qətərə ərzaq yardımı hava yolundan daha çox quru yolu ilə daşınacaq: "Türkiyənin Qətərə göndərdiyi ərzaq yardım tətbiq edilən embarqonu zəiflətdi. Eyni zamanda təbii olaraq iki ölkə arasında ticarətin həcmini də artırdı. Türkiyədən gələcək TIR-ların Azərbaycan və İran üzərindən keçib İranın cənubundakı limana, oradan isə gəmi-bərələrlə Qətərə çatması planlaşdırılıb. Quru yolu ilə qida daşımaq hava yolundan daha ucuz başa gəldiyi üçün bu marşrutla daha çox ərzaq daşımaq imkanımız olacaq".
Bir daha qeyd edək ki, Türkiyə, Səudiyyə Ərəbistanı başda olmaqla, bir sıra ərəb ölkələrinin blokadaya aldığı Qətəri dəstəkləyir. Qətərə qarşı tətbiq edilən sərt sanksiyalardan dərhal sonra Türkiyə bu ölkəyə özünün hərbi qüvvələrini göndərib və orada baza yerləşdirib. Eləcə də Qətərə təyyarələrlə ərzaq və digər zəruri mallar göndərməyə başlayıb. Amma indi Azərbaycan üzərindən Qətərə böyük həcmdə yük maşınları ilə qida və digər məhsulların daşınması Qətərin durumunu xeyli yüngülləşdirəcək.
Ümumiyyətlə, Ankara Qətər məsələsində fəal siyasət yürüdür. Hətta Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Qətər böhranına cəlb olunmuş ölkələr arasında siyasi dialoqun yaradılmasını təmin etmək üçün diplomatik turne həyata keçirmək niyyətindədir. Türkiyə prezidentinin sözlərinə görə, bu məsələni ABŞ prezidenti Donald Tramp və Rusiya prezidenti Vladimir Putin ilə müzakirə edib. Hələlik isə Qətər ona qarşı tətbiq edilən sanksiyalardan xilas olmaq üçün çevik addımlar atır. Məsələn, məlumdur ki, Qətər öz əhəmiyyətli valyuta ehtiyatları ilə digər ölkələr tərəfindən ona qarşı elan olunan diplomatik boykota dirəniş göstərmək imkanına sahibdir. Qətər Mərkəzi Bankının sədri Abdulla bin Saud əl Tani bildirir ki, Qətərin təxminən 40 milyard ABŞ dolları həcmində nağd pulu və Qətər İnvestisiya Fondunda 300 milyard dollar vəsaiti var: "Bu vəsait bizim sistemin sığortasıdır və istənilən şoka qarşı dayanıqlılıq göstərmək imkanı verəcək". Rəsmi Doha Qətərə yönəlik embarqonun zərər verdiyi şirkətlərin maddi ziyanını qarşılayacağını da açıqlayıb. Burada iqtisadi təcriddən ən çox əziyyət çəkən "Qətər Airveys" şirkətidir. İnşaat sektoru isə 2 milyard dollarlıq müqavilələr yerinə yetirilmədiyi üçün ziyana uğrayıb. Qətərə embarqo tətbiq edən ölkələrdə təhsil alan tələbələr də zərər görənlər sırasındadır. Lakin bütün çətinliklərə baxmayaraq, Qətər iqtisadiyyatı ilə tətbiq edilən bütün sanksiyalara meydana oxuyur. 340 milyard dollarlıq ehtiyat büdcəsi olan ölkə boykotdan zərər görən hər kəsin ziyanını qarşılayacaq.
Tahir TAĞIYEV
