Qon­dar­ma re­ji­min Qa­ra­bağ­da ye­ni "seç­ki" oyu­nu tə­ca­vüz­kar Er­mə­nis­ta­nın növ­bə­ti bey­nəl­xalq if­la­sı­na çev­ri­lir...

Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­nin sülh yo­lu ilə həl­li­ni tap­ma­sı  və konf­lik­tin ye­ni in­san it­ki­lə­ri ol­ma­dan çö­zül­mə­si bu gün rəs­mi Ba­kı­nın xü­su­si ma­raq dai­rə­sin­də yer alır. Elə bu sə­bəb­dən Azər­bay­can da­nı­şıq­lar pro­se­si­nə sa­diq qa­lır və mə­sə­lə­nin sülh yo­lu ilə həl­li üçün fəa­liy­yə­ti­ni da­vam et­di­rir. Am­ma pro­se­sin son­su­za qə­dər uzan­ma­sı­nı da is­tə­mir. Elə bu fon­da Azər­bay­can ar­tıq konf­lik­tin çö­zü­mü üçün ha­di­sə­lə­rin in­ki­şaf axa­rı­nın də­qiq müs­tə­vi­də ol­ma­sı­nı tə­ləb edir.

Bu mə­sə­lə Azər­bay­ca­nın xa­ri­ci iş­lər na­zi­ri El­mar Məm­məd­ya­ro­vun RİA "No­vos­ti" agent­li­yi­nə mü­sa­hi­bə­sin­də kon­kret şə­kil­də qo­yu­lub. Na­zir bil­di­rib ki, Azər­bay­can və Er­mə­nis­tan pre­zi­dent­lə­ri­nin müm­kün gö­rü­şün­də Dağ­lıq Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­nin ni­za­ma sa­lın­ma­sı üz­rə kon­kret pla­nın mü­za­ki­rə­si və onun imp­le­men­ta­si­ya­sı­nı, yə­ni hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si­ni tə­min et­mək la­zım­dır.

E.Məm­məd­ya­rov onu da qeyd edib ki, er­mə­ni həm­ka­rı ilə Brüs­sel­də ke­çi­ri­lən gö­rüş­də Minsk Qru­pu­nun həm­sədr­lə­ri pre­zi­dent­lə­rin gö­rü­şü­nün ke­çi­ril­mə­si­ni tə­min et­mə­yi xa­hiş edib­lər: "Gö­rüş­də döv­lət baş­çı­la­rı sə­viy­yə­sin­də gö­rü­şün ke­çi­ril­mə­si tək­li­fi səs­lən­di­ril­di. Xa­ri­ci iş­lər na­zir­lə­ri mü­va­fiq ola­raq döv­lət baş­çı­la­rı ilə bu tək­li­fi uy­ğun­laş­dır­ma­lı­dır. Gö­rüş­lər mü­na­qi­şə­nin həl­li pro­se­sin­də əhə­miy­yət­li ele­ment­dir. La­kin bu gö­rüş­lər gö­rüş xət­ri­nə ke­çi­ril­mə­mə­li­dir. Pre­zi­dent­lər sə­viy­yə­sin­də gö­rüş təş­kil edi­lə­cək­sə, həm­sədr­lər tə­rə­fin­dən mü­na­qi­şə­nin ni­za­ma sa­lın­ma­sı üz­rə pla­nın mü­za­ki­rə­si və onun imp­le­men­ta­si­ya­sı­nı tə­min et­mək la­zım­dır. Bu­na gö­rə biz hə­mi­şə da­nı­şıq­la­rın subs­tan­tiv xa­rak­te­ri­nə eh­ti­ya­cın ol­du­ğu­nu xü­su­si vur­ğu­la­yı­rıq".

Be­lə­lik­lə, Azər­bay­can mə­sə­lə­ni ki­fa­yət qə­dər kon­kret qo­yur. Da­nı­şıq­lar ma­sa­sın­da re­al tək­lif­lər kon­kret is­ti­qa­mət­lər üz­rə mü­za­ki­rə olun­ma­lı­dır. Məhz bun­dan son­ra Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­nin sülh yo­lu ilə həl­li müm­kün sa­yı­lır. Əks hal­da mü­ha­ri­bə qa­çıl­maz­dır və Azər­bay­can bu xü­sus­da xə­bər­dar­lı­ğı­nı da edib. Di­gər tə­rəf­dən nə­zə­rə al­maq la­zım­dır ki, Er­mə­nis­ta­nın Qa­ra­bağ mə­sə­lə­sin­də Azər­bay­ca­na mü­qa­vi­mət re­surs­la­rı da ge­də­rək tü­kə­nir. Mə­sə­lən, Er­mə­nis­tan bu vax­ta qə­dər se­pa­rat­çı re­ji­min ya­ra­dıl­dı­ğı əra­zi­lə­rə çox­say­lı xa­ri­ci­lə­rin sə­fə­ri­ni təş­kil et­sə də, onun bu si­ya­sə­ti if­la­sa uğ­ra­dı. Xü­su­sən də Lap­şin mə­sə­lə­sin­dən son­ra əc­nə­bi­lər rəs­mi Ba­kı­nın ica­zə­si ol­ma­dan iş­ğal al­tın­da­kı əra­zi­lə­rə sə­fər et­mir. Elə­cə də Er­mə­nis­ta­nın bu­ra­da təş­kil et­di­yi seç­ki oyun­la­rı da if­las­la nə­ti­cə­lə­nir və düş­mən öl­kə sa­də­cə bey­nəl­xalq müs­tə­vi­də özü­nü gü­lünc du­ru­ma sa­lır. Xa­tır­la­daq ki, Pre­zi­dent İl­ham Əli­yev Na­zir­lər Ka­bi­ne­ti­nin 2017-ci ilin bi­rin­ci ya­rı­sı­nın so­si­al-iq­ti­sa­di in­ki­şa­fı­nın ye­kun­la­rı­na və qar­şı­da du­ran və­zi­fə­lə­rə həsr olu­nan ic­la­sın­da bu mə­sə­lə­yə ay­rı­ca to­xun­muş­du: "Bu il qon­dar­ma se­pa­rat­çı re­jim Er­mə­nis­ta­nın si­ya­si rəh­bər­li­yi­nin təh­ri­ki ilə Dağ­lıq Qa­ra­bağ­da növ­bə­ti qon­dar­ma, qa­nun­suz, dır­na­qa­ra­sı re­fe­ren­dum ke­çir­miş­dir. Bu "re­fe­ren­dum"un ke­çi­ril­mə­si əs­lin­də on­la­rın bö­yük səh­vi­dir, da­ha doğ­ru­su, ax­maq­lı­ğı­dır. On­la­rın bir qə­dər ağ­lı ol­say­dı, heç vaxt bu­na get­məz­di­lər. Çün­ki bə­ri baş­dan bəl­li idi ki, dün­ya bir­li­yi bu qon­dar­ma təd­bi­ri ta­nı­ma­ya­caq. Be­lə də ol­du. Minsk Qru­pu bə­ya­nat ver­di, onun həm­sədr­lə­ri - Ame­ri­ka, Fran­sa, Ru­si­ya "re­fe­ren­dum"u ta­nı­ma­dı. Av­ro­pa İt­ti­fa­qı re­fe­ren­du­mu ta­nı­ma­yıb. Qon­şu öl­kə­lər - İran, Gür­cüs­tan "re­fe­ren­dum"u ta­nı­ma­yıb. Di­gər öl­kə­lər də ox­şar bə­ya­nat­lar­la çı­xış et­di­lər. Bu qon­dar­ma "re­fe­ren­dum"un ta­nın­ma­ma­sı Dağ­lıq Qa­ra­ba­ğın Azər­bay­ca­na məx­sus ol­du­ğu­nu bir da­ha təs­diq­lə­yir. Bü­tün dün­ya və mü­na­qi­şə­nin həl­li ilə bi­la­va­si­tə məş­ğul olan öl­kə­lər bu mü­na­si­bət­lə­ri ilə bir da­ha təs­diq edir­lər ki, Dağ­lıq Qa­ra­bağ Azər­bay­ca­nın ay­rıl­maz his­sə­si­dir. Bu hə­qi­qət­dir, bu, ta­ri­xi hə­qi­qət­dir və əl­bət­tə ki, bu hə­qi­qət bir da­ha qeyd olun­du. Bu, Er­mə­nis­ta­nın növ­bə­ti bia­bır­çı­lı­ğı idi".

İn­di­lik­də gö­rü­nür ki, Er­mə­nis­ta­nı ye­nə be­lə bir bia­bır­çı­lıq göz­lə­yir. Be­lə ki, zəbt olun­muş əra­zi­lər­də ya­ra­dı­lan se­pa­rat­çı re­ji­min qa­nun­suz "par­la­men­ti" tə­rə­fin­dən sax­ta "pre­zi­dent seç­ki­si"nin ke­çi­ril­mə­si nə­zər­də tu­tu­lur. Qeyd olun­du­ğu ki­mi, əs­lin­də bu du­rum­da Er­mə­nis­tan ye­nə özü­nü bia­bır­çı və­ziy­yə­tə sa­la­caq. Ey­ni za­man­da bu­nun­la nü­ma­yiş et­di­rə­cək ki, Qa­ra­bağ mə­sə­əl­si­nin sülh yo­lu ilə həl­lin­də ye­nə des­truk­tiv möv­qe tu­tur. Xa­ri­ci İş­lər Na­zir­li­yi­nin mət­bu­at xid­mə­ti­nin rəh­bə­ri Hik­mət Ha­cı­yev iyu­lun 19-da qon­dar­ma re­jim­də qa­nun­suz "pre­zi­dent seç­ki­si­nin" ke­çi­ril­mə­si ilə əla­qə­dar ma­raq­lı fi­kir­lər səs­lən­di­rib. O xa­tır­la­dır ki, Azər­bay­ca­nın Er­mə­nis­tan tə­rə­fin­dən iş­ğal olun­muş əra­zi­lə­rin­də ya­ra­dıl­mış qon­dar­ma re­ji­min "par­la­men­ti"nə 2015-ci il ma­yın 3-də ke­çi­ril­miş qu­ra­ma "seç­ki­lər", 2017-ci il fev­ra­lın 20-də "kons­ti­tu­si­ya­ya də­yi­şik­lik­lər edil­mə­si ilə bağ­lı re­fe­ren­dum" bey­nəl­xalq ic­ti­ma­iy­yət tə­rə­fin­dən rədd edi­lib və ta­nın­ma­yıb: "Qa­nun­suz "par­la­ment" tə­rə­fin­dən sax­ta "pre­zi­dent seç­ki"si­nin ke­çi­ril­mə­si özü­nü gü­lünc və­ziy­yə­ti­nə qoy­maq­dan və öz-özü­nü al­dat­maq­dan baş­qa bir şey de­yil­dir. Hər kə­sə çox yax­şı mə­lum­dur ki, qon­dar­ma re­ji­min kri­mi­nal "rəh­bər­li­yi", elə­cə də sax­ta "par­la­ment"in üzv­lə­ri Er­mə­nis­ta­nın si­ya­si-hər­bi ha­ki­miy­yə­ti tə­rə­fin­dən tə­yin olu­nur və yal­nız ma­rio­net funk­si­ya­sı­nı ye­ri­nə ye­ti­rir­lər. "Azər­bay­ca­nın iş­ğal olun­muş əra­zi­lə­rin­də ya­ra­dıl­mış qon­dar­ma re­jim Er­mə­nis­ta­nın Azər­bay­ca­na qar­şı tə­ca­vüz və iş­ğa­lı, iş­ğal olun­muş əra­zi­lə­rin­də apar­dı­ğı qan­lı et­nik tə­miz­lə­mə si­ya­sə­ti­nin nə­ti­cə­si­dir. "Çı­ra­qov və di­gər­lə­ri Er­mə­nis­ta­na qar­şı" işi ilə bağ­lı Av­ro­pa İn­san Hü­quq­la­rı Məh­kə­mə­si­nin 2015-ci il 16 iyun ta­rix­li qə­ra­rın­da da təs­diq edil­di­yi ki­mi, bu re­jim Er­mə­nis­ta­nın ida­rə­çi­li­yi və nə­za­rə­ti al­tın­da­dır, Er­mə­nis­ta­nın hər­bi, si­ya­si, ma­liy­yə və di­gər dəs­tə­yi sa­yə­sin­də öz möv­cud­lu­ğu­nu da­vam et­di­rir". XİN rəs­mi­si onu da xa­tır­la­dır ki, qa­nun­suz və sax­ta "pre­zi­dent seç­ki"si Azər­bay­can Kons­ti­tu­si­ya­sı, qa­nun­la­rı və bey­nəl­xalq hü­qu­qun nor­ma və prin­sip­lə­ri­nin açıq şə­kil­də po­zul­ma­sı­dır. Elə­cə də Er­mə­nis­ta­nın bu ad­dı­mı növ­bə­ti si­ya­si təx­ri­bat­dır.

Xa­tır­la­daq ki, iş­ğal olun­muş əar­zi­lər­də ya­ra­dıl­mış se­pa­rat­çı re­jim hə­lə 2012-ci il iyu­lun 19-da qon­dar­ma "pre­zi­dent seç­ki­lə­ri"nin, 2015-ci il ma­yın 3-də "par­la­ment seç­ki­lə­ri"nin, 2015-ci il sen­tyab­rın 13-də "özü­nüi­da­rə or­qan­la­rı"na seç­ki­lə­rin, 2017-ci il fev­ra­lın 20-də "kons­ti­tu­si­ya­ya də­yi­şik­lik­lər edil­mə­si ilə bağ­lı re­fe­ren­dum"un ke­çi­ril­mə­si ki­mi də şou­lar dü­zəlt­miş­di. Am­ma bü­tün bu pro­ses­lər za­ma­nı dün­ya bir­li­yi açıq bə­yan et­di ki, bü­tün bun­lar Azər­bay­can Kons­ti­tu­si­ya­sı­nın, bey­nəl­xalq hü­qu­qun nor­ma və prin­sip­lə­ri­nin ko­bud şə­kil­də po­zul­ma­sı de­mək­dir. Yə­ni dün­ya seç­ki­lə­rə məhz bu ra­kurs­dan qiy­mət ver­di. Ey­ni za­man­da o da diq­qət mər­kə­zin­də yer al­dı ki, iş­ğal olun­muş əra­zi­lə­ri­miz­də ya­ra­dı­lan re­jim bi­la­va­si­tə Er­mə­nis­ta­nın nə­za­rə­ti al­tın­da­dır. Bu­nun­la Er­mə­nis­ta­nın iş­ğal si­ya­sə­ti açıq şə­kil­də bir da­ha if­şa olun­du. Şüb­hə­siz ki, iyu­lun 19-da qon­dar­ma re­jim­də qa­nun­suz "pre­zi­dent seç­ki­si­nin" ke­çi­ril­mə­si fo­nun­da bu pro­ses ye­ni­dən tək­rar­la­na­caq. Er­mə­nis­ta­nın iş­ğal­çı ma­hiy­yə­ti bir da­ha or­ta­ya qo­yu­la­caq. Azər­bay­can dip­lo­ma­ti­ya­sı ye­nə bu xü­sus­da çe­vik fəa­liy­yət gös­tə­rə­cək.

İn­di­lik­də gö­rü­nən həm də odur ki, Er­mə­nis­tan bey­nəl­xalq hü­qu­qun nor­ma və prin­sip­lə­ri­nə, BMT Təh­lü­kə­siz­lik Şu­ra­sı­nın qət­na­mə­lə­ri­nə zidd ola­raq ar­tıq ne­çən­ci də­fə­dir ki, iş­ğal al­tın­da­kı əra­zi­lər­miz­də be­lə qon­dar­ma "seç­ki­lər" təş­kil edir. Hal­bu­ki, yu­xa­rı­da qeyd olun­du­ğu ki­mi, bey­nəl­xalq təş­ki­lat­lar və dün­ya öl­kə­lə­ri Er­mə­nis­ta­nın öz iş­ğal­çı­lıq si­ya­sə­ti­ni ört-bas­dır et­mək məq­sə­di­lə Dağ­lıq Qa­ra­bağ­da əv­vəl­lər ke­çir­di­yi bu cür qon­dar­ma "seç­ki­lər"i heç vaxt ta­nı­ma­yıb. He­sab olu­nur ki, Er­mə­nis­ta­nın bu əməl­lə­ri­nə son qoy­maq üçün ar­tıq dün­ya bir­li­yi də qə­ti hə­rə­kə­tə keç­mə­li­dir. Ən azın­dan, Er­mə­nis­ta­na qar­şı sank­si­ya­lar si­ya­sə­ti­nə start ve­ril­mə­li­dir. Bun­dan əla­və, Azər­bay­can onu da açıq bə­yan edir ki, Qa­ra­bağ mə­sə­lə­sin­də ni­zam­lan­ma­ya na­il olun­ma­sı­nın ye­ga­nə və müm­kün yo­lu BMT Təh­lü­kə­siz­lik Şu­ra­sı­nın mə­lum qət­na­mə­lə­ri­nin tə­ləb­lə­ri­nə uy­ğun ola­raq Er­mə­nis­tan si­lah­lı qüv­və­lə­ri­nin Dağ­lıq Qa­ra­bağ re­gio­nu və di­gər iş­ğal olun­muş əra­zi­lə­rin­dən qeyd-şərt­siz və ta­ma­mi­lə çı­xa­rıl­ma­sın­dan ke­çir. Elə­cə də azər­bay­can­lı məc­bu­ri köç­kün­lə­rin öz doğ­ma tor­paq­la­rı­na qa­yıt­ma­la­rı­nın tə­min edil­mə­si, öl­kə­mi­zin bey­nəl­xalq sə­viy­yə­də ta­nın­mış sər­həd­lə­ri da­xi­lin­də su­ve­ren­li­yi və əra­zi bü­töv­lü­yü­nün bər­pa olun­ma­sı əsas şərt­dir.

Xa­tır­la­daq ki, elə Na­zir­lər Ka­bi­ne­ti­nin ic­la­sın­da da Pre­zi­dent bu mə­sə­lə­yə bir da­ha xü­su­si ola­raq to­xun­du: "Azər­bay­ca­nın əra­zi bü­töv­lü­yü bər­pa edil­mə­li­dir. Biz heç vaxt Azər­bay­can əra­zi­sin­də ikin­ci qon­dar­ma er­mə­ni döv­lə­ti­nin ya­ran­ma­sı­na ica­zə ver­mə­yə­cə­yik. Heç vaxt Dağ­lıq Qa­ra­ba­ğa müs­tə­qil­lik ve­ril­mə­yə­cək. Əgər kim­sə bu­nu göz­lə­yir­sə, qoy əbəs ye­rə göz­lə­mə­sin. Bu ol­ma­ya­caq! Azər­bay­can nə­yin ba­ha­sı­na olur­sa-ol­sun, iş­ğal olu­nan tor­paq­la­rı­nı azad edə­cək".

Be­lə­lik­lə, Azər­bay­can mə­sə­lə­ni kon­kret qo­yur. İn­di Er­mə­nis­ta­nın bun­dan son­ra ata­ca­ğı ad­dım­lar çox ma­raq­lı­dır. Be­lə ki, məhz bu ad­dım­la­rın nə­ti­cə­si Qa­ra­bağ mü­na­qi­şə­si­nin sülh, yox­sa hərb yo­lu ilə həl­li­ni mü­əy­yən edə­cək. Ye­ni müm­kün mü­ha­ri­bə isə Er­mə­nis­ta­nın fə­la­kət və çö­kü­şü­nü da­ha da sü­rət­lən­di­rə­cək.

Xa­tır­la­daq ki, bu gün­lər­də Azər­bay­can mü­da­fiə na­zi­ri, ge­ne­ral-pol­kov­nik Za­kir Hə­sə­nov da qeyd edi­lən xü­sus­da ma­raq­lı açıq­la­ma­lar ver­miş, Er­mə­nis­ta­na kon­kret xə­bər­dar­lıq­lar ün­van­la­mış­dı: "İq­ti­sa­di, de­moq­ra­fik və hər­bi po­ten­sia­lı­na gö­rə Er­mə­nis­tan Azər­bay­can­la bəh­sə gi­rə bil­məz. Azər­bay­can is­tər iq­ti­sa­di, is­tər de­moq­ra­fik, is­tər­sə də hər­bi cə­hət­dən hər il güc­lə­nir. Bax­ma­ya­raq ki, ha­zır­da bü­tün dün­ya­da böh­ran ya­şa­nır, han­sı ki, biz­dən də yan keç­mə­miş­dir, la­kin o bi­zə cid­di zə­rər vur­ma­mış­dır. Ən azın­dan mə­ni, bir mü­da­fiə na­zi­ri ki­mi, or­du­nun ma­liy­yə­ləş­di­ril­mə­si ma­raq­lan­dı­rır ki, o da ke­çən il art­mış­dır. Bi­zim öl­kə mə­sə­lə­nin sülh yo­lu ilə həl­li­nin tə­rəf­da­rı­dır. La­kin bu o de­mək de­yil ki, da­nı­şıq­lar son­suz ol­ma­lı­dır, on­lar on­suz da həd­dən ar­tıq uza­nıb. Da­nı­şıq­lar xa­ti­ri­nə da­nı­şıq­lar heç ki­mə la­zım de­yil. Bir ət­ra­fa ba­xın. Bey­nəl­xalq qa­nun­lar ar­tıq iş­lə­mir, ha­mı gü­cə is­ti­nad edir". Be­lə­lik­lə, Qa­ra­bağ da­nı­şıq­la­rı is­tə­ni­lən nə­ti­cə­ni ver­mə­sə, Azər­bay­can hər­bi əmə­liy­yat­la­ra start ve­rə­cək və bu­nun nə­ti­cə­si­nin ən ola­ca­ğı əs­lin­də er­mə­ni tə­rə­fi­nə də yax­şı mə­lum­dur.

Na­hid SA­LA­YEV

Ya­zı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ma­liy­yə dəs­tə­yi­lə çap olu­nur.