Avropa üçün müstəsna əhəmiyyətə malik "Transadriatik" (TAP) qaz boru kəməri ətrafında hələ də maraqlı proseslər cərəyan etməkdədir. Xatırladaq ki, bəzi qüvvələr hüquqi müstəvidə kəmərin nəzərdə tutulan marşrut üzrə reallaşmasını əngəlləmək istiqamətində fəaliyyət göstərir və onlar müəyyən vaxt ərzində istəklərinə nail oldular. Söhbət kəmərin son nöqtəsində, yəni İtaliya ərazisində yaradılan maneələrdən gedir.
Xatırladaq ki, bu il aprelin 6-da Latsio vilayət məhkəməsi TAP-ın tikintisi üçün İtaliya Ekologiya Nazirliyinin Apuliya regionunun Melendunyo şəhərində boru kəmərinin marşrutu üzərindəki zeytun ağaclarının köçürülməsi ilə bağlı qərarını ləğv edib. Bundan sonra zeytun ağaclarının köçürülməsi işləri dayandırılıb. Belə vəziyyət sonda TAP-ın da çəkilişinin dayanmasına gətirib çıxardı. Amma İtaliya hökuməti kəmərin ölkə və bütün Avropa üçün önəmini nəzərə alaraq yaranan problemi elə hüquqi müstəvidə aradan qaldırdı. Belə ki, İtaliya məhkəməsi Azərbaycan təbii qazının Avropaya nəqlini nəzərdə tutan TAP kəmərinin bu ölkədəki hissəsinin tikintisi üçün marşrut üzərindəki zeytun ağaclarının köçürülməsi prosesinin dayandırılması ilə bağlı Latsio vilayət məhkəməsinin qərarını ləğv edib. Bu qərar İtaliyada TAP üzrə işlərin yenidən başlamasına yol açır. Bundan sonra TAP-ın kommunikasiya rəhbəri Lisa Givert bildirdi ki, TAP konsorsiumu tezliklə İtaliyada boru kəməri marşrutu üzrə zeytun ağaclarının köçürülməsini davam etdirəcək: "Məhkəmənin qərarından sonra TAP nəzərdə tutulan qrafikdən geridə qalmamaq üçün mümkün qədər tez bir zamanda İtaliyadakı fəaliyyətini bərpa edəcək. TAP bu prosesdə iştirak edən bütün hakimiyyət orqanları ilə əməkdaşlığı davam etdirir. Bütün işlər təhlükəsiz gedəcəyi halda bir neçə gün ərzində boru kəməri marşrutu boyunca qalan zeytun ağacları da köçürüləcək. İtaliyanın müvafiq dövlət qurumları tərəfindən verilən icazələrə uyğun olaraq TAP-ın zeytun ağaclarının çıxarılması və köçürülməsini həyata keçirmək hüququ var". Artıq TAP-ın yenidən çəkilişinə start verildiyi bir vaxtda TAP-ın keçdiyi İtaliyanın cənubundakı Salento bölgəsində yenidən kəmərin tikintisini əngəlləmək üçün təxribatlar başlandığı müşahidə olunur. TAP konsorsiumu kəmərin tikintisinin aparıldığı və mühafizə olunan əraziyə "No TAP" komitəsinin yüzlərlə aqressiv üzvünün hücum etdiyini bildirib. Qurumun bildirdiyinə görə, aqressiv etirazçılar tikinti ərazisini mühafizə edən mühafizəçiləri söyüb, dəmir hasarın arxasından təhdid edib və daşa basıb. Atılan daşlar avtomobillərə zərər yetirib.
Bundan əlavə, etirazçılar özləri ilə gətirdikləri iş alətləri ilə ərazini mühafizə etmək üçün çəkilmiş dəmir barmaqlıqlardan 35-ni kəsib, onlardan 5-ni özləri ilə aparıb. Mühafizəçilərdən biri baş verənləri smartfona çəkib və TAP şirkəti həmin kadrları aqressiv qrupun əməllərinin sübutu kimi yayıb. Şirkət "No TAP" komitəsini İtaliya dövlətinin qanunlarına qarşı cəngəllik qanunları tətbiq etməkdə, aqressiya və zorakılığa əl atmaqda ittiham edib.
Xatırladaq ki, "No TAP" komitəsi İtaliya parlamentində yerlərin 22 faizinə nəzarət edən, şoumen Beppe Grillonun başçılıq etdiyi "5 Star" hərəkatı tərəfindən yaradılıb. Komitə kəmərin ətraf mühitə və bölgənin çoxillik zeytun bağlarına ziyan vuracağını iddia edərək neçə vaxtdır TAP-a qarşı aksiyalar keçirir, müxtəlif təxribatlara əl atır. Bu hərəkatın Rusiya ilə bağlılığı çoxdan məlumdur. Belə görünür ki, bu təxribatçı dəstə TAP-a maneə yaratmaq niyyətindən əl çəkməyəcək. Bu səbəbdən hesab edilir ki, İtaliya artıq daha sərt addımlara getməli, "No TAP" komitəsini hüquqi səpkidə cəzalandırmalıdır. Əks halda onlar İtaliyanın özü üçün vacib olan TAP-a əngəl yaratmaq niyyətlərindən geri çəkilməyəcək.
Bir daha qeyd edək ki, TAP layihəsi Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin və TANAP-ın davamı olub, "Şahdəniz-2"dən hasil olunacaq qazın Yunanıstan və Albaniya vasitəsilə Adriatik dənizindən keçməklə İtaliyanın cənubuna, oradan da Qərbi Avropaya nəqlini nəzərdə tutur. TAP boru kəməri TANAP-la birləşəcək və Yunanıstanın Türkiyə ilə sərhəddə yerləşən Kipoi ərazisindən başlayacaq. Buradan TAP boru kəməri Yunanıstan və Albaniya ərazisini qət edərək şərqdən qərbə - Adriatik dənizi sahillərinə doğru istiqamətlənəcək və İtaliyanın Puqlia bölgəsində sahilə çıxacaq. Boru kəməri burada "Snam Rete Gas" şirkətinin istismar etdiyi İtaliyanın qaz nəqliyyatı şəbəkəsinə birləşəcək. Bu layihə Azərbaycan qazının İtaliya, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün böyük imkanlar yaradır. TAP-ın ilkin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olacaq və bu həcmin gələcəkdə 20 milyard kubmetrədək artırılması nəzərdə tutulur.
Tahir TAĞIYEV
