Yaxın Şərqdə cərəyan edən hadisələr Azərbaycanın iki ən böyük qonşusu arasında gərginlik və ziddiyyəti də artırmaqdadır. Söhbət Türkiyə və İrandan gedir. Hadisələrin gedişi göstərir ki, Türkiyənin Suriyada hərbi güc hesabına daha çox sahədə nəzarəti ələ alması İranda ciddi narahatlıq yaradır.
Digər tərəfdən İranı narahat edən əsas məqamlardan biri də odur ki, Türkiyə, Rusiya ilə yaxınlaşmasına baxmayaraq, Suriyada Bəşər Əsəl rejiminin devrilməsində hələ də maraqıl tərəf kimi çıxış edir. Bu fonda İranın ali rəhbəri ayətullah Seyid Əli Xamneyinin müşaviri Əli Əkbər Vilayəti bildirir: "Türkiyə Suriyadakı hədəflərinin heç birinə nail olmayıb. Onlar Dəməşqə gedib, Əməvi məscidində namaz qılmaq istəyirdilər. Bunu edə bilmədilər və heç bir zaman da edə bilməyəcəklər. İraq və Suriya hökumətləri müşavirlik etmək üçün İranı ölkələrinə rəsmi dəvət ediblər. Suriya və İraqa icazəsiz gedənlər təcavüzkardır və bu ölkələrdən çıxmalıdır".
Türkiyə Prezident Administrasiyasının sözçüsü İbrahim Kalın isə İran rəsmilərinin Türkiyənin ünvanına söylədiyi fikirlərə sərt cavab verib: "İran hesabat verməlidir ki, hansı rejimlə əməkdaşlıq etdiyini iddia edir. İran bizim çox əhəmiyyətli qonşumuzdur. Bu ölkə ilə uzun bir sərhədimiz var. Həm ikitərəfli əlaqələr, həm də regional məsələlərlə bağlı həmişə müzakirələr aparırıq. Bununla belə, İranın bölgədəki məsələlərdə nüfuzunu artırmağa çalışdığını da görməyə bilmərik. "Ora rejimin dəvətilə getdik" arqumenti bizim üçün qəbuledilməzdir. İran hansı rejimlə əməkdaşlıq edib? 600 min insanı qətlə yetirən bir hökumətlə əməkdaşlıq etmək nə dərəcədə qanunidir? İŞİD-ə qarşı mübarizəmiz, fəaliyyətimiz, verdiyimiz şəhidlər ortadadır. Türkiyə bu gün İŞİD-ə qarşı mübarizəinin ön cərgəsindədir. Bunu təqdir etməkdənsə, Türkiyəyə qarşı diqqətə almadığımız tənqidlər eşidilir. Dövlət adından danışanda gərək ciddi və məsuliyyətli olasan. Biz milli təhlükəsizliyimiz, bölgə və Suriya xalqının gələcəyi üçün çox ciddi mübarizə aparırıq".
Amma İran və Türkiyənin problemi təkcə Suriya məsələsilə bağlı deyil. Bu günlərdə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Bəhreynə səfəri zamanı İran hakimiyyətinin İraq və Suriyada fars milliyyətçiliyi siyasəti yürütdüyünü bildirib. Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu isə bəyan edib ki, İran Suriya və İraqda müsəlmanlar arasında bölücülük yaradır: "İranı bölgədə sabitliyi və təhlükəsizliyi təhdid etməyi dayandırmağa çağırırıq". Bu fikirlərlə bağlı olaraq Türkiyənin Tehrandakı səfiri Rıza Hakan Tekin İranın Xarici İşlər Nazirliyinə çağırılıb. Diplomata Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Bəhreynə səfəri zamanı və xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlunun Münhen təhlükəsizlik konfransında İran hakimiyyəti haqqında söylədiyi fikirlərə etiraz bildirilib.
Beləliklə, Türkiyə və İran arasında gərginliklərin artdığı müşahidə edilir. Ekspertlərə görə, iki ölkənin diplomatları arasında söz müharibəsi Türkiyə və İranın regionda nüfuz uğrunda mübarizə apardığının göstəricisi hesab oluna bilər. "Global Sourje Partners" məsləhət şurasında siyasi təhlilçi Atilla Yeşilada vəziyyətin təhlükəli olduğunu bildirir: "Onlar ciddidir. Mən onu nəzərdə tuturam ki, İran və Türkiyə arasında rəqabət ciddidir. Hamı bunu bilir. Onlar elə bil kiçik bir otaqda iki fildir. İranın məqsədi Tehrandan Livana qədər şiə çevrəsi yaratmaqdan ibarətdir. Bu heç kim üçün sirr deyil. Ən azı, Türkiyə perspektivindən". Türkiyənin sünni müsəlman ölkələri ilə işbirlyini genişləndirməsi də İranı narahat edir. Səudiyyə Ərəbistanı və Körfəz ölkələrində Türkiyənin aktivliyini artırması Tehranda heç də xoş qarşılanmır. İranda hesab edilir ki, bununla Türkiyə İranın regionda nüfuzunun qarşısının alınmasını istəyir. Təhlilçilər ABŞ prezidenti Donald Trampın Ankaranın mövqeyinə təsir göstərə biləcəyini deyir. Atilla Yeşilada bu xüsusda bildirir: "Trampın İrana əzələ nümayiş etdirməsilə Ankara bu antoqonizmi açıq müstəviyə gətirmək, Suriya və İraqda uzun müddətdir davam edən münaqişəni nəhayət həll etmək imkanı əldə etdiyini düşünə bilər". Lakin o xəbərdarlıq edir ki, Ankara bunun, belə demək olarsa, bədəlini ödəməli olar. Yəni Tehran "başqasının əli ilə müharibə aparmaq ustası" olduğu halda, Ankara üçün bu rəqabətin nəticələri təkcə Tehranla ticarətlə bitməyə bilər. Regional ekspertlər deyir ki, Tehran bölgədə kürdlərin üsyançı qrupu olan PKK və onunla əlaqəsi olan başqa qruplarla dil tapmağa çalışır. Ekspert Semih İdiz bununla bağlı qeyd edir: "İran kürd kartından istifadə edə bilər. Türkiyə İranı əvvəllər də PKK-ya sığınacaq verməkdə və yardım göstərməkdə ittiham edib. Lakin burada bir dilemma var. İranın özünün kürd azlıqla problemi var, buna görə də əli yana bilər". İndilikdə isə təhlilçilər İran və Türkiyə arasında gərginliklərin iki ölkənin nüfuz uğrunda mübarizə aparmağa davam etməsilə artacağını gözləyir.
Tahir TAĞIYEV