ABŞ-da məlum hakimiyyət dəyişikliyi dünya siyasətində gözləniləndən də çox dəyişikliyin edilməsi ilə müşayiət olunmaqdadır. İndi ən çox diqqət mərkəzində yer alan məqamlardan biri daim mühüm mütəffiq olmuş ABŞ və Avropa arasında yaranan ziddiyyətlərdir.
Avropa İttifaqı baş verənləri böyük həyəcanla qarşılayır. Avropa Şurasının başçısı Donald Tusk bildirir ki, Rusiya, Çin və ABŞ-ın rəhbərləri Avropa İttifaqının qarşısında olan ən böyük problemlərdir. O, Avropa İttifaqını xüsusilə ABŞ prezidenti Donald Tramp mövzusunda xəbərdar edib. ABŞ prezidentini sərt şəkildə tənqid edən Tusk quruma üzv 27 ölkəyə açıq məktubunda Trampın Avropanın mövcudluğu üçün bir təhdid olduğunu söyləyib. Tusk açıq məktubda Avropa İttifaqını təhdid edənlər siyahısını Donald Tramp, Rusiya, Çin və radikal təşkilatlar şəklində sıralayıb. Məhz bu şəraitdə kraliça Yelizavetanın dəvətini Donald Trampa çatdıran Böyük Britaniyanın baş naziri Tereza Mey üzərində ictimai təzyiq artır. Ötən həftə ABŞ-a səfər edən və Donald Trampa kraliçanın dəvətini çatdıran Tereza Mey çətin vəziyyətə düşüb. Bu dəvətin ləğv olunması üçün İngiltərə parlamentinə göndərilən petisiyanı indiyədək 1 milyon 650 min nəfər imzalayıb. Heç bir ABŞ prezidentinin ölkəyə bu tezliklə dəvət edilmədiyini xatırladan Böyük Britaniyanın keçmiş xarici işlər nazirinin mavini Peter Ricketts "The Times" qəzetinə göndərdiyi məktubda baş naziri dəvət məsələsində tələsərək kraliçanı çətin vəziyyətə salmaqda təqsirləndirib. Donald Trampın Böyük Britaniyaya dəvət olunmasına etiraz edən on minlərlə insan baş nazirin ofisinin yerləşdiyi "Downing Street" küçəsində toplaşıb. Trampa qarış etirazlar Avropanın digər ölkələrində də artır.
İndi Avropanı qorxudan əsas məqam Trampın Rusiya ilə yaxınlaşa biləcəyidir. Məhz bu vəziyyətdə Avropa Rusiya qarşısında köməksiz durumda qalacağını düşünür. Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov isə bildirir ki, Donald Trampın hakimiyyətə gəlişindən sonra iki ölkənin maraqlarının üst-üstə düşdüyü sahələr üzə çıxarılıb. "Carnegie Europe" saytı isə yazır ki, Donald Tramp və Vladimir Putini birləşdirən ümumi cəhətlər çoxdur və bu cəhətlərin hamısı Avropa İttifaqının dəyərlərinə, birliyinə zərərdir. Avropa liderləri isə buna qarşı durmağa, birliyi canlandırmağa və qaldırmağa hazır deyillər. Məqalədə deyilir ki, ABŞ və Rusiya prezidentləri həm Aİ-yə, həm NATO-ya, həm də Almaniya kansleri Angela Merkelə və ümumiyyətlə, açıq cəmiyyətlərə qarşıdırlar və bunun üçün onların hərəsinin öz səbəbi var: "Pis olan odur ki, bəzi avropalı siyasətçilər bu liderlərlə razılaşır. Macarıstan, Polşa, Slovakiya, Niderland, Fransa, hətta Böyük Britaniyadakı mühafizəkarlar və millətçi liderlər sərhədlərin bağlanmasının, özəlliklə, qorunmağa ehtiyacı olanların üzünə bağlanmasının, açıq cəmiyyətə zidd mühafizəkarlığın tərəfində dururlar.
Bəziləri hətta Trampdan uzağa getməyərək, Avropa İttifaqının gələcəyinə inanmır, qurumun dövrünü başa vurduğunu deyirlər. Tramp hesab edir ki, Aİ ona üzv olan ölkələrin öz sərvətlərini idarə etməsinə imkan vermir. V.Putinə görə isə, Aİ-nin iqtisadi sərvətindən başqa, istifadə olunmamış potensialı var. Məsələn, yeri gələndə Aİ-nin sərgilədiyi birlik çoxlarını təəccübləndirir. Aİ ölkələrinin Rusiyanın Ukraynaya müdaxiləsindən sonra birləşərək Moskvaya sanksiyalar qoyması buna sübutdur. Bununla belə, indi Avropadakı, özəlliklə də Brüsseldəki siyasətçilərin başı Fransa, Almaniya, Niderlandda keçiriləcək seçkilərə və institusional təsir dairələri uğrunda müharibələrə qarışıb, blokun təhlükəsizliyi, müdafiəsi və dəyərlərinin qeydinə qalmırlar". Qeyd olunur ki, Aİ-ni, eləcə də NATO-nu parçalamaq Putinin çoxdankı arzusudur: "Və indi onun arzusunu gerçəkləşdirməsinə ABŞ prezidenti Tramp yardım edir. Tramp Aİ-yə istehzayla yanaşır, NATO-nu isə "köhnəlmiş qurum" adlandırır. Putin Vaşinqtonda D.Trampdan yaxşı müttəfiq arzulamazdı. Onlar hər ikisi Almaniya kansleri Angela Merkeli hədəfə alıb. Tramp Merkelin miqrant siyasətini kəskin tənqid edib, kanslerin, qaçqınları Avropaya buraxmaqla çox böyük səhvə yol verdiyini, Aİ-ni öz əməllərini gerçəkləşdirməkdən ötrü vasitəyə çevirdiyini söyləyib. Putinə görə, Merkel Avropanın Rusiyaya sanksiyalarının ləğvinə ən böyük əngəldir. Bəzi Avropa liderləri, məsələn, Macarıstanın baş naziri Viktor Orbanın başçılıq etdiyi qrup Rusiyaya sanksiyaların əleyhinə olsa da, Merkel sanksiya tərəfdarlarını birləşdirməyə nail olub. Amma Aİ institutlarının bu gedişatın qarşısını almaqdan, Trampizm və Putinizmlə mübarizədə yararlanacağı gündəliyi yoxdur". Hesab edilir ki, ABŞ və Rusiyanın Avropaya təzyiqləri artsa, bu, Aİ-nin parçalanmasını, Rusiyanın burada hökmran mövqeyini gücləndirəcək. Belə vəziyyət öz növbəsində dünyada siyasi mənzərəni tam dəyişdirəcək.
Nahid SALAYEV