"Qazprom"un TAP-dan istifadə etmək haqqında düşüncəsinin arxasında ilk növbədə pul qazanmaq məqsədi dayanır"
Rusiyanın "Qazprom" şirkətinin Transadriatik qaz kəməri (TAP) vasitəsilə qaz nəql etmək planları Azərbaycan qazının Avropaya ixracına təsir etməyəcək. Bunu TAP-ın kommunikasiya şöbəsinin rəhbəri Liza Givert deyib. Onun sözlərinə görə, TAP Azərbaycan qazının 25 il müddətinə Avropaya nəqli üzrə öhdəlik götürüb.
O deyib: "TAP "Şahdəniz-2" yatağından hasil olunan qazın nəql olunmasının tərəfdarıdır. İlkin olaraq ildə 10 milyard kubmetr qaz Yunanıstan və Albaniyadan keçməklə İtaliyaya nəql olunacaq. TAP Cənub-Şərqi Avropaya qaz tədarükünün diversifikasiyası baxımından Avropa üçün strateji əhəmiyyət daşıyır".
Qeyd edək ki, "Qazprom" rəhbərliyi Avropaya qaz tədarükü üçün "Poseidon" və TAP boru kəmərlərindən istifadənin mümkünlüyü barədə müzakirələrin getdiyini bildirib.
Məlumdur ki, TAP-ın Azərbaycanın təşəbbüskarı olduğu "Cənub Qaz Dəhlizi"nin tərkib hissəsidir. Bununla iddia etmək olarmı ki, Azərbaycanın təşəbbüskarı olduğu layihələrə böyük maraq yaranmağa başlayıb?
Ekspert İlham Şaban hesab edir ki, "Qazprom" rəhbərliyinin TAP-la bağlı açıqlamaları bir neçə maraqlı məqama söykənir. Birincisi, rus qazının bir qismi "Türk axını" vasitəsilə Türkiyə bazarında satılır. İkincisi, növbəti kəmər ona görə lazımdır ki, 16 milyard kubmetr qazı Avropaya yönəltsin:
"Rusiya ümid edir ki, 2020-ci ildə Transbalkan qaz kəməri istifadəsiz qalacaq. Yəni istifadəsiz qaldığından, onu əks istiqamətdə işlətmək mümkün olacaq. Çünki həmin boru kəməri ilə göndərilən qazın əsas alıcısı Türkiyə idi. Türkiyə qazı Rusiyadan idxal edirsə, faktiki olaraq, Rumıniya və Bolqarıstan üzərindən gələn qaz kəməri boş qalacaq. Bu baxımdan da onun əks istiqamətdə istifadəsi planlaşdırılır. Ona görə də Rusiya istəyir ki, həmin kəmərdən 7-8 milyard kubmetr qaz vuraraq Avropa istiqamətində istifadə etsin. Məsələ ondan ibarətdir ki, TAP boru kəmərinin həcmi 10 milyard kubmetrdir. Orada heç bir milyard kubmetr də üçüncü ölkənin qazının daşınmasına imkan yoxdur. Bu kəmər genişləndiriləndən sonra Rusiyanın istəkləri müəyyən dərəcədə reallaşa bilər. TAP boru kəmərinin genişləndirilməsi isə 2024-cü ildən tez baş verməyəcək. Bu, 2025-ci ildə 20 milyard kubmetrə qədər həcmin artırılması anlamına gəlir. O demək deyil ki, "Qazprom" ora 10 milyard kubmetr qaz vura bilər. Bu mümkün deyil, maksimum 3 milyard kubmetr rus qazının daşınmasına icazə verilə bilər. Çünki həmin vaxt üçüncü enerji patentinin müddəaları tətbiq olunacaq. Bu da normaldır".
İlham Şabanın sözlərinə görə, "Qazprom" hələlik TAP boru kəmərindən pay almaq niyyətini açıqlamır. Bu boru kəməri vasitəsilə Avropaya öz qazının çatdırılması fikrini vurğulayır: "İndiki şəraitdə bu, Rusiya üçün ən ucuz variantdır. Biri var real boru kəmərinin imkanlarından istifadə edəsən, biri də var özün ayrıca vəsait ayırıb kəmər çəkəsən. Kapital qoyuluşları, daşınma haqqı ödəmək də ayrılan vəsaitin həcmini daha da çoxaldacaq. "Qazprom"un TAP-dan istifadə etmək haqqında düşüncəsinin arxasında ilk növbədə pul qazanmaq məqsədi dayanır. Dövlət şirkəti olduğundan, Kremlin siyasətini də yürütməyə səy göstərir. Digər tərəfdən də bütün mümkün vasitələrdən istifadə etməklə, rus qazına rəqib çıxanları sıxışdırıb sıradan çıxarmaq niyyəti güdülür. Ancaq son illər Avropada aparılan qaz siyasətinin əsas məqsədi odur ki, Moskvanın əlindən bu siyasi "aləti" alsın. Yəni Kremlin mavi yanacaqdan Qərbə qarşı siyasi təsiretmə metodu kimi istifadə etməsini nəzərdə tuturam. Avropa həm də öz bazarında şəffaf mühit yaratmağa çalışır. Həm də bu bazarda karbohidrogenlərdən asılılığı azaltmaq siyasəti yürüdür. Son on ildə aparılan bu siyasət siyasi-iqtisadi baxımdan öz bəhrəsini verməkdədir".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ