ABŞ-da yeni hakimiyyətin formalaşmasından sonra Vaşinqtonun xarici siyasəti, münaqişəli bölgələrlə bağlı hansı mövqe tutacağı indi xüsusi maraq doğurur. Bu fonda ABŞ-ın Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı tutacağı mövqe də olduqca maraqlıdır.
İstisna olunmur ki, ABŞ Qafqazda fəal siyasətə başlasın və bu hal mütləq mənada Qarabağ münaqişəsinin də həllinə təsirsiz ötüşməyəcək. Son dövrlərdə, ümumiyyətlə, ABŞ-ın Qarabağ münaqişəsilə bağlı fəal siyasət yürütməsinə dair Vaşinqtonda da çağırışlar artır. Məlumat verildiyi kimi, elə bu günlərdə "The Washington Times" qəzetində "Caspian Group Holdings"in direktoru Rob Sobhaninin "Trampın Nobel mükafatı: Azərbaycanla Ermənistan arasında sülh bütün tərəflərin maraqlarına cavab verir" sərlövhəli məqaləsi dərc edilib. Müəllif məqalədə ABŞ-ın 45-ci prezidenti Donald Trampı Dağlıq Qarabağ münaqişəsini nizamlamaq və Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh yaratmaq üçün səylər göstərməyə çağırır.
R.Sobhani yazır ki, saziş imzalamaq təcrübəsindən istifadə etmək və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə kömək etmək üçün prezident Donald Trampa tarixi imkan yaranıb. Onun fikrincə, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasının uğuru bütün dünyaya onu da nümayiş etdirəcək ki, ABŞ qlobal sabitlik sahəsində tədbirləri dəstəkləməyə davam edir: "Qeyd etmək lazımdır ki, Tramp Böyük Yaxın Şərq regionunda Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev kimi etibarlı tərəfdaş tapa bilməz. İsrailin baş naziri Binyamin Netanyahunun bu yaxınlarda Bakıya səfəri zamanı vurğuladığı kimi, Azərbaycan dünyada birmənalı şəkildə Vaşinqtonun diqqətinə layiq olan azsaylı müsəlman ölkələrindən biridir". R.Sobhani daha sonra yazır ki, sülh yolu ilə nizamlanma planı çərçivəsində Ermənistan qoşunları Azərbaycanın işğal edilmiş ərazilərindən dərhal və qeyd-şərtsiz çıxarılmalıdır: "Bunun müqabilində Azərbaycan Ermənistan ərazisindən keçməklə Avropaya ixrac qaz kəməri çəkəcək və Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ regionunun ermənilərinə ən yüksək muxtariyyət verəcək". Müəllif yazır ki, bu plana görə, birgə barışıq və yenidənqurma fondu iki ölkə arasında infrastruktur layihələrə, məsələn, Ermənistan ərazisindən keçməklə Bakıdan Naxçıvana yüksək sürətli sərnişin qatarı layihəsinə, Ermənistanda köhnəlmiş "Metsamor" atom elektrik stansiyasını əvəzləyəcək təhlükəsiz və etibarlı atom elektrik stansiyasının tikintisi üçün ABŞ, Fransa və Rusiya arasında tərəfdaşlığın yaradılmasına sərmayə yatıra bilərdi. İndi bu çağırışlar ətrafında ABŞ-ın Qarabağ məsələsində yürüdəcəyi siyasət xüsusi maraq doğurur. Rusiyalı politoloq Pavel Klaçkov Trampın Qarabağla bağlı siyasətini proqnozlaşdırarkən burada bir neçə amilə diqqət çəkməyin zəruri olduğunu bildirir: "Birinci amil odur ki, Trampın xarici siyasəti sərt praqmatizm üzərində qurulacaq. Barak Obama idealist və xəyalpərəst idi, Tramp isə praqmatikdir. İkinci amil odur ki, Dağlıq Qarabağla bağlı danışıqlarda ABŞ Rusiya ilə əlaqələndirilmiş addımlar atacaq. Heç şübhəsiz, Vaşinqton Moskva ilə dialoq apararaq bu məsələni həll edəcək. Çünki ABŞ və Çin arasında qarşıdurma artır, bu baxımdan, indi Moskvanın neytral mövqe tutması Vaşinqton üçün əhəmiyyətlidir. Üçüncü amil odur ki, Trampın iş üslubu da Qarabağ münaqişəsindəki vəziyyətə təsir edə bilər. Tramp improvizasiya etməyi sevir. Mümkündür ki, o, başqa regiondakı problemlərin həlli yolunu tapa bilsin. İlk növbədə Tramp münaqişə ətrafında gərginliyin azalmasına çalışacaq. Bu, münaqişənin nizama salınması üçün yaxşı perspektiv vəd edir. Dağlıq Qarabağın timsalında Tramp Vaşinqtonun belə münaqişələri həll etmək potensialını nümayiş etdirə bilər. Lakin onu da qeyd etməliyik ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi Tramp üçün birinci prioritet olmayacaq. Bu baxımdan, onun münaqişənin həllini tamamilə öz üzərinə götürəcəyini demək çətindir. Onun əsas prioriteti Yaxın Şərq, İsrail-Fələstin münaqişəsi, Meksika, Avropa İttifaqı və İranla bağlı məsələlər olacaq". Ekspert, daha bir amil kimi, diqqəti ona yönəldir ki, ötən ilin dekabrında İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu Azərbaycana səfər edib: "Bu gün İsrail-Azərbaycan əlaqələri, o cümlədən Netanyahu-İlham Əliyev münasibətləri çox gözəldir. Mən bura diqqət çəkmək istəyirəm. Netanyahu dünyada kifayət qədər nüfuzlu şəxsdir. Artıq qeyd etdiyimiz kimi, Tramp üçün Yaxın Şərq əhəmiyyətli məsələdir. Burada ABŞ-İsrail-Azərbaycan üçbucağı meydana çıxa bilər. Çünki Tramp Yaxın Şərqə baxanda burada İsrail və Azərbaycana bel bağlaya bilər. İsrail də Azərbaycanın maraqlarının lobbiçiliyini edə bilər. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev çox gözəl diplomatdır və güman ki, o, bu kartı oynayacaq". Politoloq qeyd edib ki, bu amillər Trampın Dağlıq Qarabağla bağlı siyasətində əsas ola və münaqişənin həllinə təsir edə bilər. Onun fikrincə, rəsmi Bakı sonuncu amildən - ABŞ-İsrail-Azərbaycan üçbucağı - yararlanaraq, vəziyyəti tamamilə dəyişə bilər.
Tahir TAĞIYEV