Dünyanın siyasi gündəminin əsas diqqət mərkəzində olan Yaxın Şərqdə tamamilə yeni geosiyasi mənzərə yaranmaqdadır. Belə görünür ki, burada hadisələrin inkişaf axarını müəyyən edən əsas dövlətlər qismində Rusiya, Türkiyə və İran çıxış edəcək. Hazırda Yaxın Şərqdə, ilk olaraq Suriyada hərbi cəhətdən hakim mövqe məhz bu dövlətlərin əlindədir.
Elə Astanada Suriya münaqişəsi üzrə keçirilən görüşdə də əldə olunan razılıqların təminatçısı qismində bu ölkələr çıxış edir. Tərəflər artıq qeyd olunan istiqamətdə fəaliyyətlərini daha da genişləndirməyi, gələn ay ərzində isə məsələ ilə bağlı birgə əməliyyat qrupunun yaradılmasını da razılaşdırıb. Rusiya prezidentinin Suriya üzrə xüsusi nümayəndəsi Aleksandr Lavrentyev bildirib ki, bu qrupun vəzifəsi atəşkəs rejiminə əməl olunmasına nəzarət və hər hansı pozuntuya yol verilməməsi kimi məsələləri əhatə edəcək: "Zərurət yarandıqda, əməliyyat qrupunun işinə həm Suriya Silahlı Qüvvələrinin, həm də silahlı müxalifətin nümayəndələri cəlb olunacaq".
Onu da qeyd edək ki, Suriya ilə bağlı proseslərin inkişaf axarını müəyyən edən üç ölkənin yeni əməkdaşlıq formatı Qərbdə ciddi narahatlıq yaradır. Ekspertlər hesab edir ki, Rusiya-Türkiyə-İran üçlüyü Yaxın Şərqdə qüvvələr nisbətini dəyişə bilər. Burada ən çox diqqət yetirilən məqamlardan biri NATO ölkəsi olan Türkiyənin Rusiya, eləcə də İranla yaxınlaşmasıdır. Son dövrlərdə Rusiya və Türkiyə arasında hərbi əlaqələrin intensivləşməsi də Qərbin narahatlıqla izlədiyi məqamlardan biridir. Hətta bu günlərdə Suriyanın Hələb əyalətində Rusiya və Türkiyə Hərbi-Hava Qüvvələri İŞİD-ə qarşı birgə əməliyyat da keçirib. Məlumata görə, Rusiya və Türkiyəyə məxsus hərbi təyyarələr Hələb əyalətinin Əl-Bab yaşayış məntəqəsi istiqamətində İŞİD terrorçu qruplaşmasının mövqelərinə hava zərbələri endirib. Əməliyyata Rusiya tərəfindən 3, Türkiyə tərəfindən 4 təyyarə cəlb edilib. Ümumilikdə 22 hədəfin vurulduğu bildirilir. Amma belə görünür ki, ölkələr hərbi-texniki sahədə əməkdaşlıqlarını daha da genişləndirməyi düşünür. Hətta məlumatlara görə, Ankara Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla Rusiya dövlət başçısı Vladimir Putin arasında keçirilən Sankt-Peterburq görüşündə gündəmə gələn S-400 zenit-raket kompleksi üçün hərəkətə keçib. Belə ki, zenit-raket kompleksinin alınması üçün danışıqlar başlayıb. Məsələyə, bundan əvvəl olduğu kimi, NATO-nun hansısa formada təsir göstərə biləcəyi də artıq inandırıcı sayılmır.
Xatırladaq ki, 2015-ci ildə Türkiyə Silahlı Qüvvələrinə raket əleyhinə müdafiə sisteminin alınması ilə bağlı tender keçirilib. Tenderdə birinci yeri Çinin CPMIEC, ikinci yeri ABŞ-ın "Raytheon", üçüncü yeri Avropa konserni "EuroSAM", dördüncü yeri isə Rusiyanın "Rosoboronexport" şirkəti tutmuşdu. Bu mərhələdə Rusiya şirkəti ilə danışıqlar tamamilə kəsilmişdi. ABŞ, Avropa və Çinlə danışıqlar davam etdirilmişdi. Türkiyə son mərhələdə Çin şirkəti ilə müqavilənin imzalanması üçün masaya oturmuşdu. Amma Çinlə aparılan danışıqlar NATO ölkələrinin təsiri ilə nəticəsiz qaldı. 2016-cı ilin avqustunda isə Rusiya və Türkiyə arasında münasibətlərin normallaşması iki ölkənin hərbi əməkdaşlığını gündəmə gətirib. Görüşdən bir neçə gün sonra Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu bildirib ki, Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Vladimir Putinlə görüşündə müdafiə sənayesi sahəsində əməkdaşlıq müzakirə olunub. Onun sözlərinə görə, daha əvvəl Çinlə müzakirə edilən raketdən müdafiə sistemi layihəsini Rusiya istəyir. Türkiyənin xarici işlər naziri ABŞ və Avropanın texnologiya transferinə müsbət yanaşmadığı üçün NATO-dan kənar istehsalçı ölkələrlə danışıqların aparılmasının təbii olduğunu söyləyib. Noyabr ayında isə Türkiyənin müdafiə naziri Fikri İşık Türkiyənin S-400 böyük və orta mənzilli zenit-raket sistemlərinin alınması haqqında niyyətini dilə gətirib. Türkiyəli səlahiyyətlilər bildirir ki, indiki mərhələdə NATO-nun təzyiqləri nəzərə alınmayacaq. Qeyd edək ki, "Triumf" S-400 raketdən müdafiə sistemi S-300-ün təkmilləşdirilmiş versiyası hesab olunur. Zenit-raket komplekslərinin dünyada analoqu yoxdur və bu raketlər istənilən hava hədəflərini, o cümlədən ballistik raketləri məhv edə bilir. Bir S-400 kompleksi eyni anda 36 hava hədəfinə atəş açmaq qabiliyyətindədir və bu hədəflərə 72 raket tuşlayır. Komplekslər, hava hədəfləri ilə yanaşı, yerüstü hədəfləri də vurmaq imkanındadır. Raketlər hətta Yer səthindən cəmi 5 metr yüksəklikdə uçan hədəfləri də vurur. Bu silahların Türkiyə ordusunda peyda olması Ankaranın bölgədə mövqelərini gücləndirməklə yanaşı, onun Rusiya ilə hərbi əlaqələrini daha təkmil hala gətirəcək. Eyni zamanda bu, Türkiyə -Rusiya münasibətlərini daha da sıxlaşdıracaq. İranın bu ikiliklə yaxınlaşması isə bölgədə qüvvələr nisbətini onların lehinə daha böyük miqyasda dəyişəcək.
Nahid SALAYEV