ABŞ-ın yeni prezidenti Donald Trampın İran və İsraillə bağlı tamam fərqli siyasət yürüdəcəyi artıq təsdiqini tapmış faktdır və bu da bölgədə vəziyyəti tamam dəyişdirmək iqtidarındadır. Məlumdur ki, Tramp İranın nüvə proqramı ilə bağlı sazişə dəyişikliklər edilməsi və yenidən baxılması üçün tələb irəli sürməyə hazırlaşır.
Trampın xarici siyasət üzrə müşaviri Valid Faresin sözlərinə görə, yeni prezident sənədi müzakirə üçün Konqresə göndərəcək və İran tərəfindən sazişin bəzi bəndlərində dəyişikliklər edilməsini tələb edəcək. Qeyd edək ki, daha əvvəl də Tramp seçki kampaniyası çərçivəsində dəfələrlə İranla bağlanmış nüvə sazişini tənqid edib.
Yaranmış vəziyyətdə İranın atom energetikası naziri Əli Əkbər Salehi bildirib ki, Donald Tramp nüvə sövdələşməsinə əməl etməzsə, İran öz nüvə fəaliyyətini bərpa edəcək: "Trampın birgə əhatəli fəaliyyət planına əməl etməyəcəyi təqdirdə, biz öz nüvə fəaliyyətimizi çox sürətlə bərpa etməyə hazırıq. Biz bunu etməyə hazırıq və bunu bacararıq. Biz nəinki əvvəlki vəziyyətə qayıda bilərik, hətta əvvəlkindən də böyük nüvə fəaliyyətinə başlamaq iqtidarındayıq". Salehi, həmçinin, ABŞ-ın ölkəni Çin və ya İran tərəfindən gələ biləcək ballistik raket zərbələrindən qorumaq üçün öz raket əleyhinə müdafiə sistemini inkişaf etdirmək niyyətini mənasız adlandırıb. Yaranmış vəziyyətdə gözlənir ki, İran nüvə proqramını bərpa etsin. Bu isə təkcə ABŞ yox, İsrailin də İrana qarşı mövqelərinin sərtləşməsinə səbəb olacaq. Özü də bunlar o fonda baş verir ki, ABŞ İsraillə münasibətlərində yeni mərhələyə başlayır. Qeyd edək ki, Donald Tramp İsrailin baş naziri B.Netanyahunu Vaşinqtona dəvət edib. Trampın inauqurasiyasından sonra liderlər arasında telefon danışığı olub. İsrail baş nazirinin mətbuat xidmətinin yaydığı məlumatda deyilir: "Prezident Donald Tramp baş nazir Netanyahunu fevral ayında Vaşinqtona səfər etməyə dəvət edib. Səfərin dəqiq tarixi yaxın günlərdə məlum olacaq". Bu fonda diqqətçəkən məqam odur ki, Tramp administrasiyası müttəfiqlərinə bildirib ki, ABŞ-ın İsraildəki diplomatik nümayəndəliyinin Təl-Əvivdən Qüdsə köçürülməsi ilə bağlı planları qüvvədədir. İran və ərəb ölkələrinin bu addımı atmamaq çağırışlarına baxmayaraq, ABŞ-ın planları artıq mayın 24-də İsraildə "Qüds Günü" qeyd olunduqda rəsmən açıqlana bilər. İran və ərəb ölkələri ilə yanaşı, Avropa da Tramp administrasiyasına bu addımın Fələstin-İsrail arasındakı sülh prosesinin pozulmasına səbəb olacağı, eləcə də ABŞ-ın Yaxın Şərqdəki nüfuzuna zərər gətirə biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. Fələstin prezidenti Mahmud Abbas isə deyib ki, Qüdsün statusunu dəyişən istənilən addım və yaxud bəyanat heç bir halda qəbul olunmayacaq. Məhz bütün bunlar İranın yeni ABŞ hökuməti ilə münasibətlərinin kəskinləşməsinə, İsraillə müharibə ehtimalının yüksəlməsinə rəvac verir. Çünki İranın nüvə proqramını bərpa etməsi ABŞ və İsrail tərəfindən xoş qarşılanmayacaq. Eyni zamanda Qüdslə bağlı ABŞ siyasəti İranın bu ölkələrə qarşı daha sərt münasibət sərgiləməsinə gətirib çıxaracaq. Qeyd edilənlər fonunda İsrailin son dövrlər İrandakı hədəfləri vura biləcək yeni texnologiyaları ABŞ-dan alması da xüsusi maraq doğurur. Artıq bu silahların bəzilərini İsrail Suriyada sınaqdan çıxarıb. Bu günlərdə Suriya hakimiyyəti bəyan edib ki, Dəməşq ətrafındakı Əl-Mezza hərbi aerodromu İsrail tərəfindən raket zərbələrinə məruz qalıb. Hərbi aerodroma Tverii rayonu istiqamətindən gecə yarısı bir neçə raket buraxılıb. Nəticədə aeroportda güclü yanğın başlanıb, lakin tələfat barədə məlumat verilmir. Suriya dövlət mediasının məlumatına əsasən, İsrail aviabazaya həm qurudan "yer-yer" tipli raketlərlə, həm də havadan "hava-yer" raketləri ilə zərbə endirib. İddialara görə, İsrail təyyarələri Livan üzərindən uçub və Əl-Mezza aeroportundakı hədəflərə raket zərbəsi endirib. Bundan sonra təyyarələr maneəsiz şəkildə öz bazalarına geri dönüblər. Məlumatlara görə, İsrail təyyarələri hərbi aeroportun uçuş-enmə zolağını vurub, Suriya ordusunun 4-cü tank diviziyasının qərargahına zərbə endirib. Bildirilir ki, havada İsrailin "F-35" təyyarələrini digər təyyarələr müşayiət edib. Qeyd edək ki, ABŞ-ın "Lokheed Martin" şirkəti İsrailin sifariş etdiyi "F-35" təyyarələrinin ilk partiyasını-iki təyyarəni ötən il dekabrın 12-də çatdırıb. Baş nazir B.Netanyahu Azərbaycana səfərə yola düşməzdən əvvəl təyyarələrin qarşılanma mərasimində iştirak etmişdi. Təyyarələr İsrailin Neqev səhrasında yerləşən "Nevatim" aerodromunda dislokasiya olunub.
Ekspertlərə görə, İsrail Suriyadakı hədəfləri vurmaq üçün "F-35" təyyarələrinin ilk döyüş tətbiqini həyata keçiribsə, burada iki məqsəd ola bilər: Birincisi, İsrail "F-35" təyyarələrinin ilk döyüş tətbiqini sınaqdan keçirməklə hazırda Suriyanın hava sahəsinə nəzarət edən Rusiya hava hücumundan müdafiə sistemlərini, o cümlədən "S-300" və "S-400" zenit-raket komplekslərinin işini sınaqdan keçirmək istəyib. Hazırda Rusiya hava hücumundan müdafiə sistemlərinin beşinci nəsil "F-35" təyyarələrini aşkar edib-etmədiyi əsas məsələdir. Çünki İran da Rusiyadan "S-300" sistemləri alıb və hesab edir ki, bu sistemlər İsrailin mümkün hava zərbələrinin qarşısını almağa imkan verəcək. İndi bu məsələ praktiki sınaqdan çıxarılıb. İkincisi, bununla İsrail "F-35" təyyarələri vasitəsilə İranın nüvə obyektlərinə zərbə endirilməsinin məşqini keçirib və İranın nüvə proqramını yeniləcəyi təqdirdə, İsrail eyni zərbəni İran ərazisinə də endirəcək. Bu isə iki ölkə arasında müharibəni qaçılmaz edir.
Nahid SALAYEV