ABŞ və Rusiyanın geosiyasi rəqabətdə olduğu əsas məkanlardan biri qismində hələ də Cənubi Qafqaz çıxış etməkdədir. Bu vaxta qədər rəsmi Vaşinqton Rusiyanın burada həyata keçirdiyi siyasəti birmənalı şəkildə tənqid edib və bu gün də eyni mövqedə qalır.
Amerikalı general Devid Petreus yenidən bu məsələyə toxunarkən bildirib ki, Abxaziya və Cənubi Osetiyaya girən Rusiya beynəlxalq nizamın düşmənidir: "ABŞ-ın yeni dövlət başçısı tərəfindən milli təhlükəsizliklə bağlı toplanmış komanda Vladimir Putinin ABŞ-ın dostu olmadığı fikri ilə razılaşır. V.Putin hətta bir neçə istiqamətdə bizim və beynəlxalq nizamın düşmənidir. Məhz Rusiya Abxaziya, Cənubi Osetiya, Krım, Donbasa daxil olub, Belarusda aviabaza tikdirib, Moldovada 1500 əsgər yerləşdirib. Əgər Rusiyanın ətrafına baxsaq, onun yenidən keçmiş SSRİ-ni bərpa etmək cəhdini görə bilərik. Buna görə də Putin tərəfindən Avrasiya İttifaqı istifadə edilir".
Amma məsələ bundadır ki, yanvarın 20-də and içərək vəzifə səlahiyyətlərinə başlayacaq ABŞ-ın yeni prezidenti Donald Tramp Rusiya ilə münasibətlərdə fərqli siyasət yürüdülməsinə tərəfdardır. Məsələn, o, Rusiyaya qarşı sanksiyaların aradan götürülməsini istəyir. Artıq məlumdur ki, Donald Tramp nüvə arsenalının ixtisarına əvəz olaraq, Rusiyaya qarşı sanksiyaların ləğvini təklif etməyə hazırdır: "Rusiyaya qarşı sanksiyalar tətbiq edilib. Rusiya ilə yaxşı razılıqları əldə etmək olmazmı? Hesab edirəm ki, başlanğıc olaraq nüvə silahını azaltmaq bu prosesin tərkib hissəsi ola bilər. Ancaq Rusiya hazırda sanksiyalara görə xeyli əziyyət çəkir. Düşünürəm ki, sanksiyaların ləğvindən çox insan qazanacaq". Tramp onu da deyib ki, ABŞ prezidenti postunda fəaliyyətə başlayandan sonra Rusiya prezidenti Vladimir Putinə etibar edəcək.
Yuxarıda qeyd edilənlər fonunda, yeni ABŞ hökumətinin Qafqaz, o cümlədən Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı siyasətinin necə olacağı da xüsusi maraq doğurur. Ən azından ona görə ki, Rusiya ilə ABŞ-ın əməkdaşlığı baş tutarsa, bu, Qafqazda müəyyən problemlərin, o cümlədən münaqişələrin həllini sürətləndirə bilər. Düzdür, indilikdə Trampın Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə necə yanaşacağı, münaqişənin həllində təşəbbüsü tamamilə Moskvaya verib-verməyəcəyi də açıq qalan məsələlərdəndir. Amma belə fikirlər səslənir ki, Tramp Barak Obama administrasiyasından fərqli olaraq Qarabağ mövzusuna daha çox diqqət ayıracaq. Rusiyalı politoloq Qriqori Trofimçuk da hesab edir ki, Tramp dünyadakı münaqişələrə, həmçinin, Dağlıq Qarabağ məsələsinə diqqət ayıracaq: "Hesab etmirəm ki, Tramp Qarabağ münaqişəsində təşəbbüsü başqasına versin. Əksinə, o, bu məsələdə ABŞ-ın mövqeyini gücləndirəcək. Bundan başqa, düşünürəm ki, Tramp Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üçün tamamilə fərqli, indiyə qədərki təkliflərdən kardinal şəkildə seçilən yeni sxem təklif edə bilər". Onun sözlərinə görə, Vaşinqton Moskva ilə prinsipial məsələlərdə razılığa gəlməsə, o zaman Amerika kiçik məsələlərə diqqətini yönəldəcək və Rusiya maraqlarının üzərindən keçərək qərarlar verəcək: "Hazırda Tramp Moskvanı yoxlayır, xüsusilə nüvə silahının məhdudlaşdırılması məsələsini test edir. Vaşinqton görsə ki, Moskva onunla razılaşmağa hazır deyil və müxtəlif addımlar atır, onda daha sərt və təcavüzkar xətt seçəcək. Bu, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə də aiddir.
Bundan başqa, Dağlıq Qarabağ məsələsi birbaşa Türkiyəyə də bağlıdır. Ankara 15 iyul dövlət çevrilişinə cəhddən sonra regional məsələlərə təsirini gücləndirmək xəttini seçib. Xüsusilə Cənubi Qafqazda öz xəttini aparmağa çalışır. Bütün bunlar Amerikada izlənir və Vaşinqtonun yeni administrasiyası Cənubi Qafqaz üzrə öz mövqeyini formalaşdırır. Fikrimcə, ABŞ Dağlıq Qarabağ məsələsində fəallaşana kimi, Rusiya regionda təşəbbüsü qəti şəkildə ələ almalıdır". Rusiya isə, görünür, Trampla əməkdaşlıqda maraqlıdır. Ən azından ona görə ki, Tramp Rusiyaya qarşı sanksiyaları aradan qaldırır, Avropa İttifaqı, NATO-nu sərt tənqid edir. Xatırladaq ki, Tramp Avropa KİV-lərinə müsahibəsində Böyük Britaniyanın Avropa İttifaqından çıxmaq barədə qərarına heyran qaldığını bildirib. O, Almaniya kansleri Angela Merkelin miqrasiya siyasətini tənqid edib, NATO-nu mühüm, lakin "köhnəlmiş" təşkilat adlandırıb və Rusiya ilə münasibətlərin yaxşılaşdırılması perspektivlərini təsvir edib. Hadisələrin bu istiqamətdə inkişafı Rusiyanın maraqlarına cavab verir, Avropada isə narahatlıqla qarşılanır. Məsələn, Fransa prezidenti Fransua Olland Donald Trampın Avropa İttifaqı və NATO haqqında bəyanatını tənqid edib: "Avropa transatlantik əməkdaşlığa həmişə can atacaq, lakin o, qərarları öz maraq və dəyərlərini rəhbər tutaraq qəbul edəcək". O əlavə edib ki, Avropa kənardan məsləhətlərə ehtiyac duymur. Bundan əlavə, Fransa prezidentinin sözlərinə görə, NATO yalnız təhlükələr köhnələndə "köhnəlmiş" olacaq. Beləliklə, Trampın mövqeyi Rusiyanın mənafelərinə uyğun gəldiyindən, Kremlin onunla əməkdaşlığa daha çox meyl edəcəyi şübhəsizdir. Belə əməkdaşlıq isə Qarabağ münaqişəsinin də həllini sürətləndirə bilər.
Nahid SALAYEV