Qazaxıstanın paytaxtı Astanada keçiriləcək Suriya sülh danışıqlarına sayılı günlər qaldı. Bununla əlaqədar artıq hazırlıqlar da son mərhələyə yaxınlaşır.
Baki-xeber.com xəbər verir ki, indiyə kimi Rusiya, Türkiyə və İranın birgə hazırladığı danışıqlarda ABŞ-ı görmək istəməyən Moskva indi fərqli mövqe sərgiləməyə başlayıb. Belə ki, Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov yeni ABŞ administrasiyasının da Astanada keçiriləcək Suriya danışıqlarına dəvət edilə biləcəyini deyib. Lavrov bildirib ki, Tramp rəhbərliyi Astanadaki Suriya sülh danışıqlarına dəvət edilməlidir.
"Rusiya və Tramp rəhbərliyinin Suriyada, Obama rəhbərliyinə nisbətən daha çox əməkdaşlıq etməsini ümid edirəm. Rusiya, Trampın beynəlxalq terrorizmlə mübarizəni prioritet olaraq görməsini xoş qarşılayar. Tramp administrasiyasının Astanadaki sülh danışıqlarına dəvət edilməsinin doğru olacağını düşünürəm. Onların da bu dəvəti qəbul edəcəyini ümid edirəm" – deyə Lavrov bildirib.
"Rusiya, Türkiyə və İran imzalanan atəşkəs razılaşmasının qarant olaraq Astanada keçiriləcək danışıqlara BMT və ABŞ-ın yeni rəhbərliyinin nümayəndələrini dəvət etməyi düşünürük. ABŞ-ın yeni rəhbərliyinin mütəxəssis səviyyəsində danışıqlara qatılmasını gözləyirik, bu da bizim ilk təmasımız olacaq" deyib Lavrov.
Tramp administrasiyası da bu təklifə isti yanaşır. Belə ki, Tramp administrasiyasına yaxın mənbə bildirib ki, ABŞ-ın yeni seçilmiş prezidenti Donald Trampın komandası Astanada keçiriləcək Suriyaya dair danışıqlarda iştirak etməklə bağlı rəsmi dəvət alacağı təqdirdə bu dəvəti nəzərdən keçirəcək. Lakin Suriya böhranı ilə bağlı ABŞ-ın aydın yanaşması formalaşana qədər heç bir danışıqlarda iştirak etməyəcək.
Lavrovun açıqlamasında sonra Türkiyə də ABŞ-ın danışıqlarda iştirakının tərəfdarı olduğunu bəyan edib. Ancaq Moskvanın əsas müttəfiqlərində sayılan Tehran ABŞ-ın Suriya danışıqlarında iştirakına qarşı çıxır. İranın xarici işlər naziri Cavad Zərif bəyan edib ki, Tehran Suriya danışıqlarında ABŞ-ın iştirakını istəmir. "Biz ABŞ-ı bu danışıqlara dəvət etməmişik və bu ölkənin görüşdə iştirakının əleyhinəyik" - C.Zərif deyib.
Bu isə Suriya məsələsində Tehranla Moskva arasında ziddiyyətlərə daha birinin əlavə olunması deməkdir. Tehran əvvəldən Moskva və Ankaradan fərqli olaraq Suriyada rejim dəyişikliyinə də qarşı çıxır. Bu isə Astanada ciddi bir irəliləyişin əldə olunmasının qarşısını alır.
Bütün bunların fonunda, Rusiya və Türkiyə Suriyanın gələcəyinin müəyyən olunmasında lider rolunu daha da gücləndirir. Ankara və Moskvanın atəşkəs razılaşmasına daxil edilməyən İŞİD-ə qarşı ilk dəfə ortaq əməliyyat keçirib. “Kommersant” qəzeti yazır ki, Moskva üçün Ankara ilə qurulan yeni ittifaq böyük əhəmiyyət daşıyır və bəzi hədəflərin reallaşdırılmasını təmin edir ki, bunlar arasında Qərb və İranın bölgədəki rolunu məhdudlaşdırmaq da yer alır: “Əsədin Ankaranın vasitəçiliyini tanımadığı, Tehranın Türkiyənin Suriyadakı hərbi varlığını və Ərdoğanın İran tərəfdarı silahlı qrupları ölkədən çıxarma cəhdlərini qəbul etmədiyi halda, Rusiya ilə Türkiyə arasındakı siyasi yaxınlaşma böyük önəm qazandı. Moskva və Ankara, Suriyada İŞİD-ə qarşı ilk dəfə hərbi müttəfiq qismində əməliyyatlar da keçirdi. Bir-biri ilə 12 dəfə müharibə meydanlarında üz-üzə gələn iki ölkənin tarixində, çox nadir rast gəlinən hərbi ittifaq quruldu. Suriyanın şimalından gələn açıqlamalar isə hər kəs üçün gözlənilməz oldu: "İŞİD-in əlindəki Əl Babda əməliyyat keçirən Türkiyə ordusu, dekabr sonundan etibarən Rusiya Silahlı Qüvvələrindən nizamlı dəstək almağa başladı".
Mövcud vəziyyətdəki ziddiyyət, Türkiyənin NATO üzvü olması və Suriyada fəaliyyət göstərən ABŞ-ın dəstəyini almasıdır. Ancaq bu mövzuda problemlər yaşandı. Türkiyə rəsmiləri, Əl Bab əməliyyatına havadan dəstək tələblərinin cavabsız qalmasına görə, Vaşinqtonu günahlandırdı. Pentaqon isə ABŞ-ın köməyə hazır olduğunu, ancaq Türkiyədən bir tələb gəlmədiyini iddia etdi. Bir müddət əvvəl isə “Washington Post” qəzeti ABŞ rəhbərliyindəki mənbəyə istinadən, NATO ölkələrinin Türkiyəyə İŞİD-lə mübarizədə dəstəyi artırmaq qərarı veriyini yazdı. Bu qarara uyğun olaraq ABŞ, Suriyanın şimalındakı müxaliflərlə bağlı məlumatları Türkiyəyə təqdim etmək üçün havadan kəşflərə başlayıb. ABŞ ordu məsləhətçilərini də Əl Baba göndərməyi planlaşdırır. ABŞ-ın Türkiyəyə dəstəyi hələ planlaşdırma mərhələsindədir, ancaq Əl Babda Rusiya-Türkiyə əməkdaşlıq konkret olaraq formalaşmağa başlayıb”.
Rusiya və Türkiyənin zəfər əldə edilənə qədər davam etdirməyi planlaşdırdığı Əl Babdakı ortaq əməliyyatı isə Moskva-Ankara-Tehran üçbucağında daha çox parçalanma yaratmağa başlayıb. Çünki Dəməşqin razılığını almadan Suriyaya girən Türkiyə ordusunun bu ölkədə qanunsuz olaraq əməliyyatlar keçirdiyini iddia edən İran, geri addım atmaq niyyətində deyil. Rusiya isə bu vəziyyətə fərqli mövqedən yanaşır. Moskva üçün əsas hədəf İŞİD-lə mübarizədir, ancaq tək prioritet bu deyil. Moskva üçün Ankara ilə qurulan ittifaq bəzi hədəflərin reallaşdırılmasını da təmin edir. Bu hədəflər sırasında, Qərbin Suriya böhranının həll təşəbbüsünü əlinə almasının qarşısını almaq və Astanada Əsədin ömürlük iqtidarda qalması mövzusunda zəmanət almağa çalışan İranın rolunu məhdudlaşdırmaq əsas yer alır.
İran da artıq Rusiyanın Suriyadakı proseslərlə bağlı daha çox Türkiyə ilə yaxınlaşmasında narahat olmağa başlayıb. Tehran bununla yanaşı İranın müzakirələrin xaricində saxlanmasından da narahatdır. İran İnqilab Keşikçiləri Korpusunun keçmiş rəhbərlərindən Muhsin Rızaiyə yaxınlığı ilə bilinən “Tabnak” saytı Suriyada İranla Rusiyanın maraqlarının toqquşduğunu yazır. Qeyd edilir ki, Türkiyə ilə İran arasında Əsədin gələcəyilə bağlı fikir ayrılığı mövcuddur və Moskva tərəfindən Türkiyənin Suriya prosesinə cəlb edilməsi İranın mənfəətlərinə zidddir.
Yazıda Türkiyənin Qafqazda və NATO ilə qarşıdurmalarında Rusiyanın mənfəətləri baxımından əhəmiyyətli müttəfiq olduğu ifadə edilir: "Türkiyə, Rusiya üçün İrandan daha önəmlidir. Rusiyanın Suriya məsələsində Tehranla yox, daha çox Ankara ilə əməkdaşlığa üstünlük verməsi bunun göstəricisidir".
Qeyd edilir ki, Rusiyanın bu seçimi beş ildir Suriyada fəaliyyət göstərən İranın maraqlarına ziddir.
ABŞ-ın Astana danışıqlarına dəvət olunması ilə bağlı Moskva və Tehrandan gələn son açıqlamalar isə iki ölkə arasında dərin fikir ayrılığı olduğunu gün üzərinə çıxarır.
TAHİR