Qabil Hüseynli: "Rəsmi Ankara hərbi birləşmələri oradan çıxarmaq istəmir"
Uzun illərdən bəri davam edən Kipr probleminin həlli məsələsi yenidən gündəmə gətirilib. Maraqlıdır ki, dəfələrlə danışıqlar aparılsa da, çözüm yolu tapılmayan bu münaqişəni aradan qaldırmaq üçün vaxtilə BMT-nin baş katibi Kofi Annan dünyada "Annan planı" adı ilə tanınan bir proqram da irəli sürdü. Həmin plan üzrə adanın hər iki bölümündə səsvermə keçirildi, amma yenə də ortaq məxrəcə gəlinmədi.
BMT-nin Cenevrədəki səfiri də deyib ki, Kipr yunanlarının lideri Nikos Anastasiades və türk həmkarı Mustaka Akıncı 19 ay davam edən danışıqların sonunda keçirilən görüşün uğurla tamamlanmasını istəyirlər.
Qeyd edək ki, dünya ictimaiyyəti Kipr adasını vahid Kipr Respublikası kimi tanıyır. Ada məhz bu ad altında BMT-nin üzvüdür, Avropa Birliyinin də tamhüquqlu subyektidir. Özünü ayrılaraq müstəqil elan edən türk qismini isə yalnız Türkiyə tanıyır və türk ordusu tərəfindən himayə olunur. Onların yeganə istəyi vahid Kiprdə milli hüquqlarının tanınması və idarəçilik sistemində bərabər iştirak etməkdir. Amma yunan çoxluq bu istəyi rədd edir, türkləri, necə deyərlər, dövlət həyatında lazımsız azlıq hesab edir.
Ötən əsrin 50-60-cı illərində yunanlar Yunanıstanın birbaşa dəstəyi və himayəsi altında türklərə qarşı silahlı hücumlar həyata keçirib. Ona görə də 1974-cü ildə Türkiyə adaya ordu çıxararaq qırğınların qarşısını alıb. O vaxtdan da Kipr adası ortadan "Yaşıl xətt"lə bölünüb, təxminən üçdə bir hissəsində türklər öz dövlətini elan edib, qalan hissəsi isə Kipr dövləti olaraq yunanların ixtiyarında qalıb.
Ancaq proseslərin gedişi göstərir ki, tərəflər Cenevrədə hər hansı razılıq əldə edə bilmirlər.
Uzun illərdir Kipr ətrafında aparılan danışıqlar niyə fayda vermir və bu mövzu ətrafında təmaslardan yeni nə gözləyə bilərik?
Politoloq Qabil Hüseynli qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, prosesin tənzimlənəcəyinə ümidlidir: "Bilirsiniz ki, bu istiqamətdə danışıqlar uzun müddətdir gedir. Ancaq tərəflər indiki kimi barışığa yaxın olmayıb. Bunun başlıca səbəbi bundan ibarətdir ki, hər iki icmanın rəhbəri öz aralarında razılığa gəlib. Bu danışıqlar BMT-nin sabiq rəhbəri Annanın planı üzrə həyata keçirilir. Etiraf etmək lazımdır ki, prosesi ləngidən ən əsas faktor Türkiyənin irəli sürdüyü şərtlərdir. Bilirsiniz ki, adanın türk hissəsində Türkiyə qoşunları var və rəsmi Ankara hərbi birləşmələri oradan çıxarmaq istəmir. Bu yanaşma da BMT və Kipr vətəndaşlarının etirazına səbəb olur. Türkiyə qoşunların çıxarılmasının mümkünsüzlüyünü də demir. Hiss olunur ki, bu məsələdə müəyyən bazarlıq etmək istəyir. Bunun da nədən ibarət olduğunu təxmin etmək çətin deyil. İstənilən halda, birləşmə uğurla baş tutarsa, hər iki icma bərabər səsvermə hüququna malik olacaq və vahid ölkənin idarə edilməsi prosesində yaxından iştirak edə biləcək. Prosesin uğurla nəticələnəcəyinə ümidlərim çoxdur".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ