Elşən Mustafayev: "Heç bir nəticə olmadığı təqdirdə, həmin üç ölkə başqası ilə əvəz edilsin"
1992-ci ilin əvvəllərindən başlayaraq Dağlıq Qarabağ münaqişəsi daha çox beynəlxalq əhəmiyyətli problemə çevrildi. 1992-ci il yanvarın 30-da Azərbaycan Respublikası Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Müşavirəsinin (ATƏM) üzvü oldu və həmin il iyulun 8-10-da ATƏM-in Helsinkidə keçirilən zirvə toplantısında onun sənədlərini imzaladı. ATƏM-in üzvü olduqdan sonra Dağlıq Qarabağ münaqişəsi bu təşkilatın prinsiplərinə uyğun olaraq, üzv dövlətlərin daha çox diqqət obyektinə çevrildi.
ATƏM-in Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 1992-ci il martın 24-də keçirilən görüşündə Dağlıq Qarabağda vəziyyət müzakirə edilərək, münaqişənin sülh yolu ilə nizama salınması istiqamətində aparılan danışıqların səmərəliliyini təmin etmək üçün ATƏM-in Dağlıq Qarabağa dair sülh konfransının çağırılması haqqında qərar qəbul edildi. Qərara alındı ki, Minskdə çağırılacaq konfrans ABŞ, Rusiya, Türkiyə, Fransa, Almaniya, İtaliya, Çexiya, Slovakiya, İsveç, Azərbaycan və Ermənistan nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilsin.
Bu tarixdən də Minsk Qrupu deyilən bir təsisat fəaliyyətə başladı. Sonradan Minsk Qrupuna 3 ölkənin (ABŞ, Rusiya, Fransa) həmsədrliyi barədə qərar qəbul olundu.
Ancaq əsrin dörddə birini əhatə edən bu prosesdə zərrə qədər də irəliləyişə nail olunmayıb. Belə olan təqdirdə, təsisatın yarandığı gündən indiyə kimi fəaliyyətini dəyərləndirmək üçün hansı beynəlxalq hüquqi qiymət mexanizmindən istifadə etmək olar?
Ekspert Elşən Mustafayev qəzetimizə açıqlamasında bildirdi ki, ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyətindəki səmərəsizlik göz qabağındadır: "BMT də öz qətnamələrinə sahib çıxa bilmir. Avropa Şurası da şablon ritorikadan o yana keçmir. Belə olduqda isə məsələnin həlli uzanır. Ədalət anlayışı bəşəriyyət üçün hələ də keçərlidirsə, prioritetdirsə, o zaman torpaqlarımız qeyd-şərtsiz qaytarılmalıdır. Yəni Qarabağın işğalçı qüvvələrdən azad edilməsindən gözəl ədalət ola bilməz. ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyəti fəaliyyətsizliyə bərabər bir şeydir. Çünki burada təmsil olunan dövlətlərin özü ortalığa yekdil mövqe qoya bilmir. Ona görə də problemin həllini uzada bildikləri qədər uzadırlar. Aprel döyüşlərindən sonra onların fəaliyyətində aktivləşmə nəzərə çarpdı. Ancaq sonra yenə durğunluq yarandı. Mövzu sərt şəkildə qabardılmalı, Ermənistana qarşı ardıcıl sanksiyalar tətbiq olunmalıdır. Bütün bunlar edilmədiyi təqdirdə Minsk Qrupunun fəaliyyətində hansısa yeniliyi gözləmək olmaz. Bəli, hansısa bir qiymətləndirmə mexanizminin mövcudluğu bu məsələdə həlledici faktora çevrilə bilər. Nəticədə həmsədr ölkələr özündə bir məsuliyyət hiss edər. Bu, elə qurumun öz daxilində ola bilər. Məsələn, həmsədr ölkələrə konkret vaxt verilə bilər. Heç bir nəticə olmadığı təqdirdə, həmin üç ölkə başqası ilə əvəz edilsin. Bax, bu ciddi rəqabət yaradar, məsuliyyəti artırar və nəticədə nəyəsə nail olunar".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ