Azərbaycanın iştirakı ilə yaradılan yeni üçtərəfəli formatların Qarabağ münaqişəsinə də təsirsiz ötüşməyəcəyi heç kimə sirr deyil. Elə bu da Ermənistanda gedərək daha böyük narahatlığa yol açmaqdadır. Belə bir vaxtda isə, artıq məlumat verildiyi kimi, Azərbaycan-Türkiyə-Qazaxıstan üçtərəfli formatının yaradılması üzərində də fəal iş gedir.
Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu bildirib ki, Türkiyə tərəfindən yaradılan üçtərəfli formatlar Qafqaz və Balkan regionlarında çox səmərəli işləyir. Onun sözlərinə görə, cari ildə rəsmi Ankara regionda həlli yubanmış münaqişələrin nizamlanmasını aktivləşdirmək üçün iş aparacaq. Nazir qeyd edib ki, Türkiyə, Azərbaycan və Türkmənistan arasında üçtərəfli iclas yaxın aylarda keçiriləcək. Qeyd edək ki, hazırda regionda bir sıra üçtərəfli formatlar, o cümlədən Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə, Azərbaycan-Türkiyə-İran və Türkiyə-Azərbaycan-Türkmənistan əməkdaşlıq formatları fəaliyyət göstərir.
Rusiyalı şərhçi Stanislav Tasarov da bu forpmatların Qarabağ münaqişəsinə təsir edəcəyini bildirir və burada Azərbaycanla yanaşı, Türkiyənin də fəal siyasət yürüdəcəyini bildirir. Tasarov deyir ki, Türkiyə 2017-ci ildə Qafqaz siyasətini aktivləşdirəcək və bu işdə ona Qazaxıstan yardımçı olacaq: "Yeni ilin başlanğıcında Türkiyə xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu açıqladı ki, yaxın aylarda Azərbaycan, Türkiyə və Türkmənistan prezidentlərinin üçtərəfli sammiti keçiriləcək. O, həmçinin, Bakı-Ankara-Astana formatının üzərində də iş aparıldığını qeyd etdi. Türkiyə bununla həm Orta Asiyada, həm də Qafqazda aktivləşməyi planlaşdırır. Təbii ki, Yaxın Şərqdə faktiki olaraq Rusiya ilə birgə hərəkət edir və yaxın günlərdə Astana zirvəsinin keçiriləcəyi gözlənir. Qazaxıstanda Suriya münaqişəsi müzakirə olunacaq. Ankaranın niyyəti var ki, gələcəkdə bu formatda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli məsələsi də gündəmə gəlsin. Türkiyə xarici siyasət rəhbərliyi açıqladı ki, 2017-ci ildə Qafqazdakı dondurulmuş münaqişələrin həllinə çalışacaq. Təbii ki, türklər ilk növbədə Dağlıq Qarabağı nəzərdə tutur. Bu məsələdə Ərdoğana Nazarbayevin də yardım edəcəyi gözləniləndir. MDB-nin ağsaqqalının Bakıya yaxınlığı isə artıq təkzibolunmaz faktdır". Daha bir önəmli məqam kimi isə Rusiya və Türkiyə arasındakı yaxınlaşma göstərilir. Hesab olunur ki, bu yaxınlaşma ilə Türkiyənin Qarabağ məsələsində Rusiyaya təsir imkanları artır. Belə vəziyyət isə erməniləri qane etmir. Çünki Rusiyanın Ermənistana təsir imkanları kifayət qədər yüksəkdir və imkanların işə salınması Qarabağ münaqişəsinin həlli deməkdir. Rusiyanın "newsinfo.ru" portalı da yazır ki, həqiqətən Qarabağ məsələsində Moskvanın təsir imkanlır böyükdür: "Münaqişə hələlik dondurlub, ancaq əbədi olaraq belə davam edə bilməz. Çünki Azərbaycan ərazilərin itirilməsi ilə heç vaxt barışmayacaq, Ermənistan isə daim bu cür mühaibə gözləntisi altında yaşaya bilməz. İnsan və maddi resurslar baxımından üstünlüyün birmənalı olaraq Azərbaycanın tərəfində olduğu nəzərə alınarsa, orta perspektivdə Bakının revanş şansı artırE Rusiyanın tərəflərə təsir imkanları bunun üçün artıqlaması ilə bəs edir. Qarabağ məsələsinin həlli üçün isə zaman və Rusiyanın iştirakı lazımdır.
Rusiya gec-tez bu işlərlə məşğul olacaq, kompromislər, qaçqınların qayıtması məsələsinin həlli, əlbətdə ki, Rusiyanın nəzarəti altında və təhlükəsizlik təminatı ilə baş verəcək. Bunun üçün isə postsovet respublikalarında hərbi, iqtisadi baxımdan reinteqasiya prosesləri dərinləşməli, hər iki respublikanın Moskvaya etimadı artmalıdır". İndiki şəraitdə isə Rusiya Ermənistanın mövqeyini nəzərə almadan Qarabağ münaqişəsinin həllində dəqiq addımlar atmaq imkanına malikdir. Bunu erməni politoloq İqor Muradyan da etiraf edir. Muradyan deyir ki, danışıqların arxa planında Ermənistanın mövqeyi nəzərə alınmır: "Ermənistan hakimiyyəti Qarabağ üzrə güzəştin mümkün hüdudlarını açıqlayıb. Yəni, Qarabağı Azərbaycanın tərkibində görmək istəmir. Lakin biz arxada həqiqətən belə olduğunu deyə bilmirik. Çünki Serj Sarkisyanın bəyanat vermək, yaxud seçim etmək qabiliyyəti yoxdur. Danışıqlarda Ermənistanın mövqeyi nəzərə alınmır. Ermənistanda savadsız diplomatlar və hər cür qeyri-hökumət təşkilatları yaxşı ödəniş qarşılığında bu məsələ ilə məşğul olurlar. Digər tərəfdən ABŞ hazırda durğunluq dövründən çıxır və aktivləşir. Tamamilə yeni aktiv xarici siyasət gözlənilir. Anti-Amerika mövqeyi tutan ölkələrin gələcəyi yaxşı olmayacaq. O cümlədən, Ermənistan dağılacaq". Bütün bunlar isə Qarabağ münaqişəsinin həllinə mütləq mənada təsir edir.
Nahid SALAYEV