Azərbaycanın iqtisadi, hərbi, diplomatik müstəvidə bu gün Ermənistanla müqayisədə böyük üstünlüyə malik olduğu heç kimə sirr deyil. Belə vəziyyət isə Qarabağ münaqişəsinin gedişinə də mütləq mənada öz təsirini göstərir və problemin həllini yaxınlaşdırır. Özü də Azərbaycanın maraqları çərçivəsində.
Ermənistan Milli Konqresi Partiyasından olan deputat Levon Zurabyan da etiraf edir ki, erməni tərəfinin Qarabağa dair danışıqlarda indiki mövqeyi 90-cı illərdəkindən daha zəifdir: "Aydındır ki, 90-cı illərdə Azərbaycanın mövqeləri zəif idi. Bakı o vaxt münaqişənin sülh yolu ilə nizamlanmasına öz razılığını verdi. Ermənistan isə güclü tərəf kimi danışıqlar aparırdı. İndi isə danışıqlarda şərtləri Azəbaycan diqtə edir və hətta şərtlərin erməni tərəfinin xeyrinə dəyişməsinə imkan vermək istəmir. Bu günün reallığı bax, budur. İndiki danışıqlarda hakimiyyət barışmaz mövqelərdən açıxış edir, ancaq əslində, prosesi dalana dirəyir". Eyni mövqeni Ermənistan Milli Konqresi Partiyasının qurultayında sabiq prezident Levon Ter-Petrosyan da bölüşür. Qurultaydakı çıxışında Levon Ter-Petrosyan Qarabağ məsələsinə geniş yer ayırıb və həm müharibə, həm də sülh imkanları haqda danışıb.
Aprel döyüşlərindən, erməni ordusunun atəşkəsdən bu yana ən ciddi zərbə aldığı həmin günlərdən sonra prezident Serj Sarkisyanla danışıqlara gedib Qarabağ məsələsində ona dəstək verəcəyini elan edən Ter-Petrosyan bu dəfə fərqli mövqe sərgiləyib. Ermənistanın eks-prezidenti vurğulayır ki, münaqişənin həlli vacibdir və bu baş verməsə, Ermənistanın problemləri artmaqda davam edəcək. O vurğulayıb ki, Qarabağ məsələsinin mərhələli həlldən başqa çözüm yolu yoxdur: "Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin nizama salınması və erməni-türk münasibətlərinin normallaşması Ermənistanın və Dağlıq Qarabağın iqtisadi inkişafının və demoqrafik vəziyyətinin yaxşılaşmasının, eləcə də təhlükəsizliyinin əsas zaminidir". Ter-Petrosyan qeyd edib ki, keçən uzun müddət münaqişənin həlli olmadan Ermənistanın hər hansı inkişaf perspektivindən məhrum edildiyini anlmağa imkan verir: "Qarabağ münaqişəsinin nizama salınmasından sonra erməni-türk münasibətləri də avtomatik olaraq normallaşacaq. İndi münaqişənin nizama salınması üzrə danışıqlar masasında mərhələli həll variantı var. Bu, 1997-ci ildən bəri uzanan variantdır. Bu varianta görə, Qarabağa aralıq statusun verilməsi əvəzində ətraf ərazilər qaytarılır, Azərbaycanla təmas xəttinə sülhməramlılar yerləşdirilir. Ermənistan indi bu anı qaçıracaqsa, ölkə üçün növbəti qərar daha pis olacaq. Aprel müharibəsi göstərdi ki, yeni müharibənin qarşısı açılıb. Azərbaycan ləyaqətlə müdafiə olunacaq. İlham Əliyev səmərəli düşünən dövlət xadimidir və sülh üçün addım atmağı bacarır". Ter-Petrosyanın sözlərinə görə, bu gün Ermənistan Qarabağ münaqişəsinin nizamlanmasının növbəti fürsətini əldən buraxmamaq imperativi qarşısındadır və Rusiyanın səyləri münaqişənin həlli üçün fürsət yarandığını göstərir: "Mən əvvəllər də demişəm ki, Qarabağ münaqişəsinin həllinin açarı Rusiyanın əlindədir".
O, Sarkisyan rejiminin idarəçilyini də sərt tənqid edib: "Ermənistanı yaxın zamanda real iqtisadi fəlakət gözləyir. Rejim idarəçilik sisteminin islahatlaşdırılması və seçki prosesinin səhnələşdirilməsi ilə məşğul olduqca, ölkənin yaxın zamanda real iqtisadi fəlakətlə üzləşməsi gözlənir. Bu mərasimlər dövlətin sağlamlaşdırılmasına deyil, iqtidarın hakimiyyətini möhkəmləndirməyə və əbədiləşdirməyə xidmət edir. Ermənistan Milli Konqresi yeganə partiyadır ki, heç nəyi gizlətmədən sülh və kompromislər tərəfdarı kimi öz mövqeyini bildirib. Nəinki bu prinsipdən çıxış edərək, eyni zamanda situasiyanı nəzərə alaraq Konqres silahlanma yarışının dayandırılmasında iştirak etməli, Türkiyə ilə münasibətlərin nizamlanmasına dair konstruktiv proqram irəli sürməlidir. Bu, Ermənistan və Qarabağ əhalisi üçün həyati əhəmiyyətlidir. Biz bunu seçkilərdə qalib gəlməklə və ya yerlərin əhəmiyyətli hissəsini qazanmaqla həyata keçirə bilərik".
Ter-Petrosyan qeyd edib ki, Ermənistanın indiki iqtisadi vəziyyəti acınacaqlı olmasaydı, hakimiyyət heç bir halda Qarabağda ölən və yaralanan əsgərlər üçün fond yaratmağa ayda hər işləyən vətəndaşdan 1000 dram pul yığmağı nəzərdə tutan dilənçiliyə getməzdi: "Bu, "xalq-ordu" ideologiyasının nüfuzdan düşdüyünü göstərən ilk addımdır, eyni zamanda dövlətin ləyaqətinə də zərbə vurub, bizi bütün dünyanın qarşısında gülünc duruma salıb". Onun fikrincə, "ordu-xalq" proqramı təhlükəlidir və yeganə nəticəsi ancaq Ermənistandan miqrasiyanın artmasına stimul vermək, ermənilərin kökünün Qarabağdan və Ermənistandan kəsilməsinə aparıb çıxarmaq olacaq: "Belə təəsürat yaranır ki, rejim sanki xalqın məhvi hesabına bu proqramın yalnız bir elementini həyata keçirmək istəyir. Yəni ola bilsin nə vaxtsa bizim güclü ordumuz olacaq, ancaq o vaxta kimi xalq qalacaq, ya yox, bu, sual altındadır". Ter-Petrosyan çıxışında bir daha vurğulayıb ki, Qarabağ münaqişəsi həll olunmadan Ermənistan və Qarabağ erməniləri üçün heç bir inkişaf perspektivi ola bilməz.
Qeyd edək ki, Ter-Petrosyanın hakimiyyətdən devrilməsinin səbəbi onun Qarabağ münaqişəsinin mərhələli yolla həllinə dair plana razılıq verməsi olub. Bu plana əsasən Ermənistan işğal altındakı rayonları qaytarmalı, Dağlıq Qarabağ aralıq statusa malik olmalı idi. Yekun statusun müəyyən edilməsi isə qeyri-müəyyən müddətə təxirə salınırdı. İndi də Ter-Petrosyan münaqişənin məhz bu variantla həllini mümkün sayır. Açıq şəkildə onu da bildirir ki, bu gün Ermənistanda irəli sürülən "ordu-xalq" ideologiyası təhlükəlidir və iflasa məhkumdur. O, partiyasını 2017-ci il parlament seçkilərinə "sülh, barışıq və mehribanlıq" şüarı altında getməyə çağırıb.
Nahid SALAYEV