Qeyri-neft sektorunda inkişafı xüsusi diqqət mərkəzində saxlanan sahələrdən biri də ölkə ərazisi ilə tranzit yükdaşımaların həcminin artırılmasıdır. Belə görünür ki, bu sahədə atılan addımlar yaxın tezlikdə Azərbaycana böyük həcmdə vəsaitlər qazandıracaq.
Azərbaycan üçün hazırda prioritet olan Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu və beynəlxalq "Şimal-Cənub", "Şərq-Qərb" nəqliyyat dəhlizləri, eləcə də "Cənub-Qərb" və "Vikinq" layihələrinin mümkün qədər tez fəaliyyətə başlamasıdır. Bu beynəlxalq nəqliyyat dəhlizlərində fəal iştirak ölkəmiz üzərindən tranzit daşımalarının artırılması deməkdir ki, bu da ölkəyə külli miqdarda vəsait gətirmək iqtidarındadır.
Qeyd olunan nəqliyyat dəhlizləri sırasında Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu (TBNM) da böyük əhəmiyyət kəsb edir. Bu marşrutun məqsədi Çin, Mərkəzi Asiya, Xəzər və Qara dəniz hövzələri və Avropa ölkələrindən yük daşımaları dövriyyəsini Azərbaycan üzərindən keçməkdir. Avropa İttifaqı və Çin arasında 106 milyon tondan artıq və dəyəri 550 milyard avrodan çox ticarət dövriyyəsinin olduğunu nəzərə alsaq, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu dəhlizinin ölkəmizin maraqları baxımından nə dərəcədə vacib olduğunu daha aydın təsəvvür etmək olar. Araşdırmalar göstərir ki, Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu vasitəsilə yükdaşımaları 12 gün ərzində həyata keçirmək olar və bu, vaxt baxımından şirkətlər və iştirakçı ölkələr üçün çox əhəmiyyətlidir. Artıq Transxəzər Beynəlxalq Nəqliyyat Marşrutu vasitəsilə bir neçə yük qatarı Çindən Avropa istiqamətində yola salınıb. Bakı-Tiflis-Qars (BTQ) dəmir yolunun tikintisi yekunlaşdırılandan sonra gündə minimum 1 qatarın bu marşrutla yola salınması planlaşdırılır. Bakı-Tiflis-Qarsın iş düşməsi də elə bu səbəbdən böyük səbrsizliklə gözlənir. ABŞ-da çıxan "Forbes" jurnalı da Bakı-Tiflis-Qarsın nəqliyyat dəhlizi üçün mühüm halqa olduğunu vurğulayır. Qeyd olunur ki, işə salınandan sonra Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu inkişaf etmiş Avropa və Şərqi Asiya bazarları arasında bərpa edilmiş ticarət dəhlizinin mərkəzi sinir sistemi rolunu oynayacaq. Bu dəmir yolu xətti 12 gün ərzində Avrasiyanın bir hissəsindən digərinə mal və məhsul daşınmasına şərait yaradacaq. Bildirilir ki, 826 kilometr uzunluğunda dəmir yolu xətti Xəzərin Azərbaycan ərazisindən keçən sahilini Gürcüstanın paytaxtı Tiflislə birləşdirəcək və Şərqi Türkiyəyə qədər uzanacaq, burada Türkiyə və Avropanın daha geniş dəmir yolları şəbəkəsilə birləşəcək. Bu birləşmə Yeni İpək Yolunun cənub marşrutunun əsas hissəsi olacaq.
O da vurğulanır ki, bu xətti inşa etmək ideyası 1993-cü ildə yaranıb: "2007-ci ildə Azərbaycan, Gürcüstan və Türkiyənin liderləri dəmiryol xətti tikintisinə başlanmasını nəzərdə tutan saziş imzalayıb. Şərqlə Qərb arasında dəmir yolu xətti ilə mal və məhsul daşımalarının sayının artması müşahidə olunur. 20 kvadratkilometr ərazidə yerləşən, azad iqtisadi zona olan yeni Bakı limanı malların daşınması ilə bağlı logistik məsələləri sadələşdirəcək. Bakı-Tiflis-Qars yerli istehsalın genişlənməsinə kömək edəcək, habelə region ölkələrinə tranzit ödəmələrdən gəlir götürmək imkanı verəcək. Azərbaycan üçün bu rəqəm ildə 170 milyon dollara çata bilər".
"Şərq-Qərb" nəqliyyat dəhlizində də Azərbaycanın logistik imkanlarının artırılması istiqamətində Bakı-Tiflis-Qars vacib önəmə malikdir. Çünki bu yol istismara verildikdən sonra Azərbaycan ilk dəfə Avropaya dəmir yolu şəbəkəsinə çıxış əldə edəcək. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, paralel olaraq Azərbaycanın özündə zəruri infrastruktur seqmentləri yaradılmaqdadır. Yeni Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı kompleksinin bərə terminalının fəaliyyətə başlaması dəmir yolu vasitəsilə yükdaşımaların əhəmiyyətini artıracaq. Eyni zamanda Bakı Beynəlxalq Dəniz Ticarət Limanı ərazisində azad iqtisadi zona da yaradılacaq, bununla əlaqədar artıq bir çox xarici şirkətlərlə müqavilələr bağlanıb. Hazırda Bakının Ələt qəsəbəsi yaxınlığında özündə nəqliyyat və logistika sənayesi, ümumi istifadə üçün neft təchizatı bazası obyektləri, o cümlədən emaletmə, qablaşdırma və etiketləmə ərazilərini birləşdirən Azad Ticarət Zonası da daxil olmaqla müasir liman kompleksi inşa edilir. Bu yeni xidmətlərinin tətbiqi Azərbaycanda gələcəkdə gəlirlərin artmasını təmin edən amillərdəndir. Hesab edilir ki, "Şimal-Cənub" beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin də istifadəyə verilməsi tranzit yükdaşımalardan Azərbaycanın mənfəətini xeyli artıracaq. Layihələrə qoşulan ölkələrin sayı artdıqca bu gəlirlərin miqdarının çoxalması da istisnalıq təşkil etmir.
Nahid SALAYEV