Enerji sferasında görülən işlər Azərbaycanın yaxın tezlikdə təbii qaz sahəsində də əsas ixracatçılardan biri olacağını deməyə əsas verir. Xüsusən də Azərbaycan qazını qardaş Türkiyə və Avropa bazarlarına çıxaracaq TANAP-ın istifadəyə verilməsi ölkəyə böyük həcmdə valyuta axınının gəlişinə səbəb olmaqla yanaşı, onun geoiqtisadi mövqelərini də gücləndirəcək.
Türkiyənin enerji və təbii sərvətlər naziri Berat Albayrak bildirir ki, Azərbaycan təbii qazını Türkiyəyə və bu ölkədən Avropaya nəql edəcək TANAP kəmərinin inşasının bu ilin sonuna qədər 55 faizinin tamamlanması planlaşdırılır.
O da bəllidir ki, TANAP-ın inşasından sonra Türkmənistan, İran, hətta İraq qazının da bu kəmərlə axması istisna olunmur. Bu da kəmərin Azərbaycana daha çox gəlir gətirməsi anlamına gəlir. Qeyd edək ki, İsrail də bu kəmərə xüsusi maraq göstərir. Elə bu günlərdə İsrailin enerji naziri Yuval Steynits də bildirib ki, İsrail hasil etdiyi təbii qazını TANAP vasitəsilə Türkiyə üzərindən Avropaya ixrac edə bilər. İsrailli nazir qeyd edib ki, İsrailin çox böyük qaz ehtiyatı var və gələcəkdə bu göstərici 2,5 trilyon kubmetrə çata bilər. TANAP-la bağlı məsələyə aydınlıq gətirən nazir deyib ki, İsrailin bu kəmərə qoşulması sərfəlidir. Hələlik isə TANAP işə düşdükdən sonra ilk olaraq Azərbaycan qazını daşıyacaq. Xatırladaq ki, Xəzərin Azərbaycan sektorundakı "Şahdəniz-2" yatağından çıxarılan qazı Türkiyəyə və bu ölkədən Avropaya nəql edəcək TANAP "Cənub Qaz Dəhlizi"nin tərkib hissəsi olan layihədir. TANAP-a tələb olunan kapital xərcləri 9,2 milyard ABŞ dollarıdır. Layihə üzrə Azərbaycan şirkətlərinin xərclərinin 2020-ci ilədək ümumilikdə 6,2 milyard dollar olacağı planlaşdırılır. Boru kəmərinin ilkin ötürücülük qabiliyyəti 16 milyard kubmetrdir və sonradan bu həcmin 31 milyard kubmetrədək artırılması imkanı var. Onu da bildirək ki, TANAP bu günədək dünya miqyasında gerçəkləşdirilən ən böyük diametr və uzunluğa sahib təbii qaz boru xətti layihələrindən biri olacaq. Digər tərəfdən TANAP istifadəyə verildikdən sonra Azərbaycan İranı qabaqlayaraq Türkiyə bazarının ikinci ən böyük təbii qaz tədarükçüsü olacaq. Hazırda layihənin sürətlə reallaşması Avropanın xüsusi diqqət mərkəzindədir. Yeni ABŞ hökumətinin də bu layihəyə böyük dəstək verməsi gözlənir. Bunu iqtisadçı-ekspert Vüqar Bayramov da təsdiq edir: "Azərbaycan ABŞ və digər ölkəkərlə əlaqələrini strateji müttəfiqlik prinsipləri ilə qurmaqda maraqlıdır. Ölkəmiz Qərbin, eləcə də Amerikanın regiondakı enerji siyasətinə töhfə verən ölkələr sırasındadır". İqtisadçı bildirib ki, bu gün ABŞ Azərbaycanın əsas müttəfiqlərindən hesab olunur: "Donald Trampın seçkiqabağı radikal fikirlər irəli sürməsinə baxmayaraq, güman etmirəm ki, ABŞ-da yeni prezidentin seçilməsi ölkənin xarici və iqtisadi siyasətində hər hansı dəyişikliyə səbəb olsun. ABŞ-da Respublikaçılar hakimiyyətdə olan zaman Amerika-Azərbaycan münasibətlərinin daha yaxşı olduğunu nəzərə alsaq, Trampın prezident seçilməsi ölkələrimiz arasında münasibətlərə müsbət təsir göstərəcək". O qeyd edib ki, iki ölkə arasında olan iqtisadi əlaqələr bundan sonra da davam edəcək, enerji siyasəti, eləcə də digər sahələrdə olan müttəfiqlik qorunub saxlanacaq: "Azərbaycan həm də Əfqanıstanda antiterror əməliyyatlarına dəstək verən ölkədir, neft məhsullarının təminatı, eləcə də nəqliyyat sahəsində əməkdaşlıq edir. Bu baxımdan deyə bilərik ki, Donald Trampın seçkidə qalib gəlməsi ABŞ-Azərbaycan münasibətlərinin daha da yaxşılaşmasına gətirib çıxaracaq və nəticə etibarı ilə yeni prezidentin dövründə də əlaqələr qorunub saxlanacaq".
Onu da qeyd edək ki, TANAP inşa olunduqdan sonra TAP-la birləşəcək. Bu həm də "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin uğurla reallaşması deməkdir. Avropa Komissiyasının enerji birliyi üzrə vitse-prezidenti Maroş Şevçoviç də bildirir ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi çox peşəkar səviyyədə icra olunur: "Rəqabət çox çətindir, amma əminəm ki, Xəzər qazı "Cənub Qaz Dəhlizi" vasitəsilə 2020-ci ilə qədər Avropaya nəql ediləcək. Layihəyə çox böyük investisiya qoyuluşu həyata keçirilib. "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsi çox peşəkar səviyyədə icra edilir. Əlbəttə ki, layihənin biznes miqyası aydın şəkildə müşahidə olunur və bu, "Cənub Qaz Dəhlizi"nin tikintisinin vaxtında başa çatdırılmasına əsaslanır. Artıq müvafiq satınalma müqavilələri də imzalanıb. Ona görə də, mən hesab edirəm ki, Xəzər qazı 2020-ci ilə qədər Avropa İttifaqında olacaq".
Tahir TAĞIYEV
