İlham Şaban: "Çünki hələ ki, həmin yataqlardan qaz hasil etmək İsrail üçün rentabelli sayılmır"
İsrail öz qazının Avropaya Transanadolu boru kəməri (TANAP) vasitəsilə nəql olunması barədə düşünür. Bu sözləri İsrailin Azərbaycandakı səfiri Dan Stav deyib. Səfir bu variantın onlar üçün maraqlı olduğunu deyib.
D.Stav xatırladıb ki, ötən ay İsrailin energetika naziri Yuval Ştaynits Ankaraya səfəri zamanı İsrail qazının TANAP vasitəsilə nəql olunması məsələsini türkiyəli həmkarı Bərat Albayrakla müzakirə edib. Səfirin sözlərinə görə, İsrail TANAP və TAP qaz kəməri layihələrinin reallaşdırılmasını yaxından izləyir.
D.Stav onu da qeyd edib ki, İsraillə Türkiyə arasında münasibətlər yaxşılaşır, Azərbaycanla münasibətlər isə yüksək səviyyədədir.
Məlumat üçün qeyd edək ki, İsrail ehtiyatı 2,5 trilyon kubmetr qiymətləndirilən təbii qazı Türkiyə ərazisindən tranzit etməklə Avropa bazarına çıxarmaq niyyətindədir. Digər tərəfdən məsələ ondadır ki, İsrailin Aralıq dənizi sularının altı ilə Kipr adasına, oradan da Türkiyə ərazisinə çəkəcəyi qaz-boru xəttinin davamı o qədər də böyük xərc tələb etmir. Məsələn, İsrailin Aralıq dənizindəki, ehtiyatı 1 trilyon kubmetr hesablanan "Leviathan" yatağındakı yanacağı ixrac etmək üçün cəmi 550 kilometr uzunluğunda boru xətti tikilməlidir ki, buna da 3 milyard dollar sərmayə lazımdır. Bir məsələni də vurğulayaq ki, ildə 30 milyard kubmetr qaz daşıyacaq, 550 kilometrlik boru xətti Kiprin üzərindən keçməklə, Aralıq dənizi sularının altı ilə Türkiyə sahillərinədək (Mersinə qədər) uzanmalıdır.
Maraqlıdır, bəs ekspertlər İsrail qazının TANAP kəməri ilə nəql olunmasını nə dərəcədə real hesab edir?
Məsələyə münasibət bildirən Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şabanın fikrincə, yaxın 10 ildə bunun reallaşması mümkün görünmür: "İsrail öz qaz ehtiyatlarını 2009-cu ildə kəşf edib. Həmin qaz ehtiyatları da dənizdə yerləşir. Ancaq hələ ki, sözügedən qazı hasil edə bilməyib. Bu da müxtəlif səbəblərdən irəli gəlir. Çünki hələ ki, həmin yataqlardan qaz hasil etmək İsrail üçün rentabelli sayılmır. Hazırda İsrail üçün qazı Misirdən almaq və yaxud da maye şəklində idxal etmək daha sərfəlidir. Bu ora təqribən 10 milyard dollar vəsait qoyub o qazı çıxarmaqdan daha rentabellidir. İkinci bir tərəfdən, yaxın 10 ildə Avropada qaza olan tələbat artmayacaq. Üçüncü bir tərəfdən, İsrail öz qazını TANAP-a birləşdirmək üçün su altında və quruda infrastruktur yaratmalıdır. Bu da kifayət qədər böyük investisiya tələb edir. Ən nəhayət, Yaxın Şərqda müharibə gedir. Bunun nə qədər davam edəcəyi bəlli deyil. Ona görə də yaxın on ildə bu gözlənilmir. Ancaq onu da nəzərə almalıyıq ki, İsrailin qaza olan tələbatı 8-9 milyard kubmetrdir. Kəşf olunan qaz ehtiyatları qat-qat böyük olduğundan, əvvəl-axır, həmin ehtiyatlar ixrac olunmalıdır". Vidadi ORDAHALLI
