Avropa Azərbaycan üzərindən keçməklə Xəzərdən daha böyük həcmdə təbii qaz nəqlində maraqlı tərəf olduğunu açıq bəyan edərək, Rusiyanın narazılığına baxmayaraq, bu istiqamətdə fəal siyasət yürütməkdə davam edir.
Hadisələrin inkişaf axarı isə göstərir ki, Azərbaycanla əməkdaşlığını dərinləşdirən Avropa "Transxəzər" layihəsinə də diqqətini yenidən artırır. Avropa Komissiyasının enerji birliyi üzrə vitse-prezidenti Maroş Şevçoviç Aşqabadda Xəzər dənizindən hasil edilən təbii qazın Avropaya nəql olunması ilə bağlı Türkmənistan, Azərbaycan və Türkiyənin neft-qaz qurumlarının rəhbərlərinin iştirakı ilə keçirilən müzakirələrdə bu xüsusda deyib: "Biz Xəzər dənizindən hasil edilən təbii qazın 2019-2020-ci illərdən etibarən Avropaya nəql olunmasını istəyirik. "Cənub Qaz Dəhlizi" bizim üçün əhəmiyyətli və strateji layihədir. Bu layihə bizə enerji marşrutlarımızı və mənbələrimizi şaxələndirməyə kömək edəcək".
Onun sözlərinə görə, görüşdə Xəzər dənizi ilə, eləcə də İrandan keçməklə Avropaya təbii qaz kəmərinin tikintisi imkanları müzakirə olunub. Amma Avropa üçün burada ən maraq doğuran hal türkmən qazının məhz Xəzərdən keçməklə Avropaya nəqlidir. Bunun üçün "Transxəzər" layihəsinin Qərbdən ötrü əhəmiyyəti daha da artır. "Cənub Qaz Dəhlizi"nin çəkilişi isə perspektivdə "Transxəzər"in Avropa üçün daha əlverişli marşruta çevrilməsinə zəmin yaradır. Qeyd edək ki, "Cənub Qaz Dəhlizi"nin seqmentlərini "Şahdəniz Mərhələ 2", "Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin Genişləndirilməsi", TANAP və TAP layihələri təşkil edir. Xəzər dənizinin Azərbaycan sektorundakı "Şahdəniz-2" yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya daşıyacaq "Cənub Qaz Dəhlizi" dünyada inkişaf etdirilən ən kompleks təbii qaz boru kəmərləri zənciri kimi qiymətləndirilir. Bu dəhlizlə ilkin mərhələdə Türkiyəyə 6 milyard kubmetr, Avropaya isə 10 milyard kubmetr Azərbaycan qazının nəqli planlaşdırılır. Azərbaycan təbii qazının 2019-cu ilədək Türkiyəyə, 2020-ci ilə qədər isə Avropaya çatdırılması planlaşdırılır. Amma türkmən qazının da Azərbaycan üzərindən nəqli layihənin əhəmiyyətini daha da artırır və onunla dünya bazarlarına daha çox qaz çıxarılmasına imkan yaranır.
Avropa ölkələri özləri isə Azərbaycandan daha çox qaz almaqda maraqlıdır. Bunu bu günlərdə Azərbaycanda rəsmi səfərdə olan Xorvatiya prezidenti Kolinda Qrabar-Kitaroviç də təsdiq edib. SOCAR-la Xorvatiya, Albaniya, Bosniya və Herseqovina, Monteneqro arasında İon-Adriatik qaz boru kəmərindən danışan prezident bildirib ki, bu sənəd regionun enerji təhlükəsizliyi və idxalın şaxələndirilməsi baxımından mühüm addımdır. Xorvatiya prezidenti ölkəsinin təşəbbüskarı olduğu İon-Adriatik qaz boru kəməri layihəsinin Avropanın, xüsusilə də Balkan ölkələrinin enerji təhlükəsizliyindəki əhəmiyyətini qeyd edib. K.Qrabar-Kitaroviç Xorvatiyanın Cənubi Qafqaz Boru Kəməri, TANAP və TAP layihələrinin tamamlanaraq İon-Adriatik kəmərinin bu şəbəkəyə qoşulmaqla Azərbaycan təbii qazının Balkan ölkələrinə nəqlini səbrsizliklə gözlədiyini vurğulayıb. İndi türkmən qazının da Azərbaycandan keçməklə Avropaya axını Qərb ölkələrinin Xəzərə diqqətini daha da artırır. "Transxəzər"in çəkilişi ilə türkmən qazının daha sərfəli şəkildə Avropaya çatdırılması gözlənir. Bu məsələdə həm Avropa, həm də Türkiyə olduqca maraqlıdır. Onu da qeyd edək ki, bu kəmər türkmən qazının Avropa bazarlarına çıxmasını təmin etmək və beləliklə, ölkəyə daha çox valyuta gətirmək iqtidarındadır. Türkmənistan isə valyutaya daha çox ehtiyac duyur. Eyni zamanda Türkmənistanda valyuta defisiti "Qazprom"la münasibətlərin gərginləşməsi fonunda dərinləşib. 2015-ci ildə Türkmənistan hakimiyyəti qaza görə borclarını ödəməyən "Qazprom"u "ödəniş qabiliyyəti olmamaqda" ittiham etmişdi. Hazırda türkmən qazının yeganə iri müştərisi Çindir, lakin onlar daha az pul ödəyirlər. Bu şəraitdə Türkmənistan üçün ən məqbul variant daha çox pul gəlişini təmin edəcək "Transxəzər" qaz kəmərinin çəkilişidir. Çünki bu kəmər, qeyd olunduğu kimi, türkmən qazının Avropaya çıxışını təmin edir və buradan Aşqabadın daha çox gəlir əldə etməsini stimullaşdırır. Avropa İttifaqı da Rusiya qazından asılılıqdan qurtarmaq istədiyi üçün "Transxəzər" qaz kəmərinin çəkilişini sürətləndirməkdə maraqlıdır. Azərbaycan isə türkmən qazını ən əlverişli marşrutla Avropaya çatdıra bilər. Bu həm də, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan üzərindən Avropaya daha çox qaz nəqli deməkdir.
Tahir TAĞIYEV
