Məlumat verildiyi kimi, İstanbulda keçirilən 23-cü Dünya Enerji Konqresi çərçivəsində Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla Rusiya dövlət başçısı Vladimir Putin arasında görüş keçirilib. Görüş çərçivəsində Rusiya təbii qazının Türkiyəyə və bu ölkədən keçməklə Avropaya nəqlini nəzərdə tutan "Türk axını" qaz boru kəməri layihəsi üzrə iki ölkənin hökumətləri arasında saziş imzalanıb. Saziş Türkiyənin enerji və təbii sərvətlər naziri Berat Albayrak və Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak tərəfindən imzalanıb.
Qeyd edək ki, "Türk axını" ilə Rusiya qazının Türkiyədən keçməklə Avropaya çatdırılması nəzərdə tutulur. Kəmərlə ümumilikdə 31,5 milyard kubmetr qazın Avropanın, qalan hissəsinin isə Türkiyənin daxili tələbatının ödənilməsi üçün istifadə edilməsi planlaşdırılır. Layihə üzrə iki boru kəmərinin tikilməsi nəzərdə tutulur. Amma məsələ bundadır ki, indiki halda bir boru xəttinin çəkilməsi mümkün sayılır. O da əsas etibarı ilə Türkiyənin daxili tələbatını ödəməyə imkan verəcək. İndiki şəraitdə Avropa Türkiyə üzərindən Rusiya qazının alınmasına qarşı çıxır. Çünki Qərbin əsas maraq dairəsində olan məqam Türkiyədən keçən Azərbaycan qazını almaqdır. Digər tərəfdən görülən işlər də bu qənaətə gəlməyə əsas verir ki, Azərbaycan qazı Avropaya daha tez çatacaq və özü də bu, nəzərdə tutulduğundan da böyük həcmdə olacaq. Hazırda Azərbaycan qazının Türkiyə və buradan da Avropaya daşınmasında mühüm halqalardan biri olacaq TANAP-ın inşası sürətlə həyata keçirilir. Türkiyənin baş naziri Binəli Yıldırım 23-cü Dünya Enerji Konqresində çıxışında bu məsələyə xüsusi toxunub. Baş nazir qeyd edib ki, hazırda TANAP layihəsi uğurla həyata keçirilir: "Azərbaycanla birlikdə gerçəkləşdirəcəyimiz TANAP layihəsi Avropa enerji təhlükəsizliyinin təminatında mühüm rol oynayan "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin vacib hissəsini təşkil edir. Türkiyə bu baxımdan çox əlverişli coğrafi mövqedə yerləşir". O, Avropanın təbii qazla fasiləsiz və təhlükəsiz şəkildə təmin edilməsində Xəzər dənizi hövzəsinin təbii ehtiyatlarının önəminə istinad edərək bildirib ki, "Cənub Qaz Dəhlizi" layihəsinin onurğasını TANAP layihəsi təşkil etməkdədir.
Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da bildirib ki, TANAP layihəsinin icra edilməsi ilə Avropa üçün yeni alternativ yaranacaq: "Türkiyə, Orta Şərq və Xəzər hövzəsi başda olmaqla, dünyanın enerji resurslarının üçdə birinin olduğu coğrafiyada yerləşir. Bakı-Tiflis-Ərzurum və İran-Türkiyə qaz kəmərləri Türkiyənin bu sahədə qazandığı uğurlardır. "Cənub Qaz Dəhlizi"nin onurğasını təşkil edən TANAP-ı inşa edirik. TANAP-ın davamı olacaq "Transadriatik" qaz boru kəməri (TAP) ilə Azərbaycan təbii qazı Avropa bazarlarına çatacaq. Türkmənistan qazının da "Cənub Qaz Dəhlizi" ilə ixracı üçün böyük səy göstəririk". Ekspertlər də hesab edir ki, Türkmənistan qazının da "Cənub Qaz Dəhlizi"nə cəlb olunması Azərbaycan üzərindən Avropaya daha çox qaz axını deməkdir. Elə Avropa özü də bunda maraqlıdır. Avropa Komissiyasının enerji birliyi üzrə vitse-prezidenti Maroş Şevçoviç bu fonda "Cənub Qaz Dəhlizi"nin böyük əhəmiyyət kəsb etdiyini və bu layihənin Avropada enerjinin şaxələndirilməsində yeni bir mənbə üçün əla nümunə olduğunu vurğulayır: "Cənub Qaz Dəhlizi" Avropa İttifaqı üçün prioritet enerji layihələrindən biridir. Bu layihə Gürcüstan və Türkiyə vasitəsilə Avropa ölkələrinə Xəzər regionundan 10 milyard kubmetr Azərbaycan qazının nəqlini nəzərdə tutur". Amma perspektivdə Avropanın Rusiyadan gələn qazı alması üçün də yeni imkanlar açıla bilər. Bunun üçün "Türk axını" ilə nəql olunan qazın müəyyən hissəsinin TANAP-a yönləndirilməsi vacibdir. Bu isə TANAP-da əsas paya sahib Azərbaycanın iqtisadi dividendlərinin daha da artması deməkdir. Türkiyə Enerji İqtisadiyyatı Dərnəyinin prezidenti Gürkan Kumbaroğlu da bildirir ki, "Türk axını" və TANAP layihələri rəqib deyil, bir-birini tamamlayan iki layihədir. Onun fikrincə, "Türk axını" bir çox baxımdan TANAP-la eynidir:"Bu iki layihəni bir-birinə rəqib deyil, bir-birini tamamlayan layihələr olaraq görürəm. "Türk axını" və TANAP-la nəql olunan qazın bir hissəsinin Türkiyənin ehtiyacını qarşılaması, bir hissəsinin Avropanın ehtiyacına yönəldilməsi nəzərdə tutulur. Hər iki layihənin Türkiyədən Yunanıstana keçid nöqtəsi də eynidir". TANAP-a Şimali İraq, İran və digər mənbələrin də qazının qoşulması ilə bağlı təkliflərə münasibət bildirən G.Kumbaroğlu İran qazının TANAP-la nəql oluna biləcəyini düşündüyunu qeyd edib: "İraqda da böyük ehtiyatlar var. Amma o bölgədə ciddi təhlükəsizlik problemi yaşanır. Xəzər bölgəsinə yönəlmiş boru xətlərində belə təhlükəsizlik problemi yoxdur. Bu problemin olmaması da regional əməkdaşlığın inkişafı ilə bağlıdır". Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu "Türk axını" layihəsi ilə bağlı müzakirələrin davam edəcəyini və ən qısa müddətdə işlərə başlanacağını qeyd edib. Nazir ildə 16 milyard kubmetr qazın nəql olunacağını və artıq həcmin TANAP-a qoşulacağını bildirib.
Nahid SALAYEV
