İstanbulda keçirilən 23-cü Dünya Enerji Konqresi çərçivəsində səslənən fikirlər, verilən açıqlamalar dünya bazarlarında neftin qiymətini sürətlə yüksəltməkdədir. Digər tərəfdən, səslənən fikirlərdən o da bəlli olur ki, neft ixrac edən ölkələr perspektivdə bazarı spekulyativ müdaxilələrdən xilas etmək üçün daha fəal siyasət yürütməkdə maraqlıdırlar.
Bu sırada Azərbaycana verilən önəm isə getdikcə artır. OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindonun açıqlamaları da bunu təsdiq edir. OPEK-in noyabr ayına nəzərdə tutulmuş iclasınadək quruma daxil olmayan ölkələrlə məsləhətləşmələrdə irəliləyişə nail olmağın mümkünlüyündən danışan baş katib bildirib: "Hesab edirəm ki, vəziyyət müsbətə doğru dəyişib və biz noyabrın 30-da gözlənilən OPEK konfransınadək diskussiyalarda irəliləyə bilərik". "Rusiyadan başqa daha hansı OPEK-dən kənar ölkə oktyabrın 12-də neft hasil edən ölkələrin görüşündə iştirak edəcək" sualına cavab verən M.Barkindo vurğulayıb: "Bizə deyiblər ki, Azərbaycan və Meksika iştirak edəcək". Amma 23-cü Dünya Enerji Konqresində səslənən fikirlər, ümumiyyətlə, neft hasilatı və bazar qiymətlərinin müəyyən olunmasında tamam fərqli bir situasiyanın yarana biləcəyini də istisna etmir. Belə ki, sözügedən tədbirdə çıxışı zamanı Venesuelanın prezidenti Nikolas Maduro neft hasilatçısı ölkələrin yeni alyans yaradacaqlarına ümid etdiyini bildirib. Ümumiyyətlə, 23-cü Dünya Enerji Konqresində bildirilib ki, yeni alyansın OPEK-dən daha çox ölkəni əhatə edəcəyi gözlənir. Venesuela prezidenti isə mövzu ilə əlaqədar hasilatçı ölkələrin oktyabrın 12-də toplanacağını bildirib. İstisna deyil ki, yeni alyansa Azərbaycan da daxil olacaq. Çünki OPEK hasilat məsələsində Azərbaycanla təmaslarını kifayət qədər intensivləşdirib. Rusiya və Meksikanın da yeni alyansa daxil olması tamamilə gözləniləndir.
Hər iki ölkə neft hasilatının sabit vəziyyətdə qalmasında maraqlı olduğunu artıq bəyan edib. Rusiya prezidenti Vladimir Putin də 23-cü Dünya Enerji Konqresində neftin qiyməti ilə bağlı məsələyə toxunaraq, mövcud vəziyyətin son 25 ildə bu sahədə ən aşağı sərmayə qoyuluşuna, yeni yataqların aşkarlanması və bir çox layihələrin icrasının kütləvi surətdə dayandırılmasına səbəb olduğunu diqqətə çatdırıb: "Mövcud şəraitdə neftin bazar mexanizmlərinin pozulması halı baş verib". Rusiya prezidenti vurğulayıb ki, ölkəsi neft hasilatını azaltmağa hazırdır və digər hasilatçıları da buna səsləyir. OPEK-ə üzv ölkələrin noyabrda keçiriləcək toplantısında bu məsələyə aydınlıq gətiriləcəyinə, bu toplantının spekulyasiyaların qarşısını alacağına əminliyini ifadə edən Vladimir Putin dünya enerji təhlükəsizliyi siyasətinin əlaqələndirilməsinin, bu məsələdə bir çox ölkələrin öz müttəfiqlərinin mənafelərini düşünməsinin vacibliyini də qeyd edib: "Rusiya yeni yataqların tapılmasına və bu sahədə yeni sərmayələrin qoyulmasına davam edəcək".
İstanbulda verilən açıqlamalar artıq neftin qiymətinə təsir edir. Dünya birjalarında neftin qiymətinin bahalaşması davam edir. Nyu-Yorkun NYMEX birjasında "Layt" markalı neftin bir barrelinin qiyməti 1,54 dollar bahalaşaraq 51,35 dollar, Londonun ICE birjasında "Brent" markalı neftin bir barrelinin qiyməti 1,21 dollar artaraq 53,14 dollar olub. "AzəriLayt" markalı neftin bir barrelinin qiyməti isə 1,12 dollar bahalaşaraq 53,76 dollar təşkil edib. Amma qiymətlərin daha da yüksəlməsi istisnalıq təşkil etmir. Qətərin energetika naziri Məhəmməd əs-Səda da bu mövqeni bölüşür: "OPEK ölkələri dünya bazarında neftin qiymətinin aşağı düşməsindən narahatdır və vəziyyətin stabilləşməsi üçün daim ünsiyyətdədirlər. Biz baş verən prosesləri diqqətlə izləyirik. Düşünürəm ki, bu gün neft bazarında müşahidə edilən vəziyyət müvəqqətidir. Bu ilin son rübündə xam neftə tələbatın artması, neft ehtiyatlarının isə azalması gözlənir. Cari ilin son aylarında neft qiymətləri tədricən artacaq". Məşhur "Morgan Stanley" investisiya bankının ekspertləri isə öz hesabatlarında yazır ki, neftin qiyməti 2017-ci ilin ortalarına qədər qalxmağa başlayacaq. Onların fikrincə, neftin qiyməti bir barrelə 70-80 dollara kimi qalxa bilər. Belə qiymət isə hasilatçı ölkələr üçün məqbul sayılır.
Nahid SALAYEV
