Böyük güclərin geosiyasi maraqlarının toqquşduğu Suriyada yaşanan problemlərin həlli istiqamətində ortaq məxrəcə gəlinməsi hələ də müşkül sayılır. Belə vəziyyət isə Suriyada xaosun hələ müəyyən müddət də davam etməsini qaçılmaz edir. Hazırda mövcud mənzərə Rusiya və Qərbin Suriya məsələsində ciddi fikir ixtilaflarının olduğunu üzə çıxarır.
ABŞ prezidenti Barak Obama Çində təşkil edilən "G20" Sammiti çərçivəsində Böyük Britaniyanın baş naziri Tereza Meylə görüşdən sonra keçirilən birgə mətbuat konfransında etiraf edib ki, Rusiya Suriya üzrə güzəştə getməsə, irəliləyişə nail olmaq çox çətin olacaq: "Suriyada tərəflər barəsində bizimlə Rusiya arasında ciddi fikir ayrılıqları var. Zorakılığın azaldılması və humanitar yardımın təminatı məsələlərində Rusiya tərəfindən güzəştlər olmalıdır". Daha əvvəl Almaniyanın "Deutsche Welle" nəşrinə ABŞ Dövlət Departamentindən bildirilib ki, Rusiya Suriya münaqişənin nizamlanması haqqında ilkin razılıqlardan imtina edib. ABŞ Dövlət Departamentindən bildiriblər ki, saziş uyğunlaşdırmaya yaxın idi, amma Rusiya daha əvvəllər əldə olunan razılaşmalardan imtina edib. Dövlət Departamentinin nümayəndəsi deyib: "Rusiyalılar o məsələlərdə özlərinin əvvəlki mövqelərinə qayıtdılar ki, biz onların razılaşdırıldığını hesab edirdik. Buna görə də biz məsləhətləşmələr üçün öz ölkələrimizə yola düşürük". Bundan öncə isə "Reuters" agentliyi Rusiya və ABŞ-ın Suriya üzrə razılaşmasının şərtlərini açıqlayıb. Şərtlərə görə, Suriya Hərbi Hava Qüvvələri bombardmanları dayandırmalı, loyal müxalifətin nəzarət etdiyi ərazilərə gedən təchizat dəhlizlərindən Suriya ordusu geri çəkilməli, Hələbə humanitar yardımların çatdırılmasına imkan yaradılmalı idi. Bundan başqa, Hələb silahsızlaşdırılmış zona olmalı idi. ABŞ isə İŞİD-ə qarşı mübarizə üzrə hərəkətləri Rusiya ilə koordinasiya etməyi öhdəsinə götürürdü. Amma son məlumatlar tərəflərin razılığa gəlməkdən uzaq olduğunu göstərir. Bu durum isə Suriyada İŞİD-in lehinə işləyir. Çünki terror qruplaşması belə şəraitdə böyük zərbələrə tuş gəlmir. Hazırda İŞİD-ə qarış mübariəz aparan əsas qüvvə isə Türkiyədir. Türkiyə ordusunun Suriyanın şimalında həyata keçirdiyi "Fərat qalxanı" əməliyyatı çərçivəsində dəstəklədiyi müxalif Azad Suriya Ordusu son olaraq daha 7 kəndi terrorçulardan təmizləyib. Ümumilikdə isə 40-a yaxın məntəqə İŞİD-dən azad edilib. Qeyd edək ki, "Fərat qalxanı" adlı əməliyyata avqustun 24-də start verilib. Hesab edilir ki, Türkiyə hərbi əməliyyatları genişləndirərsə, İŞİD Suriyadan qaçacaq. Bu zaman isə İŞİD-in qaçacağı əsas məkan Liviya, Qərb ölkələri, eləcə də Şimali Qafqaz olacaq. Bunu önləmək üçün isə Qərb və Rusiya İŞİD-ə qarşı real mübarizə aparmalıdır. Amma hələlik bu həyata keçmir. Nəticə isə böyük güclərin özləri üçün acınacaqlı ola bilər. İngiltərənin nüfuzlu "İndependent" qəzeti etiraf edir ki, Türkiyənin Suriyadakı hərbi əməliyyatları İŞİD-ə qoşulan qərbli terrorçuların Avropaya kütləvi axını ilə nəticələnə bilər. Məqalədə İŞİD-in son vaxtlarda ciddi ərazilər itirdiyi, təşkilat üzvlərinin isə hərbi əməliyyatlardan yorulduğu qeyd olunub: "Bu səbəbdən minlərlə qərbli terrorçu yenidən Avropaya qayıda bilər. Təhlükəsizlik qüvvələrinin mümkün təhdidlərə qarşı ciddi hazırlığa başladığı da gələn xəbərlər arasındadır".
Suriyada müharibə başladıqdan sonra 27 mindən artıq əcnəbinin İŞİD-ə qoşulduğu, bunlardan 5-7 min nəfərinin Avropa ölkələrindən getdiyi təxmin edilir. Məhz belə bir vaxtda İŞİD Avropadakı tərəfdarlarını hücuma hazır olmağa çağırıb. Terror təşkilatının sosial şəbəkə üzərindən şifrəli mesajları açılıb. Mesajda bildirilir: "Avropadakı, xüsusilə Fransadakı qardaşlarımız, hücuma keçməyə hazırlaşın, diqqətli və təmkinli olun". Sentyabrın 3-də göndərildiyi ehtimal olunan mesajda İŞİD tərəfdarlarına bütün dəlilləri silmək tövsiyə olunur: "Bir sıra qardaşlarımızın hücumlardan öncə həbs olunduğu haqqında məlumatlar alırıq. Sizə tövsiyə edirik ki, "İslam dövləti" ilə bağlantınızı sübut edəcək foto, video və digər dəlillərin hamısını silin. Digər tərəfdən, gecikmədən hücumlara başlayın". Məlumatlara görə, İŞİD bu mesajı əsas komandirlərindən olan Əbu Muhammed Əl Adnaninin öldürülməsindən sonra verib. Terrorçular Adnaninin qisasını almağa hazırlaşır. Qeyd edək ki, Əl Adnani İŞİD-in kəşfiyyat qurumu olan "Emni" qrupunun rəhbəri olub. Bu qrup İŞİD-in daxili təhlükəsizliyini təmin etməklə yanaşı, həm də xaricdə terror aktları təşkil edir.
Nahid SALAYEV