ABŞ Prezidenti Donald Tramp İranla müharibənin başa çatdığını bəyan etsə də, regionda hərbi qarşıdurma səngimək bilmir. Əksinə, son günlər ABŞ qüvvələrinin İran ərazisindəki hərbi obyektlərə zərbələr endirməsi, Tehranın isə buna cavab olaraq Amerika hərbi mövqelərini hədəfə alması gərginliyi yenidən artırıb. Xüsusilə Hörmüz boğazında neft tankerlərinin partlayışlara məruz qalması və dəniz nəqliyyatının təhlükə altında olması vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirir. Belə görünür ki, Vaşinqton müharibənin başa çatdığını elan etsə də, hərbi əməliyyatlar faktiki olaraq davam edir. Bu isə Tramp administrasiyasının siyasi bəyanatları ilə ABŞ ordusunun real addımları arasında ciddi ziddiyyət yaradır.
Trampın İranla müharibənin başa çatdığını bəyan etməsinə baxmayaraq, ABŞ qüvvələrinin İran ərazisinə zərbələr endirməyə davam etməsinin arxasında hansı siyasi və hərbi məqsədlər dayanır? Vaşinqton müharibəni bitmiş hesab edir, yoxsa sadəcə genişmiqyaslı əməliyyatları məhdud zərbələrlə əvəzləyib?
Bəhruz Quliyev: "Tramp müharibənin başa çatdığını elan edə bilər, amma Hörmüz boğazında silahlar susmayınca regionda müharibənin bitdiyini söyləmək mümkün deyil"
"ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranla müharibənin başa çatdığı barədə bəyanatları ilə Yaxın Şərqdəki real hərbi-siyasi vəziyyət arasında ciddi ziddiyyət müşahidə olunur. Əslində, bu gün baş verənlər göstərir ki, müharibənin başa çatması ilə bağlı siyasi bəyanatlarla hərbi əməliyyatların faktiki dayandırılması heç də eyni məna daşımır.
Hesab edirəm ki, Tramp administrasiyasının hazırkı strategiyasının arxasında bir neçə mühüm siyasi və hərbi məqsəd dayanır.
Əvvəla, Vaşinqton İranla genişmiqyaslı müharibəni davam etdirməkdə maraqlı görünmür. Çünki belə bir müharibənin ABŞ üçün həm iqtisadi, həm hərbi, həm də siyasi xərcləri kifayət qədər ağırdır. Xüsusilə, Amerika cəmiyyətində müharibəyə münasibət, enerji bazarlarında yaranan qeyri-sabitlik və qarşıdan gələn siyasi çağırışlar Tramp administrasiyasını daha ehtiyatlı davranmağa vadar edir.
Digər tərəfdən, ABŞ müharibəni dayandırmaqdan daha çox, İranın hərbi imkanlarını məhdudlaşdırmaq, onun regional təsir mexanizmlərini zəiflətmək və Tehranın strateji qərarlarına təsir göstərmək xəttini davam etdirir. Bu baxımdan, ayrı-ayrı hərbi obyektlərə zərbələr endirilməsi Vaşinqtonun genişmiqyaslı müharibəyə qayıtmadan hərbi təzyiq vasitəsini əlində saxlamaq cəhdi kimi qiymətləndirilə bilər".
Bu fikirləri "Səs" qəzetinin baş redaktoru, siyasi ekspert Bəhruz Quliyev "Bakı-Xəbər" qəzetinə deyib.
Ekspert qeyd edib ki, bu məsələnin ən həssas tərəfi Hörmüz boğazıdır. Bu boğaz sadəcə İranla ABŞ arasında mübahisə predmeti deyil. Bura dünya enerji təhlükəsizliyinin əsas arteriyalarından biridir. Burada tankerlərə hücumlar, partlayışlar və gəmiçiliyin təhlükə altına düşməsi bütün dünyanın iqtisadi maraqlarına toxunur. Ona görə də Hörmüzdə baş verənlər artıq regional qarşıdurma çərçivəsini aşaraq qlobal təhlükəsizlik məsələsinə çevrilib.
Digər tərəfdən, Trampın müharibənin başa çatdığını elan etməsi Tehranın da mübarizəni dayandırdığı anlamına gəlmir. İran özünün hərbi və geosiyasi imkanlarını qorumağa, ABŞ-ın regiondakı mövqelərinə təzyiq göstərməyə və Hörmüz boğazından danışıqlarda strateji rıçaq kimi istifadə etməyə çalışır.
"Burada bir mühüm məqam da var ki, Vaşinqton hərbi əməliyyatları məhdudlaşdırmaqla diplomatik danışıqlarda üstün mövqe qazanmaq istəyir. Yəni bir tərəfdən danışıqlara hazır olduğunu nümayiş etdirir, digər tərəfdən isə hərbi təzyiq imkanlarını saxlayır. Bu, əslində, güc nümayişi ilə diplomatiyanın paralel aparılması strategiyasıdır.
Lakin bu siyasətin ciddi riskləri də var. Çünki məhdud zərbələr qarşı tərəfdən daha geniş cavab doğura, bir tankerə hücum bütöv bir regionda eskalasiyaya səbəb ola bilər. Belə vəziyyətdə nəzarət altında saxlanıldığı düşünülən münaqişə gözlənilmədən daha böyük müharibəyə çevrilə bilər.
Mənim qənaətim budur ki, ABŞ İranla müharibəni siyasi ritorika səviyyəsində başa çatmış elan etsə də, strateji qarşıdurma hələ bitməyib. Sadəcə, genişmiqyaslı hərbi əməliyyatlar mərhələsindən məhdud zərbələr, dəniz blokadası, iqtisadi təzyiq və diplomatik manevrlər mərhələsinə keçid müşahidə olunur.
Bu isə o deməkdir ki, regionda sülhün bərqərar olması üçün təkcə Vaşinqtonun bəyanatları kifayət deyil. ABŞ və İran arasında real razılaşma, Hörmüz boğazında təhlükəsiz gəmiçiliyin təmin olunması və tərəflərin qarşılıqlı hərbi təhdidlərdən geri çəkilməsi vacibdir. Əks halda, müharibə rəsmi olaraq başa çatmış sayılsa belə, onun nəticələri və təhlükələri uzun müddət regionu, eləcə də dünya iqtisadiyyatını təhdid etməkdə davam edəcək."-deyə, B.Quliyev əlavə edib.
Akif NƏSİRLİ