Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli istiqamətində cari il ərzində atılan addımlar konkret nəticə verməyəcəyi təqdirdə, bunun yeni genişmiqyaslı müharibəyə gətirib çıxarması qaçılmaz sayılır. Belə müharibə isə indiki şəraitdə regionda maraqlı olan qüvvələr, o cümlədən Rusiyanın da istəyinə cavab vermir. Bu mənada Ermənistanın istənilən halda konstruktiv mövqe sərgiləməsi üçün Kremlin bu ölkəyə təzyiqlərinin artması istisna edilmir. Əslində, hadisələrin məhz bu səpkidə inkişaf edəcəyi Ermənistanda da açıq etiraf olunur.
Belə bir vaxtda diqqət ona çəkilir ki, sentyabrın 8-də Rusiya xarici işlər naziri Sergey Lavrov Moskvada Minsk Qrupunun həmsədrləri ilə görüşəcək. Ermənistan mediası Moskvanın rayonların qaytarılması ilə bağlı məsələnin həlli üçün 8 sentyabr tarixində son və ən güclü cəhdini edəcəyini yazıb.
"Lragir" saytında yayımlanan Naira Ayrumyanın müəllifi olduğu məqalədə deyilir ki, aprel müharibəsindən sonra keçirilən Vyana görüşündə təmas xəttində nəzarət mexanizminin yaradılması gündəmə gəldi: "Həmin görüşün detalları məlum deyil. Amma görünür, Qərb mexanizmin qurulmasında israr edir. Buna qarşı çıxan Rusiya isə mexanizmlərin yeni sərhədlər yaradıldandan sonra qurulmasını təklif edir".
Müəllif yazır ki, yeni sərhədlər rayonların qaytarılmasından sonra yaradılacaq: "Hansı ki, planda 5, yaxud 2 rayonun qaytarılması var. İrəvandakı qiyama qədər Moskva rayonların qaytarılması məsələsini sona çatdıracaqdı. Lakin gözlənilməz olan bu hadisələr prosesi təxirə saldı. İndi Rusiya prosesi yenidən canlandırır".
Məqalədə bildirilir ki, Qarabağ münaqişəsinin həlli düz xəttə çıxıb: "Rusiya Ermənistanı güzəştə məcbur etmək üçün son cəhdlərini edir. Sentyabrın 8-də Moskvada baş tutacaq görüş də bu cəhdlərdəndir".
Uzun sürən sükutdan sonra Ermənistanın keçmiş prezidenti Robert Köçəryan da "Azadlıq" radiosunun erməni xidmətinə müsahibəsində ölkəsinin vəziyyətinin yaxşı olmadığını və buna çoxsaylı amillərin təsir etdiyini bildirib: "Bu gün biz şahidiyik ki, ciddi narahatlıq doğuran bir sıra əlverişsiz amil üst-üstə toplanmaqdadır. Rusiyadan silah təchizatı ilə hərbi balansın pozulması, Dağlıq Qarabağ üzrə beynəlxalq təşkilatların bir neçə xoşagəlməz bəyanat və hesabatları, Azərbaycanın təşəbbüsü ilə Ermənistansız regional əməkdaşlığın yeni formatının formalaşdırılması, ölkəmizdən yan keçməklə "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizinin yaradılması bunun sübutudur. Baş verınlərin geosiyasi nəticələri bizim nüfuzumuza uzun müddət ərzində iqtisadi, beynəlxalq və regional məsələlərdə mənfi təsir göstərəcək və əlbəttə ki, bu, Dağlıq Qarabağ üzrə danışıqlar prosesinə bizim təsir ehtiyatlarımıza da sirayət edəcək. Münaqişə tərəflərinin vəzifəli şəxslərinin bəyanatlarına və hökumətə yaxın KİV-in çoxsaylı yazılarına əsasən demək olar ki, tərəflərin güzəştə getmək hazırlığı müqayisəolunmazdır. Bununla birlikdə, aprel müharibəsi bizim tənzimlənməyə yanaşmamızı sərtləşdirməlidir və zəiflətməməlidir, çünki hər hansı gələcək güzəştlərin risqləri artır".
Ümumiyyətlə, Ermənistanda o da açıq vurğulanır ki, indiki şəraitdə Rusiyanın addımları da İrəvanın maraqları ilə kəskin ziddiyyət təşkil edir. Elə bu günlərdə "Modus Vivendi" analitik mərkəzinin rəhbəri Ara Papyan da açıq bildirib ki, Qarabağ məsələsində Rusiyanın aparıcı rolu Ermənistan üçün müsbət hal olmayacaq. Onun sözlərinə görə, Rusiya ATƏT-in Minsk qrupunun həmsədrləri arasında yeganə ölkədir ki, münaqişə tərəflərinə silah satır: "Ermənistanın müttəfiqi olaraq, Rusiya müttəfiqinin düşməninə silah satır. Bu, dünya tarixində görünməmiş haldır. Təbii ki, bizim üçün Rusiyanın aparıcı rolu müsbət hal olmayacaq. Nəzərə alsaq ki, xüsusilə Bakıda avqustun 8-də Rusiya, İran və Azərbaycan prezidentlərinin görüşündən və dəmiryolu barədə razılaşmadan sonra Azərbaycanın Rusiyaya təsir gücü artmaqdadır. Bizim üçün mümkün qədər çox vasitəçinin bu məsələyə cəlb edilməsi müsbət hal olardı, belə olan halda, biz fikir ayrılıqları üzərində manipulyasiya edə, balansı qoruya və düzgün siyasət hesabına hər hansı müsbət nəticəyə nail ola bilərik".
Millət vəkili Rövşən Rzayev isə hesab edir ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünün təmin olunması yolunda gedən danışıqlar prosesində çox mühüm hallar baş verir. Deputat bildirib ki, yaxın zamanlarda prosesin gedişatında yeni hadisələrin şahidi olacağıq: "Prezidentin daxili və xarici siyasəti Azərbaycanın ən böyük problemi olan ərazi bütövlüyümüzün təmin olunmasına aparan yeganə yoldur. Bu istiqamətdə xarici işlər nazirinin Potsdam görüşü diqqət çəkir. Elmar Məmmədyarovun son dövr proseslərinin təhlilini apararaq Almaniyada Azərbaycanın birmənalı mövqeyini səsləndirməsi o deməkdir ki, yaxın gələcəkdə Dağlıq Qarabağ problemi məhz sülh yolu ilə həll ediləcək. Son günlər keçirilən intensiv görüşlər öz məntiqi nəticəsinə gəlib çıxacaq. Rusiya, sözsüz ki, prosesi çox yaxşı izləyir. Qarşıda prezidentlərin növbəti görüşü gözlənir. Artıq elə bir məqam yetişib ki, biz ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr dövlətlərindən daha ciddi və ədalətli bir mövqe görə biləcəyik".
Nahid SALAYEV