"İstənilən layihənin iqtisadi əsası və cəlbediciliyi olmalıdır"
Rusiya prezidenti Vladimir Putinlə Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanın görüşəcəyi tarix bəlli olub. Rusiya KİV-ləri xəbər verir ki, bu barədə məlumat Kremldən verilib. Bildirilib ki, liderlər sentyabrın 3-də G20 Sammiti zamanı görüşəcək. Kremlin açıqlamasında "İki liderin görüşməsi normallaşma prosesi olacaq" ifadəsi yer alıb.
Daha sonra məlum olub ki, Vladimir Putinlə Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Çində "Akkuyu" AES-i və "Türk axını" layihəsi ilə bağlı müzakirələr aparması gözlənir. Bunu Rusiya prezidentinin köməkçisi Yuri Uşakov jurnalistlərə açıqlamasında deyib: "Xançjou şəhərində planlaşdırılan görüşdə tərəflər arasında strateji layihələrlə bağlı fikir mübadiləsi aparılacaq. Türkiyənin ilk Atom Elektrik Stansiyası olan "Akkuyu"nun inşası və "Türk axını" layihəsi ilə bağlı Qara dənizdən keçəcək qaz boru xətlərinin təhlükəsizliyi məsələsi müzakirə olunacaq".
Məlumat üçün qeyd edək ki, Rusiya və Türkiyə arasında münasibətlərin normallaşması "Türk axını" layihəsini yenidən gündəmə gətirdi. Avqustun 9-da Putinlə Ərdoğanın görüşündə sözügedən məsələ müzakirə edildi və müəyyən məsələlərdə anlaşma əldə olundu.
Məlumat üçün bildirək ki, "Türk axını" Rusiya qazının Türkiyədən keçməklə Avropaya çatdırılmasını nəzərdə tutur. Kəmərlə 16 milyard kubmetr qazın Avropanın, qalan hissəsinin isə Türkiyənin daxili tələbatının ödənilməsi üçün istifadə edilməsi planlaşdırılır. Qeyd edək ki, "Türk axını" layihəsi 2014-cü ildə Rusiya prezidenti Vladimir Putinin Türkiyəli həmkarı Rəcəb Tayyib Ərdoğanla Ankaradakı görüşündə gündəmə gəlib. Lakin o vaxtdan sonra iki ölkə arasında münasibətlər ciddi sınaqlardan keçdi. Belə ki, qaz təchizatı ilə bağlı qiymət endirimində razılığa gəlinməməsi, Rusiyaya məxsus "Su-24" tipli döyüş təyyarəsinin Türkiyə tərəfindən vurulması bu istiqamətdə danışıqların dayandırılmasına gətirib çıxardı.
Bütövlükdə növbəti görüşdən sonra sözügedən layihələrin reallaşma perspektivini ekspertlər necə dəyərləndirir?
Məsələyə münasibət bildirən AMİP Siyasi Şurasının üzvü Əli Orucov buna bir neçə prizmadan yanaşdı: "İndidən bu barədə birmənalı proqnoz söyləmək çətindir. Düzdür, iki ölkə arasında münasibətlər bərpa olunandan sonra tərəflər bir sıra məsələlərdə anlaşma əldə edib. O cümlədən, "Türk axını" layihəsində prinsipial anlaşma var. Ancaq baxır layihə hansı yöndə reallaşacaq. Yəni bu kəmərlə ötürüləcək qaz Türkiyənin qaza olan tələbatını ödəyəcək, yoxsa həm də Avropanın? Belə görünür ki, çəkiləcək kəmərlə yalnız Türkiyəyə qaz ixrac olunacaq. Bütün bunlara rəğmən, istənilən layihənin iqtisadi əsası və cəlbediciliyi olmalıdır. Təkcə xoş istəklə, siyasi münasibətlər xatirinə belə layihələr reallaşmır. Layihənin iqtisadi cəhətdən nə dərəcədə səmərəli və sərfəli olması da əsas faktorlardan biridir. Məlumata görə, Türkiyənin Trakiya bölgəsində qaz yataqları aşkar olunub. Bunu həmin bölgədə tədqiqat aparan Norveç şirkəti bəyan edib. Bu olduqca ciddi informasiyadır. Bu o deməkdir ki, Türkiyədə qaz hasil olunandan sonra idxal qazına tələbat azalacaq. Başqa bir tərəfdən, qardaş ölkə TANAP layihəsinin əsas ortaqlarından biridir. Bu baxımdan "Türk axını"nın perspektivi barədə nikbin proqnoz vermək çətindir. Bundan fərqli olaraq "Akkuyu" AES-in reallaşma perspektivi daha böyükdür". Vidadi ORDAHALLI