Özbəkistan prezidenti İslam Kərimov haqda yayılan xəbərlər artıq onun dövlət başçısı kimi fəaliyyət göstərə bilməyəcəyini də qətiləşdirdi. Qeyd edək ki, "Fərqanə.ru" agentliyi 78 yaşlı İslam Kərimovun öldüyü haqda məlumat dərc edib. Lakin Özbəkistan Prezidentinin Aparatı bu məlumatı təkzib edir. Bununla belə məlumdur ki, İslam Kərimov üç gün öncə axşam saatlarında insult keçirərək xəstəxanaya yerləşdirilib. Onun halı milli olimpiya yığmasının "RİO-2016"-da qələbəsinə həsr olunmuş mərasimdə pisləşib.
Kərimovun idmançıların qələbələrinə sevinərək həddindən artıq spirtli içki qəbul etdiyi üçün insult keçirdiyi deyilir. Rəsmi məlumata görə, hazırda Kərimov reanimasiyadadır. "Fərqanə.ru" agentliyinin baş redaktoru Daniil Kislov isə deyir ki, agentlik İslam Kərimovun öldüyü haqda dərc etdiyi informasiyaların dəqiqliyinə cavabdehdir: "Lakin ölkə rəhbərliyi susmamalıdır. Mən Özbəkistan hökumətinə, rəsmi qurumlara təklif edirəm ki, prezidentin mətbuat xidməti onun xəstəliyi haqda tibbi məlumatı dərc etsin, yaxud xəstəxanada sağ olduğu göstərilsin".
İstənilən halda isə artıq Özbəkistana başqa bir şəxsin rəhbərlik edəcəyi qaçılmaz sayılır. Amma İslam Kərimovun varisinin kimliyi də hələ tam qətiləşməyib. Son iki ilədək onun varisinin böyük qızı Gülnarə Kərimova olması gözlənirdi. Lakin onun atdığı bəzi addımlar, xüsusən də biznes nümayəndələrinə qarşı möhtəkirliyi atasının onu varis etmə planlarının üzərindən xətt çəkdi. Belə vəziyyətdə sosial şəbəkə aludəsi olan Kərimova ilk dəfə olaraq Özbəkistanda insan haqlarının pozulmasından söz açdı ki, bu da sonda onun ev dustağı olmasına gətirib çıxardı. 2014-cü ilin sentyabrında Özbəkistan Baş Prokurorluğu Gülnarə Karimovanın bir neçə milyon dolların mənimsənilməsi və yuyulması işi üzrə fiqurant olduğunu təsdiq etdi. Bununla belə, prokurorluq bu cinayət işində onun hüquqi statusunu dəqiqləşdirmədi, sadəcə olaraq məsuliyyətin qaçılmazlığı prinsipinə əməl ediləcəyini vəd etdi. Beləliklə Gülnarə, adı İsveçdə və İsveçrədə korrupsiya qalmaqalında çəkiləndən sonra, gözdən düşdü və hazırda Daşkənddə ev dustağıdır. Kərimovun ikinci qızı Lola Kərimovanın da namizədliyi haqda danışılsa da, o özü bunu istisna edir.
Amma özbək politoloq Osman Xaknazarov maraqlı iddia ilə çıxış edib. Onun iddiasına görə, İslam Kərimov hələ bu ilin aprel ayının sonunda öz qızını gələcək varisi olaraq irəli sürüb. Özbək politoloqun iddiasına görə, Kərimov aprel ayında hakimiyyət nümayəndələrinə belə deyib: "Mən düşünürəm ki, hakimiyyətin ağrısız və təhlükəsiz ötürülməsi üçün Lolanın varisliyini təklif edərəmsə, sizlər ona qarşı çıxmayacaq və dəstək verəcəksiniz". Amma Lola yenə siyasətdən uzaq olduğunu deyir. İndi iddialar səslənir ki, Kərimovu əvəzləməyə ən real namizəd baş nazir Şövkət Mirzəyevdir. Şövkət Mirzəyev hakimiyyətdə ən güclü qrup olan "Səmərqənd klanı"nın nümayəndəsidir. O, 2003-cü ilin 11 dekabr tarixində bu vəzifəyə təyin olunub və indiyə qədər öz vəzifəsini icra edir. Bu şəxs 2000-ci ildə "boz kardinal" İsmoil Djurabekovun birinci müavinliyindən siyasi iyerarxiyanın pillələrini qalxmağa başlayıb. "Səmərqənd klanı"nın daxili işlər naziri Zakir Almatov, sabiq maliyyə naziri Bəxtiyar İbrahimov və digərləri kimi nüfuzlu şəxslərin olmasına baxmayaraq, Şövkət Mirzəyev onları geridə qoymağı bacarıb. Buna səbəb kimi Dövlət Təhlükəsizlik Xidmətinin rəhbəri Rüstəm İnoyatovla yaxın əlaqələrə malik olması göstərilir. Hazırda Şövkət Mirzəyev "Səmərqənd klanı"nın lideridir. Şövkət Mirzəyevin Kərimovlara yaxın olduğu dəqiqdir. Bu baxımdan, onun hakimiyyətə gələ biləcəyi ehtimalı böyükdür. Digər tərəfdən, Rusiyanın da Kərimovdan sonra Şövkət Mirzəyevi dəstəkləyəcəyi deyilir. Burada Şövkət Mirzəyevin hakimiyyətdə güclü resurslara malik olması ilə yanaşı, Rusiyadakı özbək milyarder Əlişir Usmanov faktoru da var. Məlumatlara görə, Şövkət Mirzəyev Əlişir Usmanovla yaxın qohumluq əlaqələrinə malikdir.
Digər potensial namizəd isə baş nazirin müavini, maliyyə naziri Rüstəm Əzimovdur. O, 2000-ci ildə Özbəkistan baş nazirinin birinci müavini postuna gətirilib. Bu şəxs makroiqtisadi inkişaf, struktur dəyişiklikləri, xarici investisiyaların cəlb edilməsi və ərazilərin kompleks inkişafı məsələlərinə faktiki olaraq rəhbərlik edib. 2005-ci ilin fevralında o, həmçinin, maliyyə naziri postunu da tutub. R.Əzimov "Daşkənd klanı"nın üzvüdür. O, özbək hökumətinin maliyyə məsələsinə baxır, həmçinin beynəlxalq maliyyə strukturları və təşkilatları ilə əlaqələr qurur. Hökumətdə çoxları onu İslam Kərimov tərəfindən yaradılmış alternativ güc kimi qəbul edir. Maraqlıdır ki, nizamnaməyə görə baş nazirin iştirak etməli olduğu bir çox beynəlxalq tədbirlərdə Özbəkistanı o təmsil edir. Əzimov praqmatik iqtisadçı xarakterinə malikdir.
Rüstəm Əzimov Şövkət Mirzəyev qədər siyasi resurslara malik olmasa da, ölkənin əsas maliyyəsi məhz onun əlindədir. Digər tərəfdən, ölkənin təhlükəsizlik xidmətinin şefi Rüstəm Inoyatov da "Daşkənd klanı"nı təmsil edir. Inoyatov Mirzəyevin yüksəlişinə qarşıdır. Amma Şövkət Mirzəyevin də asanlıqla təslim olmayacağı dəqiqdir. Məhz bu vəziyyət Özbəkistanda hakimiyyət uğrunda qanlı savaşın başlaya biləcəyini istisna etmir.
Nahid SALAYEV