Ərdoğan Trampın “Körfəz ölkələri ilə İran müharibəsi” müzakirələrinə həsr olunan zirvə toplantısına qatılıb.
Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Donald Trampın Körfəz ölkələri ilə İran məsələsinə həsr olunan bu formatdakı görüşündə iştirakı hansı siyasi mesajı verir? Türkiyənin belə bir platformada yer alması Ankaranın İranla bağlı mövqeyində müəyyən dəyişiklikdən xəbər verə bilərmi və Ərdoğanın bu görüşə qatılmasında Trampın siyasi təzyiqinin və ya tələbinin rolu ola bilərmi?
ABŞ Prezidenti Donald Trampın Türkiyə Prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan haqqında səsləndirdiyi yüksək qiymətləndirmələr və iki lider arasında nümayiş etdirilən yaxın münasibətlər beynəlxalq siyasi gündəmdə diqqət çəkən məqamlardan biridir. Bu münasibətlərin Türkiyənin regional və qlobal siyasətinə hansı təsirlər göstərəcəyi ilə bağlı müxtəlif yanaşmalar səslənir.
Fazil Mustafa: “Təriflər üzərindən yox, real siyasət üzərindən məsələyə baxılmalıdır”
Milli Məclisin komitə sədri Fazil Mustafa məsələ ilə bağlı “Bakı-Xəbər” qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, liderlər arasındakı şəxsi münasibətlərin ön plana çıxmasının həm müsbət, həm də mənfi tərəfləri ola bilər. Onun sözlərinə görə, belə münasibətlərin siyasi nəticələrini yalnız verilən təriflər əsasında qiymətləndirmək düzgün olmaz.
“Bu barədə bir şey söyləmək çətindir, çünki şəxsi münasibətlərin bu formada qabarmasının həm xeyri, həm faydası, həm də zərəri ola bilir. Amma bütün hallarda, Amerika Birləşmiş Ştatlarının dövlət başçısı tərəfindən Türkiyənin rəhbərinin bu qədər dəyərləndirilməsi həm də onun Türkiyənin ictimai əhəmiyyətini göstərir, gücünü göstərir”, – deyə Fazil Mustafa qeyd edib.
Deputat hesab edir ki, əsas diqqət ABŞ-Türkiyə münasibətlərində şəxsi təmasların yaratdığı görüntüyə deyil, bunun real siyasi nəticələrinə yönəldilməlidir. Çünki dövlətlərarası münasibətlərdə liderlər arasındakı şəxsi yaxınlıq müəyyən rol oynasa da, uzunmüddətli nəticələri müəyyən edən əsas amillər konkret siyasi qərarlar, iqtisadi əməkdaşlıq, təhlükəsizlik məsələləri və regional maraqların uzlaşmasıdır.
Fazil Mustafanın fikrincə, bu baxımdan əsas sual həmin münasibətlərin Türkiyəyə hansı siyasi dividendləri gətirəcəyidir: “Bütün hallarda, bu təriflər üzərindən yox, real siyasət üzərindən məsələyə baxılmalıdır. Bunun Türkiyəyə faydası nə dərəcədədir, zərəri nə dərəcədədir? Bölgədə Türkiyənin rolunun artmasına xidmət eləyir, gücünün çoxalmasına xidmət eləyir, ya başqa səbəblər var? Hər halda bütün bunlar hamısı düşünülməlidir və onun əsasında da qərar qəbul olunmalıdır”.
Bu yanaşmadan çıxış edərək demək olar ki, ABŞ və Türkiyə liderləri arasında münasibətlərin xarici siyasətə təsiri yalnız diplomatik jestlərlə ölçülməməlidir. Burada əsas məsələ Vaşinqton və Ankaranın Yaxın Şərq, İran, Suriya, NATO, enerji təhlükəsizliyi və Cənubi Qafqaz kimi istiqamətlərdə hansı mövqeləri uzlaşdıracağıdır. Əgər yüksək səviyyəli siyasi dialoq konkret razılaşmalar və qarşılıqlı maraqlara əsaslanan qərarlarla müşayiət olunarsa, bu, Türkiyənin regional təsir imkanlarına da müsbət təsir göstərə bilər.
Eyni zamanda, ABŞ-Türkiyə münasibətlərində tərəflərin bütün məsələlər üzrə eyni mövqedə olması gözlənilmir. Vaşinqton və Ankara arasında müəyyən məsələlərdə maraq və yanaşma fərqləri də mövcuddur. Buna görə də liderlər arasındakı isti münasibətlərin dövlətlərarası münasibətlərdəki bütün problemləri avtomatik şəkildə aradan qaldıracağı qənaətinə gəlmək düzgün olmaz. Əsas göstərici bundan sonra veriləcək siyasi qərarlar və əldə olunacaq konkret razılaşmalar olacaq.
Akif NƏSİRLİ
