Rəşad Bayramov: “Ukrayna müharibəsinin taleyi təkcə ABŞ-ın istəyindən asılı deyil”
ABŞ Prezidenti Donald Tramp bəyan edib ki, İranla müharibə bitdikdən sonra Birləşmiş Ştatlar Ukraynadakı münaqişənin nizamlanması ilə məşğul olacaq.
“İndi ki (İranla münaqişə) başa çatdı, biz diqqətimizi Ukraynaya yönəltmək niyyətindəyik, baxaq görək bunu edə biləcəyikmi”, -Tramp Fransa Prezidenti Emmanuel Makronla görüşündə bildirib.
Tramp həmçinin bu yaxınlarda Rusiya Prezidenti Vladimir Putin və Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ilə telefonla danışdığını qeyd edib. “Düşünürəm ki, bəlkə də biz nə isə edə bildik. Məncə, onların hər ikisi buna (münaqişənin həllinə) açıqdır”, - o əlavə edib.
Trampın bu sözləri nə dərəcədə perspektivli və ümidvericidir? Nəzərə almaq lazımdır ki, İsrail Trampın fikirlərinə o qədər də diqqət yetirmir, bir sıra hallarda əməl etmir. Yəni Trampln elə bir imkanı varmı ki, Netanyahoya müharibənin dayandırılması ilə bağlı etdiyi təsiri Avropa ölkələrinə etsin? Avropa ölkələrinə göstəriş versin ki, sakitləşin, mütləq müharibəni dayandırın, razılaşın. Belə bir müstəvidə Avropa ölkələrinə təzyiq göstərmək imkanı varmı? Yaxud da “indi əsas diqqəti Ukraynaya ayıracağam” deməklə qeyri-adi nəticə gözlənilirmi? ABŞ Ukrayna müharibəsində vəziyyəti dəyişdirə biləcəkmi?
Sözügedən məsələ ilə bağlı fikirlərini baki-xeber.com-la bölüşən AMİP Ali Məclisinin sədri Rəşad Bayramov hesab edir ki, Trampın İran məsələsindən sonra diqqəti Ukraynaya yönəltmək niyyətini açıqlaması siyasi baxımdan mühüm siqnal olsa da bunu Ukrayna müharibəsinin yaxın zamanda həll olunacağına dair qəti göstərici kimi qiymətləndirmək düzgün olmazdı: “Trampın açıqlaması ilk növbədə onu göstərir ki, Vaşinqton Yaxın Şərqdəki gərginliyin müəyyən qədər səngiməsindən sonra yenidən Avropa təhlükəsizlik gündəmini prioritetlər sırasına çıxarmağa hazırlaşır. Bununla belə, Ukrayna müharibəsinin taleyi təkcə ABŞ-ın istəyindən asılı deyil. Münaqişənin iki əsas tərəfi olan Rusiya və Ukrayna, o cümlədən də hər iki ölkənin lideri hazırda bir-birindən kifayət qədər uzaq mövqelərdə dayanırlar. Ərazi məsələləri, təhlükəsizlik təminatları, NATO perspektivi və sanksiyalar kimi fundamental mövzular üzrə tərəflərin baxışları arasında ciddi fərqlər qalır. Buna görə də Trampın telefon diplomatiyasının müharibəni dayandırmağa yetəcəyi təbii ki, inandırıcı görünmür”.
R. Bayramovun fikrincə, İsrail nümunəsinə gəldikdə isə bəli, həqiqətən də son dövrlərdə Netanyahunun bəzi məsələlərdə Vaşinqtonun tövsiyələrini tam şəkildə nəzərə almadığı və İsrailin öz milli təhlükəsizlik maraqlarını əsas götürərək müstəqil qərarlar qəbul etdiyi müşahidə olunmaqdadır: “Bu fakt göstərir ki, ABŞ dünyanın ən güclü dövləti olsa belə, müttəfiqlərinə hər zaman birbaşa göstəriş vermək imkanına malik deyil. Eyni vəziyyət Avropa ölkələrinə münasibətdə də keçərlidir. Avropa dövlətləri, xüsusilə Avropa İttifaqının aparıcı üzvləri və NATO daxilindəki əsas güclər Ukrayna məsələsini öz təhlükəsizliklərinin ayrılmaz hissəsi hesab edirlər. Buna görə də Tramp Avropaya müharibəni dayandırın mesajı versə belə, bunun avtomatik nəticə verəcəyini düşünmək doğru olmazdı. ABŞ-ın iqtisadi, hərbi və siyasi təsir rıçaqları çox güclüdür, lakin Avropanın da artıq formalaşmış təhlükəsizlik gündəliyi və strateji maraqları mövcuddur. Buna baxmayaraq ABŞ hələ də münaqişənin gedişatına təsir göstərə biləcək əsas xarici aktor olaraq qalır. Vaşinqtonun hərbi yardımlarının həcmi, sanksiya siyasəti, diplomatik təşəbbüsləri və NATO daxilindəki rolu Ukraynanın mövqeyinə birbaşa təsir edir. Əgər Tramp administrasiyası danışıqlar prosesinə ciddi siyasi kapital yatırarsa, müəyyən atəşkəs və ya müvəqqəti razılaşma imkanları yarana bilər. Lakin müharibənin köklü həlli üçün təkcə ABŞ-ın diqqət ayırması kifayət etmir, bunun üçün Moskva və Kiyevin də kompromisə hazır olması lazımdır. Odur ki, Trampın açıqlaması diplomatik prosesin yenidən aktivləşməsi baxımından ümidverici siqnal olsa da bunu sürətli nəticələrin başlanğıcı kimi qəbul etmək tezdir. ABŞ vəziyyətə təsir göstərə bilər, amma müharibənin taleyini təkbaşına müəyyən etmək gücündə deyil”.
Vidadi ORDAHALLI
