Mətin Məmmədli: “Görünən odur ki, İran tərəfi də həmin anlaşma memorandumunun Türkiyədə deyil, hansısa bir neytral Avropa ölkəsində imzalanmasına tərəfdardır”
ABŞ və İran uyunun 19-da İsveçrədə sülh müqaviləsi imzalayacaqlar. Bu barədə iki ölkə arasında danışıqlarda vasitəçi olan Pakistanın Baş naziri Şahbaz Şərif iyunun 14-də Facebook hesabında bildirib. ABŞ Prezidenti Donald Tramp razılaşmanı təsdiqləyib.
O, hər iki tərəfə "münaqişənin diplomatik həlli tapılmasına sadiqliklərinə" görə təşəkkür edib və Qətərə vasitəçiliyinə, eləcə də Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyəyə "bu məsələdə böyük töhfələrinə" görə minnətdarlığını bildirib.
“İndi razılaşma əldə edildiyinə görə, vasitəçilər bu həftə bir sıra görüşlər təşkil edəcəklər. Sazişin icrasından əvvəl aparılan bu müzakirələr texniki danışıqlar və rəsmi imzalanma mərasimi üçün təməl qoyacaq", - deyə Şərif yekunlaşdırıb.
Tramp sazişin imzalanma yeri kimi Türkiyəni niyə seçmədi? Bu məsələdə Türkiyə böyük çaba göstərmişdi. Eyni zamanda Trampın Qəzza üzrə Sülh Fondunun yaradılması konfransına qoşulmuşdu, Türkiyə Qəzzada atəşkəsə imza atan dövlətlərdən biri oldu. Ərdoğan, Tramp, Misir prezizenti və BƏƏ kralı bu sənədi imzaldılar. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidan da bu yöndə çox çalışmışdı. Həm də bu günlərdə Ankarada NATO zirvəsi olacaq. Əslində ABŞ-İran sazişi Ankarada da imzalana bilərdi. Ancaq Tramp bunu etmədi. Niyə?
Siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru Mətin Məmmədli baki-xeber.com-a bildirdi ki, həqiqətən də Türkiyə Yaxın Şərqdə vəziyyətin deskolsiya olunması istiqamətində ciddi fəaliyyət göstərib. “Vasitəçilik təşəbbüsləri ilə çıxış edib. Bu gün ABŞ və İran arasında hər hansı bir anlaşma memorandumu artıq razılaşdırılıbsa burada Türkiyənin də rolu var. Türkiyə də bu prosesə töhfə verib. Çünki Türkiyə də regional dövlət olaraq bölgədə genişmiqyaslı müharibənin, gərginliyin olmasınında maraqlı deyil. Mövqeyi ondan ibarətdir və marağı da ondan ibarətdir ki, bölgədəki gərginlik, münaqişə yalnız diplomatiya, danışıqlar yolu ilə həllini tapsın. Çünki geniş miqyaslı müharibə həm də Türkiyənin regional maraqlarına və həm də təhlükəsizlik, təhlükəsizliyinə müəyyən təhdidlər yarada bilər”.
M.Məmmədlinin sözlərinə görə, bu səbəbdən də Türkiyə və bəzi region dövlətləri çalışdı ki, son bir ildə vəziyyət nəzarətdən çıxmasın: “Problemlər danışıqlar yolu ilə həllini tapsın. İndi ortaya sual çıxır ki, nəyə görə Türkiyədə yox, başqa bir ölkədə, Avropa ölkəsində bu anlaşma memorandumu imzalanacaq? Düşünürəm ki, bu məsələ yalnız Trampla bağlı deyil, burada həm də İranın mövqeyini nəzərə almaq lazımdır. Yəni görünən odur ki, İran tərəfi də həmin anlaşma memorandumunun Türkiyədə deyil, hansısa bir neytral Avropa ölkəsində imzalanmasına tərəfdardır. Bu səbəbdən düşünmürəm ki, burada yalnız Tramp belə mövqe ortaya qoyub ki, yox Türkiyədə yox, başqa bir ölkədə olsun. Düşünürəm ki, bu, İranla Birləşmiş Ştatlar arasında konsensusla əldə olunmuş bir razılaşmadır ki, anlaşma memorandumu İsveçrədə imzalansın. Yəni hesab edirəm burada iki tərəfin də mövqeyini nəzərə almaq lazımdır”.
İradə SARIYEVA
