Ermənistanda son dövrlərdə baş verən siyasi hadisələr ölkənin daxili siyasi balansı və xarici siyasət kursu ilə bağlı yeni müzakirələrə səbəb olub. Keçmiş prezident Robert Köçəryanın ölkədən çıxışına qadağa qoyulması, "Çiçəklənən Ermənistan" Partiyasının sədri Qaqik Tsarukyana qarşı cinayət işinin açılması və digər müxalif fiqurlara qarşı hüquqi prosedurların başlanması diqqəti xüsusilə bir məqama yönəldib: hakimiyyət Rusiyayönlü müxalifətin təsir imkanlarını məhdudlaşdırmağa çalışırmı?
Nikol Paşinyan 2018-ci ildə hakimiyyətə gəldikdən sonra Ermənistan siyasətində köklü dəyişikliklər baş verdi. Onun rəhbərlik etdiyi siyasi qüvvə özünü korrupsiyaya qarşı mübarizə aparan, oliqarx sistemini zəiflətməyə və dövlət institutlarını gücləndirməyə çalışan qüvvə kimi təqdim edib. Bu siyasət çərçivəsində keçmiş hakimiyyət nümayəndələrinə, iri biznes sahiblərinə və müxtəlif siyasi qruplara qarşı çoxsaylı araşdırmalar aparılıb.
Lakin son hadisələr fonunda diqqəti çəkən məqam ondan ibarətdir ki, hüquqi təzyiqlərlə üzləşən əsas siyasi fiqurların əksəriyyəti Rusiyaya yaxın mövqeləri ilə tanınırlar. Robert Köçəryan uzun illər Moskva ilə sıx əlaqələri olan siyasətçi kimi qəbul olunub. Qaqik Tsarukyan da ənənəvi olaraq Ermənistan-Rusiya münasibətlərinin qorunmasını müdafiə edən siyasətçilərdən biri hesab edilir. Bu səbəbdən bəzi ekspertlər baş verənləri sadəcə hüquqi proses deyil, həm də siyasi rəqabətin bir hissəsi kimi qiymətləndirirlər.
Digər tərəfdən, Paşinyan hökuməti bu addımların siyasi deyil, hüquqi xarakter daşıdığını vurğulayır. Hakimiyyət nümayəndələri bildirirlər ki, istintaq və məhkəmə prosesləri konkret qanun pozuntuları, korrupsiya, vergidən yayınma və seçki qanunvericiliyinin pozulması kimi ittihamlar əsasında həyata keçirilir. Bu yanaşmaya görə, siyasi mövqeyindən asılı olmayaraq hər bir şəxs qanun qarşısında cavab verməlidir.
Məsələnin geosiyasi tərəfi də xüsusi diqqət çəkir. Son illərdə Ermənistan-Rusiya münasibətlərində müəyyən gərginliklər müşahidə olunur. Qarabağ münaqişəsindən sonrakı dövrdə Ermənistan cəmiyyətinin bir hissəsində Rusiyanın təhlükəsizlik sahəsindəki roluna dair suallar yaranıb. Eyni zamanda, Paşinyan hökuməti Avropa İttifaqı və Qərb strukturları ilə əməkdaşlığı genişləndirməyə çalışır. Bu proses Rusiyaya yaxın siyasi qüvvələrin mövqelərini daha da həssas vəziyyətə salır.
Bununla belə, Rusiyayönlü müxalifətin tamamilə sıradan çıxarılması ehtimalı o qədər də sadə görünmür. Ermənistan cəmiyyətində hələ də Rusiyanı ölkənin əsas təhlükəsizlik tərəfdaşı hesab edən əhəmiyyətli elektorat mövcuddur. Bundan əlavə, müxalifətin maliyyə resursları, media imkanları və təşkilati strukturları qalmaqdadır. Hətta bəzi hallarda hüquqi təzyiqlər müxalif qüvvələrin tərəfdarlarını daha da səfərbər edə və onların siyasi fəallığını artıra bilər.
Tarix göstərir ki, siyasi rəqiblərin hüquqi yollarla zəiflədilməsi qısamüddətli nəticələr verə bilər, lakin uzunmüddətli perspektivdə cəmiyyətin siyasi seçimlərini tam dəyişmək çətindir. Əgər Paşinyan hökuməti iqtisadi inkişaf, təhlükəsizlik və idarəetmə sahələrində uğurlu nəticələr əldə edə bilsə, Rusiyayönlü qüvvələrin təsir dairəsi təbii şəkildə azala bilər. Əks halda, həmin qüvvələr yenidən güclənmək imkanı qazana bilərlər.
Mövcud vəziyyətə əsasən demək olar ki, Paşinyanın əsas məqsədi yalnız konkret siyasətçiləri deyil, ümumilikdə keçmiş siyasi sistemin təsir imkanlarını məhdudlaşdırmaq və öz hakimiyyətinin mövqelərini möhkəmləndirməkdir. Bu prosesdə Rusiyayönlü qüvvələrin daha çox hədəfə çevrilməsi onların siyasi və geosiyasi mövqeyi ilə əlaqəli görünür. Lakin bunun Rusiyayönlü müxalifətin tam məhv edilməsi ilə nəticələnəcəyini söyləmək üçün hələ tezdir. Ermənistanın gələcək siyasi mənzərəsi həm daxili siyasi rəqabətdən, həm ictimai rəydən, həm də regionda dəyişən geosiyasi proseslərdən asılı olacaq.
Akif NƏSİRLİ
