Xaqani Cəfərli: "İndi də Tramp administrasiyasının maraqları İsraillə üst-üstə düşmür"
ABŞ administrasiyası İranla aparılan danışıqları yekunlaşdırmağa və razılıq əldə etməyə çalışır. ABŞ-ın BMT-dəki nümayəndəsi Mike Waltz bildirib ki, Prezident Donald Trump sazişin bağlanmasına sadiqdir, lakin danışıqlar çətin şəraitdə davam edir. Məhz bu dövrdə İsrailin Beyruta hücumları regionda gərginliyi artıraraq ABŞ-İran danışıqlarının perspektivlərinə mənfi təsir göstərib. İran rəsmiləri Vaşinqtonu İsrailə dəstək verməkdə ittiham edir və ABŞ öhdəliklərini yerinə yetirmədiyi halda atəşkəs və razılaşma prosesinin irəliləməsinin çətin olacağını bildirirlər. Eyni zamanda, Tehran İsrailin hücumlarına cavab veriləcəyini bəyan edir və strateji əhəmiyyətə malik Bab əl-Məndəb boğazının yenidən gündəmə gələ biləcəyini vurğulayır. Digər tərəfdən, İsrailin müdafiə naziri Israel Katz İsrail ordusunun Livan, Suriya və Qəzza zolağında nəzarətdə saxladığı ərazilərdən geri çəkilməyəcəyini açıqlayıb. O, həmçinin Qərb Sahilində bəzi qaçqın düşərgələrinə qarşı əməliyyatların genişləndirilə biləcəyini qeyd edib. Katz ABŞ-İran danışıqlarına toxunaraq, Donald Trump administrasiyasının İranın nüvə proqramı, ballistik raketləri və regiondakı müttəfiq qüvvələri ilə bağlı İsrailin mövqeyini dəstəkləyəcəyinə ümid etdiklərini bildirib. Bundan əlavə, o və Baş nazir Benyamin Netanyahu İsrail ordusuna İranın nüvə silahı əldə etməsinin qarşısını almaq üçün zərurət yarandığı təqdirdə müstəqil hərəkət etməyə hazır olmaq tapşırığı veriblər. Beləliklə, regionda həm ABŞ-İran danışıqları, həm də İsrailin təhlükəsizlik siyasəti ətrafında gərginlik artır. İsrailin hərbi əməliyyatları və İranın sərt reaksiyası Yaxın Şərqdə yeni qarşıdurma riskini yüksəldərək diplomatik razılaşma perspektivlərini daha da mürəkkəbləşdirir. Bu necə olur ki, Donald Trump İranla sülh sazişi bağlamağa cəhd etdiyi bir dövrdə İsrail Livana hücum edir? Bu, İsrailin sülh sazişini pozmaq cəhdi deyilmi? İsrailin müdafiə naziri İsrael Katz da bəyan edir ki, nə Suriyadan, nə Qəzzadan, nə də Livandan geri çəkilməyəcəklər. Bu o deməkdirmi ki, sülh sazişinin imzalanmasına və ya müzakirəsinə imkan verməyəcəklər? Eyni zamanda, o, deyir ki, ABŞ-sız da İranın nüvə proqramı ilə bağlı təkbaşına müharibə aparmağa hazır olmaq barədə göstəriş veriblər. Belə bir şəraitdə Trampla Netanyahu arasında nə baş verir? Bəlkə ABŞ prezidenti "ikibaşlı oyun" oynayır? Əks təqdirdə, Trump nə əcəb Netanyahunun dərsini vermir? Politoloq Xaqani Cəfərli Yaxın Şərqdəki son prosesləri şərh edərkən bildirib ki, ABŞ prezidenti Donald Tramp Konqresə aralıq seçkilər ərəfəsində neft qiymətlərinin aşağı salınmasında maraqlıdır və bu səbəbdən İranla atəşkəs, hətta, mümkün olarsa sülh razılaşmasına nail olmağa çalışır. Onun sözlərinə görə, İsraildə də parlament seçkilərinin yaxınlaşması fonunda təhlükəsizlik məsələləri daxili siyasi gündəmdə mühüm yer tutur. Politoloq qeyd edib ki, İsrail radikal qrupların və İranın dəstəklədiyi qüvvələrin əldə olunan razılaşmalara sadiq qalmadığına dair çoxsaylı təcrübəyə malikdir. Buna görə də İsrail cəmiyyətində və siyasi dairələrində bu qüvvələrin mövqeyini dəyişəcəyinə dair ciddi inam formalaşmayıb. Xaqani Cəfərli vurğulayıb ki, İsraillə qarşıdurma həm bəzi radikal qrupların, həm də İran hakimiyyətinin ideoloji dayaqlarından biri hesab olunur. O, bir sıra ərəb ölkələrinin "İbrahim anlaşmaları"na qoşulmamasını da bu reallığın göstəricilərindən biri kimi dəyərləndirib. Politoloq ABŞ-ın bölgədə "ikibaşlı oyun" oynadığı barədə iddialarla razılaşmadığını bildirib. Onun fikrincə, tarixdə ABŞ və İsrail maraqlarının üst-üstə düşmədiyi bir çox məqamlar olub. Cəfərli buna misal olaraq İraq-İran müharibəsi dövründə İsrailin əsas təhlükə kimi İraqı gördüyü üçün ABŞ-ın mövqeyinə zidd şəkildə İrana gizli dəstək verməsini göstərib. "İndi də Tramp administrasiyasının maraqları İsraillə üst-üstə düşmür", – deyə politoloq qeyd edib. Bununla yanaşı, o hesab edir ki, Vaşinqtonun Yaxın Şərq və Uzaq Şərq siyasətinin uğuru müəyyən mənada İsrailin mövcudluğundan və regional rolundan asılıdır. Cəfərli xatırladıb ki, ABŞ-ın keçmiş prezidenti Co Bayden də vaxtilə "İsrail olmasaydı, onu yaratmaq lazım gələrdi" fikrini səsləndirmişdi. Onun sözlərinə görə, bu yanaşma həm ABŞ-da, həm də İsraildə geniş şəkildə qəbul olunur. Dəniz NƏSİRLİ
