Məhəmməd Əsədullazadə: "ATƏT-in hesabatı Ermənistanın Avropa İttifaqına inteqrasiyasını dayandıracaq sənəd deyil"
ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosunun (DTİHB) Ermənistanda 7 iyun 2026-cı ildə keçirilmiş parlament seçkiləri ilə bağlı ilkin müşahidə missiyasının hesabatında bildirilir ki, seçkilər ümumilikdə yaxşı təşkil olunmuş şəraitdə keçirilib və seçicilərə müxtəlif siyasi alternativlər arasında real seçim imkanı yaradıb.
Hesabatda qeyd olunur ki, seçkiqabağı kampaniya kəskin qarşıdurma, qütbləşmə və ittihamlarla müşayiət olunub. Müxalifət nümayəndələri və fəalları ilə bağlı çoxsaylı cinayət işlərinin açılması nəticəsində bəzi müxalifət tərəfdarları kampaniyada fəal iştirakdan çəkiniblər. Eyni zamanda dövlət qulluqçularına hakim partiyanın tədbirlərində iştirak etmək üçün təzyiq göstərilməsi və seçkilər ərəfəsində qəbul olunan sosial-iqtisadi tədbirlər seçki kampaniyasında bərabər imkanlar məsələsi ilə bağlı narahatlıqlar yaradıb.
Sənəddə xüsusilə vurğulanır ki, seçkiqabağı dövrdə Ermənistana xarici təzyiqlər göstərilib. Hesabata görə, Rusiya rəsmiləri Ermənistanın Avropa İttifaqı ilə münasibətlərini dərinləşdirməsi halında iqtisadi və təhlükəsizlik sahələrində mümkün mənfi nəticələr barədə bəyanatlar veriblər. Müşahidə missiyası bunu seçicilərin iradəsinə təsir göstərməyə yönəlmiş xarici müdaxilə kimi qiymətləndirib.
Siyasi müzakirələrin əsas mövzuları Ermənistan-Azərbaycan münasibətləri, sülh sazişi, regional sabitlik, konstitusiya islahatları və ölkənin gələcək geosiyasi istiqaməti olub. Kampaniya dövründə “sülh və ya müharibə” mövzusu ətrafında ciddi siyasi qarşıdurma müşahidə edilib.
Hesabatda, həmçinin, Ermənistan hökuməti ilə Erməni Apostol Kilsəsinin rəhbərliyi arasında gərginliyin mövcud olduğu, bəzi tanınmış müxalif və dini xadimlərə qarşı cinayət işlərinin açıldığı qeyd edilir. Bu tədbirlərin hakimiyyət tərəfindən konstitusiya quruluşunun zorla dəyişdirilməsi təhlükəsinin qarşısını almaq məqsədilə həyata keçirildiyi bildirilir.
ATƏT DTİHB seçkilərin keçirilməsi üçün hüquqi bazanın ümumilikdə demokratik seçkilərə möhkəm əsas yaratdığını vurğulayır. Bununla belə, bəzi qanunvericilik dəyişikliklərinin seçkilər elan edildikdən sonra və geniş siyasi razılaşma olmadan qəbul olunması ATƏT öhdəlikləri və beynəlxalq təcrübə ilə uyğun hesab edilməyib.
Mərkəzi Seçki Komissiyası və digər seçki qurumlarının fəaliyyəti peşəkar və şəffaf qiymətləndirilib. İclasların müşahidəçilər üçün açıq keçirildiyi, internet üzərindən yayımlandığı və qərarların vaxtında dərc olunduğu qeyd olunub.
Seçici siyahılarında 2,5 milyondan çox vətəndaşın adı yer alıb. Qeydiyyat prosesi ümumilikdə inklüziv sayılsa da, bəzi yeni vətəndaşlıq almış şəxslər və məcburi köçkünlər müraciətlərinə baxılmaması səbəbindən səsvermədə iştirak edə bilməyiblər.
Namizədlərin qeydiyyatı prosesi açıq olsa da, ikili vətəndaşlığı olan şəxslər üçün məhdudiyyətlər, uzunmüddətli yaşayış və dil bilikləri tələbləri beynəlxalq standartlara uyğun hesab edilməyib. Seçkilərdə 18 siyasi qüvvə - 16 partiya və 2 blok iştirak edib, ümumilikdə 1938 namizəd qeydə alınıb.
Müşahidə missiyası yerli səviyyədə inzibati resurslardan sistemli istifadə hallarını aşkar etmədiyini bildirsə də, hakim partiyanın tədbirlərində iştirak üçün seçicilərə təzyiq göstərilməsi barədə çoxsaylı etibarlı məlumatlar əldə etdiyini qeyd edib.
Sosial şəbəkələr və internet üzərindən aparılan təbliğat geniş yayılıb. Lakin bu sahədə tənzimləmənin zəif olması şəffaflığı azaldıb. Hesabatda süni intellekt vasitəsilə hazırlanmış manipulyativ məzmunun siyasi rəqiblərin nüfuzdan salınması məqsədilə istifadə edildiyi, həmçinin saxta hesablar və dezinformasiya kampaniyalarının aparıldığı vurğulanır.
Qadınların siyasi iştirakının hələ də aşağı səviyyədə qaldığı bildirilir. Namizədlərin 37,3 faizini qadınlar təşkil etsə də, heç bir partiya siyahısına qadın rəhbərlik etməyib.
Seçki kampaniyasının maliyyələşdirilməsi sahəsində də problemlər qeydə alınıb. Kampaniyanın rəsmi başlanğıcından əvvəl edilən xərclərin hesabatlılığa daxil edilməməsi və üçüncü tərəflərin maliyyə fəaliyyətinin tənzimlənməməsi şəffaflığı məhdudlaşdırıb.
Media mühiti qütbləşmiş kimi qiymətləndirilib. Dövlət televiziyası qanunla nəzərdə tutulan pulsuz efir vaxtını təqdim etsə də, hakim partiyanın xeyrinə nəzərəçarpacaq qərəzlilik nümayiş etdirdiyi qeyd olunub.
Səsvermə günü proses əksər seçki məntəqələrində müsbət qiymətləndirilib. Səsvermə, səslərin sayılması və nəticələrin ötürülməsi ümumilikdə şəffaf və təşkilatlanmış şəkildə aparılıb. Bununla belə, bəzi məntəqələrdə prosedur pozuntuları və məlumatların ötürülməsi zamanı şəffaflıqla bağlı problemlər müşahidə olunub.
Ümumilikdə, ATƏT DTİHB seçkilərin rəqabətli və plüralist mühitdə keçirildiyini qeyd etsə də, kampaniyanın yüksək səviyyədə qütbləşməsi, xarici təsir cəhdləri, media qərəzliliyi, seçki maliyyələşdirilməsi sahəsindəki boşluqlar və bərabər rəqabət şəraiti ilə bağlı problemlərin seçki prosesinə mənfi təsir göstərdiyini vurğulayıb.
ATƏT-in bu rəyi Ermənistanın Avropa Birliyinə inteqrasiya proseslərinə təsir edəcəkmi?
Politoloq Məhəmməd Əsədullazadə "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Hüquqları Bürosunun (DTİHB) Ermənistanda keçirilmiş 7 iyun 2026-cı il parlament seçkilərinə dair bəyanatı tam reallığı əks etdirir və seçkinin həm müsbət, həm də mənfi cəhətlərini özündə ehtiva edir.
Ekspertin qiymətləndirməsinə görə, hesabatın müsbət hissəsində seçkilərin real siyasi seçim imkanı yaratdığı, seçki administrasiyasının peşəkar fəaliyyəti və səsvermə gününün ümumən müsbət nəticələnməsi xüsusi vurğulanır. Əsədullazadə bildirir ki, bu amillər Avropa qurumları üçün vacibdir və Ermənistanın demokratik institutlarının işləkliyin göstəricisi kimi dəyərləndirilə bilər.
Bununla yanaşı, politoloq hesabatda tənqid olunan məsələlərə - media qərəzliliyinə, kampaniyanın maliyyələşdirilməsindəki şəffaflıq problemlərinə, dövlət resurslarından dolayı üstünlüklərə, seçicilərə təzyiq iddialarına və siyasi qütbləşməyə də diqqət çəkir. Bu iradlar Avropa İttifaqının İrəvandan gələcəkdə əlavə islahat tələb etməsi üçün zəmin yarada bilər.
Əsədullazadə, hesabatda Rusiya tərəfindən iqtisadi və təhlükəsizlik xarakterli təhdidlərin qeyd olunmasını da əhəmiyyətli məqam kimi dəyərləndirir. Ona görə, bu hal Avropa paytaxtlarında Ermənistanın xarici təzyiqlərə məruz qalan, lakin Avropa istiqamətində irəliləmək istəyən bir ölkə kimi qəbul edilməsinə xidmət edə bilər. Rusiya isə öz növbəsində bu seçkiləri tanımaq istəmir və Ermənistana təzyiqlərini artırmaqdadır.
Politoloq nəticə olaraq vurğulayır ki, ATƏT DTİHB-nin rəyi Ermənistanın Avropa İttifaqına inteqrasiya prosesinə maneə deyil: "Bu rəy daha çox “inteqrasiyaya maneə” deyil, “inteqrasiya yolunda həll edilməli problemlərin siyahısı” kimi qiymətləndirilə bilər".
Dəniz NƏSİRLİ
