Hazırda Ermənistan və Azərbaycan Zəngəzur dəhlizi məsələsini müzakirə edir. Bu və Ermənistan Konstitusiyası ilə bağlı məsələlər həll olunanda və nəhayət sülh müqaviləsi imzalananda Ankara Ermənistanla sərhədi açacaq.
Bu fikirləri Türkiyə parlamentində gələn ilin büdcə müzakirələri zamanı xarici işlər naziri Hakan Fidan səsləndirib.
Avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunmuş razılaşmaları bir daha yüksək qiymətləndirən Türkiyənin xarici işlər naziri onu da vurğulayıb ki, Ankara sülh müqaviləsi imzalanmadan Ermənistana doğru addım atmaq və sərhədləri açmaq niyyətində deyil, çünki bu halda Ankaranın fikrincə, İrəvan Bakının tələblərinə cavab verməkdə daha maraqlı olmayacaq: “Biz Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin bərqərar edilməsi, o cümlədən Qarabağın yenidən qurulması və dirçəldilməsi istiqamətində səylərimizdə müttəfiqimiz Azərbaycanla koordinasiyalı və vahid şəkildə işləməyə davam edirik. Biz Ermənistanın ölkəmizə və Azərbaycana qarşı sülhsevər və konstruktiv yanaşmasını alqışlayırıq, Ermənistanla dialoqumuzu davam etdiririk və konkret addımlar üçün birgə səyləri səmimiyyətlə təşviq edirik”. Başda müxalifət və kürdpərəst partiyalardan olan bir neçə parlament üzvü xarici işlər nazirinin diplomatik ifadəli çıxışına Türkiyənin Zəngəzur dəhlizini açmaq və ya Ermənistanla münasibətləri normallaşdırmaq üçün nələr etdiyi ilə bağlı birbaşa suallarla cavab verib. Keçmiş xarici işlər naziri Əhməd Davudoğlunun rəhbərlik etdiyi Gələcək Partiyasının üzvü Cemalhettin Torun Ankaranın Ermənistan-Türkiyə barışığı və Aİ-yə üzvlük üçün davam edən səyləri ilə paralellər apararaq, Ankaranın hər iki məsələdə hansı irəliləyiş əldə etdiyi ilə maraqlanıb. Başqa bir müxalifətçi deputat qeyd edib: “Bu dövlətləri illərlə davam edən işsizlikdən, yoxsulluqdan və durğunluqdan ancaq sərhəddə aktivlik olarsa xilas etmək olar”. Solçu “Azadlıq və Həmrəylik” fraksiyasının üzvü Hakk Saruhan Oluç da konkret sual qoyub: “Ankara niyə gələn ildən başlayaraq Türkiyə, Ermənistan və Azərbaycanda mövcud dəmir yollarının istismarı üçün addımlar atmaq istəmir? İndi Paşinyan hökuməti Türkiyədən Azərbaycana birbaşa quru nəqliyyatını təmin edəcək Marqara-Kornidzor xəttinin açılmasını təklif edir. Bu dəmir yolunun açılması sülhə inamı artıracaq və türk iş adamlarının Azərbaycan və Ermənistana daxil olmasını asanlaşdıracaq ki, bu da çox vacibdir”. Antalyadan olan deputat Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla birləşdirən “Tramp yolu”nun istismarında Türkiyənin həlledici rol oynamasını da təklif edib: “Biz hesab edirik ki, koordinasiya mexanizmi yaratmaq lazımdır və Türkiyənin orada qurucu üzv olması çox vacibdir”.
Ərdəhandan seçilən müxalifətçi millət vəkili Oğlu Erdem İncesu demək olar ki, bütün çıxışını bu mövzuya həsr edib: “44 günlük müharibədən sonra imzalanan sənəddə Zəngəzur dəhlizinin açılacağı açıq-aydın göstərildi və bunun strateji bir yol olacağı ictimaiyyətə izah edildi. Türkiyə üçün böyük iqtisadi və logistik imkanlar açılsa da, hələ də dəhliz işləmir. Bu dəhlizin aqibətinin necə olacağını, nə vaxt açılacağını, hansı mərhələdə olduğunu və bizə həqiqəti kimin deyəcəyini bilmək istəyirik. Burada bir sual da var: Trampın adının veriləcəyi açıqlandı. İndi bizim hökumətimizin Türkiyənin suveren maraqlarını, yoxsa Vaşinqtonun gözləntilərini irəli sürəcəyini açıqlayacaqsınız? Çünki önəmli olan onun adı deyil, Türkiyəyə hansı üstünlükləri verməsidir”. Sərhədin açılmasının Türkiyənin həm iqtisadi, həm də diplomatik imkanlarını genişləndirəcəyini, bundan ilk olaraq Qars, İğdır, Ərzurum və Ərdahanın faydalanacağını deyən Hakan Fidan bildib: “Ermənistanla barışıq həm də iqtisadi inteqrasiyaya doğru bir addımdır” deyən Hakan Fidan bildirib ki, İrəvanla Bakı arasında Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı yekun razılaşma yoxdur, tərəflər danışıqlar aparır. Hakan Fidan təkid edib ki, Türkiyə yalnız bu danışıqlara kömək edir: “Zəngəzur dəhlizi ilə bağlı bizi tənqid edəndə sanki belə görünür ki, bu, bizim suverenliyimizdə olan məsələdir. Yox belə deyil. Ərazi Ermənistandadır, iddiaçı Azərbaycandır, biz hər iki tərəf üçün vasitəçi rolunu oynayırıq, çünki bu yol bizə də lazımdır. Zəngəzur dəhlizi hazırda aktual məsələdir, xüsusən də bu, Ermənistan və Azərbaycan arasında Vaşinqtonun ilkin konsepti son dərəcə aktualdır. Azərbaycanın milli maraqları üçün vacibdir, amma izah edim: bir sıra məsələlər, xüsusən də bu dəhlizin hansı xarakter daşıyacağı, onu kimin işlədəcəyi, kimin tərəfdaş olacağı hələ də qaranlıq qalır”. Fidan Ermənistan sərhədlərinin açılması ilə bağlı çağırışlara da kifayət qədər təfərrüatlı və aydın ifadələrlə cavab verib və Ermənistan-Azərbaycan sülh müqaviləsi nəhayət imzalanana qədər Ankaranın bunu etməyəcəyini vurğulayıb: “Zəngəzur dəhlizi və Ermənistan Konstitusiyası məsələsi Vaşinqton sənədlərindən kənarda qalıb. Onlar həll olunanda və Ermənistanla Azərbaycan arasında yekun sülh yarananda biz öz addımımızı atacağıq. Biz bunu aşağıdakı səbəbdən edirik: Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşması, sərhədlərin açılması və iqtisadiyyatın bərpası Ermənistan üçün vacibdir. Əgər indi münasibətləri normallaşdırsaq, Ermənistanı Azərbaycanla sülh sazişi imzalamaq üçün ən məcburedici motivdən məhrum etmiş olarıq. Bu, regionda dondurulmuş münaqişəyə gətirib çıxara bilər ki, biz bunu istəmirik”. Eyni zamanda Fidan qeyd edib ki, bu müddət ərzində Ankara artıq öz ərazisində hazırlıq və texniki işləri başa çatdırıb və Ermənistan-Azərbaycan məsələləri həll olunandan sonra sərhədi açmağa praktiki olaraq hazırdır.
Tahir TAĞIYEV
