İran gələn ilin mart ayına qədər Şimal-Cənub beynəlxalq nəqliyyat dəhlizinin əsas halqası olan Rəst-Astara dəmir yolu xəttinin tikintisi üçün torpaq sahələrinin təhvil verilməsini başa çatdıracaq.
Bu barədə Rusiya Xarici İşlər Nazirliyinin xüsusi tapşırıqlar üzrə səfiri, Xəzər dənizi üzrə Çoxtərəfli danışıqlarda Rusiya nümayəndə heyətinin rəhbəri Nikolay Udoviçenko III Beynəlxalq Xəzər Rəqəmsal Forumu çərçivəsində bildirib.
O qeyd edib ki, bu günlərdə Rusiya, Azərbaycan və İran nümayəndələri arasında üçtərəfli görüş keçirilib, burada sərhəd əməkdaşlığı və dəmir yolu infrastrukturunun inkişafı məsələləri müzakirə olunub: “İran tərəfi söz verib ki, artıq gələn ilin mart ayına qədər bu tikinti üçün torpaq sahələrinin təhvil verilməsini başa çatdıracaq. Odur ki, yaxın gələcəkdə belə bir birbaşa dəhlizin formalaşmasına çıxmaqda böyük ümid var”. N.Udoviçenkonun sözlərinə görə, Moskva Rəşt-Astara hissəsinin tikintisi layihəsində fəal iştirak edir. O, ümid etdiyini bildirib ki, həmin vaxta qədər ölkələr müvafiq qurumlar arasında daha sıx koordinasiya və ya hətta marşrutun səmərəli istismarı üçün vahid logistika operatorunun yaradılması barədə razılığa gələ bilərlər. bütün bunlar fonunda Rusiyanın “news.ru” saytı yazır ki, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev ilə Rusiyadan olan həmkarı Vladimir Putinin Düşənbədə MDB Dövlət Başçıları Şurasının iclası çərçivəsində görüşü Şimal-Cənub dəhlizinin formalaşması istiqamətində atılan addımlara yeni təkan verib. Nəşr xatırladır ki, bundan sonra Bakıda Rusiya, Azərbaycan və İran nümayəndələri görüşərək dəhlizin fəaliyyətinin artırılması və digər texniki məsələləri müzakirə ediblər. Müzakirələrin nəticəsində hər 3 ölkənin gömrük, sərhəd və nəqliyyat orqanlarının təmsilçilərindən ibarət işçi qruplarının yaradılması qərara alınıb ki, bu da dəhlizin inkişafında müsbət rol oynayacaq: “Hər 3 ölkədə uyğun nəqliyyat infrastrukturu qurmalı və tərəflər üçün eyni imkanlar yaradılmalıdır. Dəhliz hər 3 ölkənin ixracatçısı, idxalçısı, istehsalçısı, istehlakçısı üçün geniş inkişaf imkanları yaradır. Dəhlizin inkişafı istiqamətində Azərbaycan digər dövlətlərdən daha səmərəli addımlar ataraq irəliləyib. Astara trans-sərhəd dəmir yolunun modernləşdirilməsi yaxın zamanda başa çatacaq. Azərbaycanda logistik hab yaradılır, 2027-ci ildə Azərbaycan dəmir yolları tamamilə modern vəziyyətə gətiriləcək. Məsafəsi 160 kilometr olan Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolunun tikilib başa çatdırılması İran və Rusiyanın dəmir yollarını Azərbaycan dəmir yolu vasitəsilə birləşdirəcək ki, bu da Rusiyaya Körfəz ölkələrinə çıxış əldə etməsi üçün imkan verəcək. “RysİranEkspo” şirkətinin direktoru Aleksandr Şarov bildirib ki, Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisi mütləq başa çatdırılacaq: “Özəl mülkiyyətdə olan torpaq sahələrini almaq və bu ərazilərdə geoloji kəşfiyyat işləri aparıb ərazinin çökmə səviyyəsini yoxlamaq vaxt aparacaq. Hazırda bu dəhlizi ilə avtonəqliyyat vasitələrilə 5 milyon ton yük daşınır ki, bunun da əksəriyyəti Azərbaycandan tranzit keçir. Yüklər Moskvadan avtomobillərlə İranla yanaşı Qətərə, Səudiyyə Ərəbistanına, Birləşmiş Ərəb Əmirliklərinə və İraqa 10-12 günə çatdırılır. Geri qayıdarkən isə İrandan Rusiyaya meyvə, tərəvəz gətirirlər. Hələlik dəmir yolu ilə Azərbaycandan tranzit olaraq İrana 1 milyon ton yük ixrac edilir. Rəşt-Astara dəmir yolu hazır olandan sonra yükdaşımaların artacağı şübhəsizdir”. Asiyanın İnkişafı Fondunun direktoru, hərbi ekspert Aleksandr Sobyanin bildirib ki, bu dəhliz min il əvvəl mövcud olan ticarət yoludur: “Bu dəhliz Körfəz ölkələrinə və Hindistana yüklərin ən ucuz çatdırılmasını təmin edir ki, bu da çox vacibdir. Əgər qədim zamanlarda bu yolla Rusiya dəri və gümüş ticarətini həyata keçirirdisə, indi strateji əhəmiyyətli yüklər daşınır. Ona görə də Moskva ilə Bakı yalnız özlərinin deyil, bütün iştirakçı dövlətlərin strateji yüklərinin daşınmasına yardım göstərir”. Ekspert nəzərə çatdırıb ki, prezident İlham Əliyev oktyabrın 13-də Şərm əl-Şeyxdə Qəzzada atəşkəs məsələsinin müzakirəsi üçün keçirilən Sammitdə Pakistan və İndoneziya prezidentləri ilə görüşməsi təsadüfi deyil.
Rusiya Dövlət Dumasının Dağıstandan seçilmiş deputatı Cəmaləddin Həsənov sayta bildirib ki, sözügedən dəhliz sadəcə ticarət yolu deyil: “Bu gün dünyada baş verən geosiyasi vəziyyəti nəzərə alaraq dəhlizin Rusiya və Azərbaycan üçün mahiyyətini görürük. Ticarət yollarının diversifikasiyası, nəqliyyat əlaqələrinin genişləndirilməsi və artırılması təhlükəsizlik üçün vacib amillərdir”. Rusiya baş nazirinin müavini Aleksey Overçuk da vurğulayıb ki, ölkəsi Şimal-Cənub dəhlizinin Azərbaycan seqmentinin yaradılmasında irəliləyişi qeyd edir: “Azərbaycan hissəsində nəzərəçarpan nəticələr əldə edilib, İranda isə Rəşt – Astara dəmir yolu üçün torpaq sahələrinin alınması prosesi davam edir, geodeziya nəzarət şəbəkəsi işə salınıb, layihə-kəşfiyyat və aerofotoçəkiliş işləri aparılır. Rəşt-Astara dəmir yolunun tikintisinə hazırlıq üzrə normal iş prosesi davam edir”. Şimal-Cənub dəhlizi multimodal olduğu üçün Avropa və Asiya üçün daha cəlbedicidir. Bu dəhlizlə həm avtomobil, həm dəniz, həm də dəmir yolu ilə yükdaşımaları həyata keçirmək mümkündür. Azərbaycan dəhlizin hər 3 seqmenti üçün tranzit və logistika mərkəzidir.
Avrasiya İnkişaf Bankının baş iqtisadçısı Yevgeni Vinokurov bankın dəhlizə aid hesabatında qeyd edir ki, Şimal-Cənub dəhlizinin illik yükaşırma qabiliyyəti 14,6 milyon tondur və 2030-cu ilə kimi 27,5 milyon tona çatdırıla bilər. Dəhlizin əvvəli Hindistanın Mumbay limanıdır. Bu liman yükaşırma imkanı və coğrafi mövqeyinə görə əhəmiyyətlidir. Cənub-Şərqi Asiya dövlətləri Avropa və Yaxın Şərq ilə ticarət əlaqələrini məhz bu liman vasitəsilə reallaşdırırlar. Mumbay limanına daxil olan ixrac yükləri gəmilərlə İranın Oman dənizi sahilindəki Çabahar və Körfəz sahilindəki Bəndər-Abbas limanlarına gətirilir. Buradan isə Qəzvin-Rəşt-Astara (İran)-Astara (Azərbaycan) dəmir yolu ilə Rusiya və Qərbi Avropaya daşınır. Bu dəmir yolunun Qəzvin-Rəşt hissəsi 2018-ci ildə istismara verilib. Lakin Rəşt-Astara hissəsində işlər davam edir.Rusiya ilə Ukrayna arasında başlayan hərbi toqquşma Rusiya ərazisindən yükdaşımanı da dayandırıb. Lakin Azərbaycanın beynəlxalq mahiyyətli nəqliyyat infrastrukturu Hindistandan, İrandan ixrac olunan yükləri Bakı-Tiflis-Qars dəmir yolu ilə Avropaya çatdırmaq imkanı yaradıb. Eyni marşrutla yükləri avtomobillə də daşımaq olar. Hzırda isə Şimal-Cənub dəhlizi üzrə avtomobil yolları seqmenti ilə İrandan Rusiya, Ukrayna, Belarus, Gürcüstana və əks istiqamətə Azərbaycan üzərindən yükdaşımalar həyata keçirilir.
Ramil QULİYEV
