ABŞ hökuməti ilin sonunadək Azərbaycan və Ermənistanla ilk İşçi qruplarının yaradılmasını planlaşdırır.Məlumatı Birləşmiş Ştatların Dövlət Departamentinin Mətbuat xidməti təsdiq edib.
Qurumun məlumatında qeyd olunur ki, ABŞ hökuməti əldə olunmuş razılaşmalar əsasında Azərbaycan və Ermənistanla əməkdaşlığı dərinləşdirməyə davam edir və bu ilin sonunadək hər iki hökumətlə ilkin İşçi qruplarının yaradılmasını təmin edəcək: “Amerika Birləşmiş Ştatları 8 avqustda Vaşinqtonda imzalanmış tarixi birgə Bəyannamə və Anlaşma Memorandumlarının icrasına sadiqdir və ilin sonunadək hər iki hökumətlə ilkin İşçi qruplarının yaradılmasını təmin edəcək”.
Bütün bunlar Azərbaycan-ABŞ-Ermənistan üçbucağında mövcud münasibətlərdə daha intensiv mərhələnin başlanmaqda olduğunu göstərir. Baş verənlər fonunda Ermənistanda belə hesab olunur ki, ölkənin Rusiyanın təsir dairəsindən uzaqlaşmasında artıq daha sürətli proseslər başlanır. Bu xüsusda “armenianreport” portalı yazır: “ABŞ Dövlət Departamenti 2025-ci ilin sonuna kimi Birləşmiş Ştatlar, Azərbaycan və Ermənistanla ilk birgə İşçi qrupları yaratmaq niyyətindədir. Bu, Vaşinqton və Bakı, Vaşinqton və İrəvan arasında bir neçə “işçi platforma”nın yaradılması ilə bağlı texniki cəhət kimi görünsə də, mahiyyət etibarı ilə bu, daha böyük bir prosesdir – ənənəvi olaraq Rusiyanın dominantlıq etdiyi Cənubi Qafqazda ABŞ-ın sistemli şəkildə konsolidasiyasıdır. İşçi qrupların yaradılması barədə qərar avqustun 8-də Vaşinqtonda imzalanmış sazişlərin məntiqi davamıdır. O zaman infrastruktur və enerjidən tutmuş humanitar layihələrə və təhlükəsizlik məsələlərinə kimi əməkdaşlıq sahələri müəyyən edilmişdi. Amerikalılar bir çox başqa regionlarda olduğu kimi ardıcıl və çılğın hərəkətlər edir: addım-addım mövcudluq şəbəkəsi qurur, iqtisadi və humanitar təşəbbüsləri siyasi təsir rıçaqlarına çevirir. Dövlət Departamenti açıq şəkildə bildirir ki, işçi qruplar infrastrukturun inkişafı, sərhədin demarkasiyası, minalardan təmizlənməsi və Cənubi Qafqaz nəqliyyat marşrutlarının ümumi beynəlxalq logistika sisteminə inteqrasiyasına yönəlmiş nəqliyyat və enerji təşəbbüsü olan TRIPP layihəsini həll edəcək. Vaşinqton həm Azərbaycanın Ermənistana yük tranzitinə icazə vermək qərarını, həm də hər iki ölkənin vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrinin İrəvanda keçirilən görüşünü yüksək qiymətləndirib. Bütün bunlar ABŞ-da regionun “yeni çiçəklənmə dövrü”nə doğru yetkinləşməsinin əlamətləri kimi qəbul edilir. Bununla belə, diplomatik dilin arxasında daha fundamental mesaj dayanır: Amerika cəmi on il əvvəl Rusiyanın mübahisəsiz təsir zonası hesab edilən regiona qayıdır. Və bunu hərbi bazalar və ya möhtəşəm bəyannamələr vasitəsilə deyil, iqtisadiyyat, nəqliyyat, enerji və xalq diplomatiyası vasitəsilə edir. Aydındır ki, Vaşinqton Cənubi Qafqaza periferik region kimi baxmır. O, Xəzər, Qara dəniz və Yaxın Şərq arasında əsas mərkəzdir, neft, qaz və elektrik enerjisi üçün tədarük marşrutu, habelə Rusiya və İrandan yan keçməklə Avropanı Asiya ilə birləşdirən potensial nəqliyyat dəhlizləri rolunu oynayır. Amerikalılar Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan arasında “davamlı kommunikasiyaların” yaradılmasına yardım etmək niyyətlərini gizlətmirlər. Bu, təkcə infrastrukturun inkişafı deyil, həm də Moskvanın artıq yeganə hakim rolunu oynaya ə region üçün yeni siyasi arxitekturanın formalaşmasını tələb edir. Əslində, ABŞ “postRusiya” dğvrünü yaşayan Cənubi Qafqazda mövqelərini gücləndirir – qərarlarını Kremlin diktəsi ilə deyil, ölkələrin öz maraqları və onların qlobal iqtisadiyyata inteqrasiyası əsasında qəbul edildiyi regionda.
Bu kontekstdə Ermənistan və Azərbaycanla İşçi qruplarının yaradılması Amerikanın təsirini gücləndirmək üçün strateji alətə çevrilir. Hər bir qrup enerji təhlükəsizliyindən tutmuş rəqəmsal texnologiyalara və humanitar əməkdaşlığa qədər xüsusi sahəyə diqqət yetirəcək. Vaşinqton bu modeli artıq Balkanlarda və Mərkəzi Asiyada tətbiq edib. Orada “texniki qruplar” əvvəlcə iqtisadi məsələlərə diqqət yetirdilər, lakin bir neçə il ərzində onlar Rusiyanın iştirakı olmadan siyasi koordinasiya mexanizmlərinə və hətta regional gündəliyi formalaşdıran diplomatik formatlara çevrildilər. Cənubi Qafqaz da analoji yolla gedir. Onilliklər ərzində Moskva Cənubi Qafqazı özünün “xüsusi maraq zonası” hesab edirdi. Hərbi bazaları, iqtisadi rıçaqları, qaz müqavilələri və siyasi asılılığı ilə Ermənistan üzərində nəzarəti saxladı və Azərbaycana təsir etdi. Ancaq Ukraynadakı müharibə mənzərəni kökündən dəyişdi. Rusiyanın resursları tükənib, təhlükəsizliyin təminatçısı kimi reputasiyası sıfıra endirilib, regional proseslərə müdaxilə imkanları kəskin şəkildə məhdudlaşdırılıb. Bu gün Rusiya Ermənistanda ən azı öz mövqeyini qoruyub saxlamağa çalışır, lakin onun təsirinin ən sürətlə çökdüyü yer məhz buradadır. Ölkəmiz açıq şəkildə KTMT-dən uzaqlaşır, birgə hərbi layihələrdə iştirakını dondurur, Qərblə əlaqələri inkişaf etdirir. Bu fonda Amerika təşəbbüsü Ermənistanda təkcə Rusiyanın orbitindən çıxmaq üçün deyil, həm də Qərb institutlar sisteminə inteqrasiya şansı kimi qəbul edilir. Vaşinqton da öz növbəsində Ermənistanı regionda islahatlar həyata keçirməyə və Avro-Atlantik məkana inteqrasiya etməyə hazır olan tərəfdaş kimi görür. Yeni işçi qruplar çərçivəsində əməkdaşlıq ABŞ üçün Ermənistanı tədricən Qərbin iqtisadi və siyasi əməkdaşlıq formatlarına cəlb etmək üçün alətə çevriləcək. Ermənistan üçün bu prosesin açıq üstünlükləri var. Birincisi, Amerika təşəbbüslərində iştirak investisiya və texnologiyaya çıxış açır. ABŞ və beynəlxalq korporasiyalar artıq enerji infrastrukturunun, İT sektorunun, kənd təsərrüfatının və nəqliyyatın inkişafına maraq göstərirlər. İkincisi, Vaşinqtonla əməkdaşlıq Ermənistanın Azərbaycanla münasibətlərdə danışıqlar mövqeyini gücləndirir. İrəvan indi təkcə Rusiyanın “zəmanət”lərinin köhnəlmiş mexanizmlərinə deyil, həm də regional sabitlikdə maraqlı olan Qərbin dəstəyinə arxalana bilər. Üçüncüsü, Ermənistan xarici siyasətini şaxələndirmək imkanı əldə edir ki, bu da onilliklər boyu vahid gücdən asılı olan bir ölkənin yaşaması üçün amildir. Amerika proqramlarında iştirak Ermənistana Moskvanı nəzərə almadan öz suverenliyini möhkəmləndirməyə, institutları inkişaf etdirməyə və iqtisadiyyatı modernləşdirməyə imkan verir. Aydındır ki, ABŞ-ın mövcudluğu yeni regional təhlükəsizlik formatı üçün şərait yaradır. Bu, Rusiyanın öz planlarına çatmayacağına zəmanət verir”.
Tahir TAĞIYEV
