İş adamı Adnan Əhmədzadənin həbsi, bunun araxasında duran səbəblər ölkə gündəmində geniş müzakirə predmeti olaraq qalır. Buna səbəb onun ittiham edildiyi cinayətlərin dövlətə, onun maraqlarına qarşı təxribat xarakteri daşımasıdır. Məsələ burasındadır ki, Adnan Əhmədzadənin ittiham edildiyi cinayət birbaşa Azərbaycanın beynəlxalq iqtisadi əlaqələrinə və nüfuzuna zərbə hesab edilir.
Bu barədə danışamazdan öncə xatırladaq ki, sentyabrın 20-də Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) İnvestisiya Departamentinin sabiq rəhbər müavini Adnan Əhmədzadə barəsində Səbail rayon Məhkəməsində 4 aylıq həbs-qətimkan tədbiri seçilib. O, iqtisadi təhlükəsizliyə qarşı təxribat və xüsusilə külli miqdarda mənimsəmə əməllərində ittiham olunub. Digər məlumatlara əsasən, Adnan Əhmədzadənin Azərbaycandakı əmlaklarına həbs qoyulub. Qeyd edilir ki, iş adamına məxsus “Port Baku”dakı mənzilinə, bazarına, bu yaxınlarda “Sea Breeze”də aldığı yeni bir neçə mənzilə, çoxsaylı avtomobillərinə həbs qoyulub. Bundan başqa, Adnan Əhmədzadənin özünün və həyat yoldaşı Gülsəfa Cəfərovanın Azərbaycan banklarındakı hesabları da bloklanıb. Bunlar fonunda məlumat var ki, Adnan Əhmədzadə “Azeri Light” markalı nefti digər xam neft məhsulları ilə qarışdırmaqda ittiham olunur. Bu ilin iyulunda Azərbaycandan ixrac olunan xam neftin bir neçə partiyasında zərərli maddə olan xloridin aşkarlandığı bildirilirdi. O zaman Rumıniya və İtaliyaya çatan neft partiyalarında aşkarlanan zərərli maddəyə görə bir müddət xam neftin ixrac olunduğu Bakı-Tiflis-Ceyhan kəmərində hərəkətin dayandırıldığı iddia olunsa da, kəmərin operatoru BP bunu təkzib etmişdi. Şirkət qeyd etmişdi ki, “BTC Co” boru kəməri boyunca bütün obyektlərdə xam neftin keyfiyyətinin kompleks qiymətləndirilməsini həyata keçirib. Qiymətləndirmənin nəticələri Ceyhan terminalında bəzi çənlərdə üzvi xloridlərin olduğunu təsdiqləyib. Bu çənlərin çirklənməsinin lokallaşdırılması üzrə müvafiq tədbirlər görülüb, eyni zamanda, qiymətləndirmələrə görə normalara uyğun gələn çənlərdən neftin yüklənməsi davam etdirilib. Hadisədən bir neçə həftə sonra Rumıniya mətbuatı ölkənin hüquq-mühafizə orqanlarındakı mənbələrə istinadən Azərbaycan neftinə zərərli maddənin Rusiya tərəfindən məqsədyönlü şəkildə qatıldığına dair məlumat yaydı. Rusiya tərəfi bu məlumatla bağlı hər hansı açıqlama verməyib. İddialara görə, məqsəd həm Azərbaycana böyük maddi zərər vurmaq, həm də onun tərəfdaş ölkələrlə münasibətlərinə xələl gətirmək olub.
Qeyd edək ki, zərərli maddə aşkarlandıqdan sonra Bakı-Tiflis-Ceyhan kəməri ilə Qazaxıstan neftinin nəqlini də dayandırmışdı. Nəql artıq bərpa olunub. Onu da bildirək ki, neftin hasilatı və nəql prosesində kimyəvi reagentlərdən istifadə olunur. Normalda bu qatışıqlar təmizlənməlidir. Deməli, əgər xloridlər qalıbsa, ya işə məsuliyyətsiz yanaşılıb, ya bilərəkdən göz yumulub, ya da təxribat olub. Qeyd edək ki, neft məhsullarının üzvi xloridlə çirklənməsi insidenti 2019-cu ildə Rusiyanın “Drujba” kəməri fonunda məşhurlaşmışdı. Bu böhran zamanı Rusiyadan Avropaya nəql olunan 5 milyon tona yaxın xam neftin çirkləndiyi aşkarlanmış, bu isə Rusiya iqtisadiyyatına təqribən 2,5–3 milyard dollar zərər vurmuşdu.
Azərbaycanın əsas üstünlüyü beynəlxalq enerji bazarında etibarlı tərəfdaş imicidir. Neftin keyfiyyəti ilə bağlı ən kiçik qalmaqal belə ölkəyə qarşı geosiyasi təzyiq alətinə çevrilir. Adnan Əhmədzadə işi göstərir ki, burada təxribat faktı olub. Bu məsələdə maraqlı tərəf isə Rusiyadır. Azərbaycanın Avropa, son vaxtlarda isə Ukrayna ilə sıx işbirliyi Rusiyada xoş qarşılanmır. Bu fonda xatırladaq ki, avqustun 6-da Odessa vilayətindəki “Orlovka” qaz kompressor stansiyası da Rusiya tərəfindən dron hücumuna məruz qalıb. Həmin stansiya Trans-Balkan qaz kəməri vasitəsilə Azərbaycandan Ukraynaya qaz ixracında strateji əhəmiyyət daşıyır və hücum nəticəsində obyekt zədələnmişdi. Avqustun 8-nə keçən gecə Rusiya Silahlı Qüvvələri Azərbaycan Dövlət Neft Şirkətinin Ukraynanın Odessa vilayətində yerləşən neft bazasına “Şahed” pilotsuz uçuş aparatları ilə hücum edib. PUA zərbələri yanğına səbəb olub və dizel yanacağı nəql edilən boru kəmərinə ziyan vurub. Avqustun 18-də Rusiyanın "Şahed" tipli kamikadze dronları ilə Odessa vilayətində yerləşən və SOCAR-a məxsus yanacaqdoldurma məntəqəsinə hücum edilməsi ciddi narahatlıq doğurub. Bu, Azərbaycanın Ukraynadkı enerji infrastrukturuna qarşı açıq hücumlar olub.
Amma ondi fikirlər səslənir ki, ruslar digər formada da Azərbaycana qarşı iş aparıb və burada Adnan Əhmədzadədən istifadə edilib. Bəzi iddialara görə, Əhmədzadə Rusiya kəşfiyyatının toruna düşüb və dövlətə xəyanət sayılacaq əməllərə yol verib. Onun Rusiya neftinin qaçaq satışında, rus treyderlərlə ortaqlıqda iştirak etdiyi bildirilir. Bütün bunlar hələlik istintaq mərhələsindədir və yaxın günlərdə detalları aydınlaşacaq. O da iddia olunur ki, Adnan Əhmədzadə bir şirkət vasitəsilə Liviya və Rusiya neftinin daşınmasını və satışını təşkil edib. Bu şirkətin Maltada fəaliyyəti ilə əlaqədar Avropa İttifaqı və Böyük Britaniya hökumətləri araşdırma aparır. Analoji araşdırmalar bu yaxınlarda 22.5 min ton Rusiya neftinə həbs qoymuş Albaniyanın hüquq-mühafizə orqanları tərəfindən də həyata keçirilir. İddialara əsasən, Qərbin sanksiya tətbiq etdiyi İran neftini dünya bazarına daşımaq məsələsində də Adnan Əhmədzadə aktiv fəaliyyət göstərib. Bu prosesdə onun ofşor zonalarda təsis etdiyi şirkətlərdən istifadə olunub, tankerlərə ucuz qiymətə vurulan İran nefti digər ölkələrin xammalı kimi dünya bazarlarına çıxarılıb və satılıb. Rusiya neftinin başqa ölkələrə məxsus xammal adı altında daşınması və satılması Adnan Əhmədzadəyə böyük pullar qaandırıb. Rusiya ilə sıx təmaslar və bu ölkənin neftinin satışından əldə olunan milyardlar Adnan Əhmədzadənin Azərbaycana qarşı istifadə olunmasına imkan verib. Amma Azərbaycan xüsusi xidmət orqanları bunun çox davam etməsinə imkan verməyib.
Tahir TAĞIYEV
