ABŞ-ın “əbədi dost” kimi qəbul etməsi Azərbaycanın Cənubi Qafqazda digər oyunçular qarşısında nüfuzunu yüksəldir
ABŞ Prezidenti Donald Tramp "Truth Social" hesabında Azərbaycan və Ermənistanla bağlı paylaşım edib. Ağ Evin rəhbəri Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyanla olan birgə fotosunu paylaşıb.
"Azərbaycan və Ermənistan arasında müharibənin həllinə kömək etmək və eyni zamanda bu iki böyük lider, Prezident İlham Əliyev və baş nazir Nikol Paşinyanla dost olmaq mənim üçün böyük şərəfdir. Bu dostluq mənim üçün, amma daha da önəmlisi Amerika Birləşmiş Ştatları üçün əbədi olacaq!" - paylaşımda deyilir.
Prezident İlham Əliyev isə ABŞ Prezidenti Donald Trampa "Truth Social" sosial şəbəkə hesabında paylaşımına görə təşəkkür edib.
Dövlət başçısı bu barədə X sosial şəbəkə hesabında yazıb.
“Prezident Donald Tramp, təşəkkür edirəm, sosial hesabınızda "Truth Social" paylaşdığınız xoş sözlərinizə görə minnətdaram. Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh prosesinin irəlilədilməsində və tarixi Vaşinqton sammitinə ev sahibliyi etməyinizlə oynadığınız mühüm rolu yüksək qiymətləndirirəm”, - deyə Prezident İlham Əliyev qeyd edib.
Dövlət başçısı vurğulayıb ki, Donald Tramp Azərbaycan ilə Amerika Birləşmiş Ştatları arasında əbədi dostluğun və formalaşmaqda olan strateji tərəfdaşlığın memarıdır. “Dostluğumuza böyük önəm verirəm”, - deyə Azərbaycan Prezidenti əlavə edib.
Yəni prezidentlər hər ikisi bir-birinə əbədi dostluqla bağlı mesajlar verirlər. İndiyə qədər heç bir ABŞ prezidentinin dövründə Azərbaycanla əbədi dostluq barədə hansısa söhbət olmayıb. Bu əbədi dostluq mesajlarının arxasında nə dayanır?
“Bakı Xəbər” nəşrinə görə, ABŞ Prezidenti Donald Trampın və Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin son mesajlarında “əbədi dostluq” ifadəsinin önə çıxması sadəcə diplomatik kompliment deyil, özündə çox ciddi siyasi və geosiyasi çalarlar daşıyır.
Burada bir neçə əsas məqamı vurğulamaq olar.
İlk növbədə ABŞ, xüsusilə Trampın təşəbbüsü ilə Azərbaycan-Ermənistan danışıqlarında vasitəçi rolunu gücləndirmək istəyir.
Trampın paylaşımında “həllə kömək etdim” deməsi həm özünün, həm də ABŞ-ın nüfuzunu yüksəltmək məqsədi daşıyır.
Əliyevin cavabında isə bu vasitəçilik “tarixi rol” kimi qiymətləndirilir.
Eyni zamanda, ABŞ-ın indiyə qədər heç bir prezidentinin Azərbaycana münasibətdə belə ifadə işlətməməsi təsadüfi deyil. Adətən rəsmi bəyanatlarda “partnyorluq”, “strateji əməkdaşlıq” terminləri işlədilirdi. “Əbədi dostluq” ritorikası isə daha çox xüsusi münasibət mesajıdır. Bu, Azərbaycan-ABŞ münasibətlərinin yeni mərhələyə keçirildiyinin simvolik işarəsidir.
Bununla yanası, ABŞ üçün Azərbaycan həm enerji təhlükəsizliyi (Xəzər qazı və neftinin Avropaya çıxışı), həm də regional sabitlik baxımından strateji ölkədir. Azərbaycan üçün isə ABŞ-ın dəstəyi həm Ermənistanla sülh prosesində, həm də Qərbə inteqrasiya və balanslı xarici siyasətdə mühüm rol oynayır.
Trampın ritorikasında həmişə “dostluq”, “əbədi münasibətlər”, “liderlik” kimi ifadələr ön planda olur. Bu da siyasi üslubun bir hissəsidir.
Əliyevin cavabında isə bu ritorika daha rəsmi şəkildə “strateji tərəfdaşlıq” anlayışı ilə birləşdirilib.
Mesajın arxasındakı geosiyasi siqnallara gəlincə, ABŞ-Azərbaycan münasibətləri son illərdə, xüsusən Vaşinqton sammitindən sonra yeni strateji səviyyəyə qalxır.
Bu “əbədi dostluq” mesajları həm də Rusiyaya və müəyyən qədər Avropa İttifaqına siqnal ola bilər - Azərbaycan ABŞ-la münasibətlərini ən yüksək səviyyəyə qaldırmağa hazırdır.
Ermənistanla sülh prosesinin ABŞ nəzarətində irəliləməsi də Qərbin Cənubi Qafqazda təsir imkanlarını artırır.
Nəticə ondan ibarətdir ki, “əbədi dostluq” ritorikası ilk dəfə rəsmi səviyyədə səsləndirilir və bu, sırf diplomatik kompliment yox, ABŞ-Azərbaycan münasibətlərinin enerji, təhlükəsizlik və regional siyasət kontekstində yeni mərhələyə keçdiyini göstərir. Əslində, bu mesaj həm daxili auditoriyaya (ictimaiyyətə), həm də xarici oyunçulara (Rusiya, Aİ, İran) ünvanlanıb.
Bəs bu “əbədi dostluq” ritorikası Azərbaycan üçün hansı üstünlüklər və risqlər yarada bilər?
Əvvəlcə üstünlüklərdən danışaq. ABŞ-Azərbaycan münasibətlərində “əbədi dostluq” mesajı həm rəsmi, həm də siyasi səviyyədə yeni mərhələyə işarədir.
Bu, Azərbaycan üçün xüsusilə enerji və təhlükəsizlik sahələrində regional sabitlik və güvən faktorunu artırır, Trampın vasitəçiliyi və dostluq mesajları Azərbaycanın Ermənistanla danışıqlarda ABŞ dəstəyinə malik olduğunu göstərir. Bu, danışıqlarda Azərbaycanın mövqeyini gücləndirir və sülh prosesinə təsir imkanlarını artırır.
ABŞ-a və Avropaya enerji ixracı üçün etibarlı tərəfdaş kimi tanınmaq Azərbaycanın iqtisadi və geosiyasi mövqeyini gücləndirir. Bu, xarici investisiyaların cəlb olunmasını və enerji layihələrinin təhlükəsizliyini artırır.
ABŞ-ın “əbədi dost” kimi qəbul etməsi, Azərbaycanın Cənubi Qafqazda digər oyunçular qarşısında nüfuzunu yüksəldir. Bu mesaj həm Rusiyaya, həm İrana, həm də digər qonşulara siqnal verir: Azərbaycan ABŞ dəstəyi ilə hesablaşır.
Hər bir siyasi proses kimi, bu da risqlərdən sığortalanmayıb. Rusiyanın Azərbaycana qarşı narazılığı arta bilər, çünki ABŞ ilə “əbədi dostluq" Moskva üçün heç də xoş ovqat yaratmayacaq.
Dəniz NƏSİRLİ
