Tramp Avropaya “siz həll edin” mesajı verəcək və məsuliyyəti üzərindən atacaq
Tramp deyir iki həftə vaxt verirəm, ya kütləvi sanksiyalar olacaq, ya da heç nə etməyəcəm, deyəcəm ki, bu sizin müharibənizdi. Bu hansı ağılın sahibidi, neyləmək istəyir, bu qədər ziddiyyətli siyasətin arxasında nə dayanır?
Donald Tramp, sülh prosesində irəliləyiş əldə edilməzsə, iki həftə ərzində “kütləvi sanksiyalar”, “kütləvi tariflər” və ya heç bir tədbir görməyəcəyini söyləyir, yəni “bu sizin müharibənizdir.” Bu açıqlama, “two-week deadline” (“iki həftə” vaxt limiti) kimi tanınan Tramp taktikasının çox tanış bir nümunəsidir.
Bu davranışın arxasında nə dayanır?
Baki-xeber.com-a görə, bu bir siyasi tamaşa və təzyiq mexanizmidir. Tramp vəziyyətə dramatik bir ton qataraq, iki həftəlik bir qrafik verməklə qarşı tərəflərə təzyiq göstərmək istəyir. Bu, media və ictimai diqqət üçün effektiv bir hiylədir, amma çox vaxt real addımalara çevrilmir.
Donald Tramp əvvəllər də belə gedişlər edib. Bu “iki həftə” hədəsi Trampın əvvəlki dönəmlərində də İran, ticarət danışıqları, nüvə enerji və s. məsələlərdə özünü büruzə verib. Media və analitiklər bu taktikanı “TACO” (Two-week And Change Often - "İki həftəlik və tez-tez dəyişin") deyə tənqid edirlər.
Bu cür gedişlər politologiyada hər hansı bir siyasi hadisənin əhəmiyyətini artırmaq metodu kimi tanınır. İfadə etdiyi kimi, bu qərarın “çox vacib olacağı”nı vurğulayır, bununla da qərar konfliktin dönüş nöqtəsi kimi təqdim edilir. Bu, həm də onun diplomat kimi rolu və təsir göstərmək istəyi ilə bağlıdır.
Qarşı tərəfin (Putin və Zelenski arasında) görüş təşkil etməməsi və ya nəticəsiz qalmaması halında məsuliyyəti kimin daşıyacağını izləyicilərə çatdırmaq üçün “Kimin günahkar olduğunu görə bilim” ifadəsini istifadə edir.
Eyni zamanda bu taktikanın siyasi məqsədi vardır - dramatik təsir, medianın diqqətini çəkmək, təzyiq yaratmaq və öz liderlik obrazını gücləndirmək. Ancaq bu ritorika çox vaxt gerçək hərəkətlərə çevrilmir və yalnız zaman itirən bir davranış kimi də qiymətləndirilir.
Ziddiyyətli siyasət kimi görünməsinin səbəbi isə budur ki, Tramp həm “əgər həll olmazsa, böyük sanksiya və tarif”, həm də “ əgər müharibə sizin problemizdirsə, heç nə etməyək” alternativlərini eyni anda təqdim edir. Bu da həm daxili, həm də xarici siyasətdə qeyri-müəyyənlik və qeyri-sabitiyi artırır.
Nəticə olaraq qeyd edək ki, Trampın “iki həftə vaxt” taktikasının arxasında siyasi motivlər, diqqət yönəltmək və təzyiq vasitəsi kimi istifadə məqsədi dayanır. Bu taktikanın özü dramatik olsa da, çox vaxt konkret nəticə doğurmur - sadəcə çoxsaylı “əgər olmazsa…” şərtilə dolu bir ritorikadır.
Hazırkı situasiyada Trampın hansı qərarı vermə ehtimalı böyükdür sualına cavab tapmağa çalışsaq, üç ssenarini nəzərdən keçirməliyik.
Kütləvi sanksiyalar tətbiqi ehtimalı təxminən 30-35% təşkil edir. Tramp tez-tez sərt bəyanatlar versə də, real addımlar atmaqda tərəddüd edir. Böyük sanksiyalar ABŞ biznes dairələrinə də təsir göstərə bilər. Eyni zamanda, Rusiya ilə münasibətləri qırmaq Trampın seçici bazasında birmənalı qarşılanmaz. Ona görə bu addım “təhlükəli, amma mümkündür.”
İkincisi, “Heç nə etməmək, bu sizin müharibənizdir” mövqeyində dayanmaq ehtimalı 45-50% təşkil edir.
Trampın ritorikasında ən güclü xətt budur: “niyə biz Avropanın savaşına qarışmalıyıq?” O, dəfələrlə Ukraynaya yardımı azaltmaqdan danışıb. Yəni “sanksiya yox, məsuliyyəti Avropanın üzərinə atmaq” ehtimalı daha güclüdür.
Üçüncusü isə, iki həftədən sonra qərarı uzatmaqla mövzunu dəyişmək ola bilər ki, bunun da baş vermə ehtimalı 30–40% təşkil edir.
Trampın klassik üslubu odur ki, “iki həftə” kimi ultimatum qoyur, amma sonra ya mövzunu dəyişir, ya da daha bir “iki həftə” verir. Əvvəllər İranla, Şimali Koreya ilə ticarət müharibələrində də bu taktikadan istifadə edib.
Ən real ehtimal odur ki, Tramp sanksiyaları təhdid kimi saxlayacaq, amma sərt addım atmayacaq. Daha çox Avropaya “siz həll edin” mesajı verəcək və məsuliyyəti üzərindən atmağa çalışacaq.
Akif NƏSİRLİ
