Azərbaycanı, Çini, Rusiyanı, Afrika ölkələrini, eləcə də bir sıra digər dövlətləri Fransa ilə düşmən edən prezident Emmanuel Makron bu dəfə ABŞ-la qarşıdurmaya çalışır. Bu barədə danışmazdan öncə qeyd edək ki, Emmanuel Makron G7 sammiti üçün Kanadaya gedərkən bu həftənin sonunda Qrenlandiyaya səfər edəcək.
O, ABŞ prezidenti Donald Trampın Danimarka adasını Birləşmiş Ştatlar tərkibinə daxil etmək cəhdi ilə bağlı yüksək profilli danışıqları fonunda Şimali Atlantika və Arktikada təhlükəsizliyi müzakirə etmək üçün Nuuk şəhərinə səfər edən ilk Avropa dövlət başçısı olacaq.
Makron bildirib ki, Qrenlandiya “fəth obyekti deyil” və bununla o, birbaşa Trampın bu Arktika adasını ABŞ-ın nəzarəti altına almaq istəməsi ilə bağlı təkrar bəyanatlarına eyham vurub. Makronun şərhləri Qrenlandiyanın lideri Yens-Frederik Nilsen və Danimarkanın baş naziri Mette Frederiksen ilə danışıqlar aparmağı planlaşdırdığı Nuuk səfərindən əvvəl gəlib. Yelisey sarayından bildiriblər ki, danışıqlarda Şimali Atlantika və Arktikada təhlükəsizlik, həmçinin enerji və kritik minerallar sahəsində əməkdaşlıq müzakirə olunacaq. Lakin Danimarka mətbuatına görə, Makronun səfərinin məqsədi Danimarkanın ərazi bütövlüyünə hörmətlə yanaşmaqda ona dəstək olmaqdır. Axı Tramp Ağ Evə qayıtdıqdan sonra dəfələrlə strateji cəhətdən önəmli məkanda yerləşən, minerallarla zəngin Arktika adasına nəzarəti ələ keçirmək arzusunu bildirib. “The Wall Street Journal” bu yaxınlarda Trampın ABŞ kəşfiyyat agentliklərinə Qrenlandiya ilə bağlı kəşfiyyat məlumatlarının toplanmasına dair göstəriş verdiyini və Pentaqonun iyun ayından etibarən Qrenlandiyanı ABŞ-ın Şimal Komandanlığının məsuliyyət zonasına daxil etməyi planlaşdırdığını bildirib. Öz növbəsində “The Washington Post” yazıb ki, Vaşinqton adanın alınmasının dəyərini öyrənir. Qəzetin mənbələri bildiriblər ki, Ağ Evin büdcə departamentinin əməkdaşları Qrenlandiyanın 57 min sakininə dövlət xidmətlərinin göstərilməsini nəzərə alaraq, onun saxlanmasının nə qədər baha başa gələ biləcəyini hesablayırlar. Onlar həmçinin adanın təbii ehtiyatlarının ABŞ büdcəsinə hansı gəliri gətirə biləcəyini təxmin etməyə çalışırlar: “Üstəlik, Trampın danışdığı Kanada və Panama kanalı da daxil olmaqla, bütün potensial satınalmalardan o, Qrenlandiyaya ən asanı kimi baxır”. Eyni zamanda, Qrenlandiyanın biznes və mineral ehtiyatlar naziri Naaja Nathanielsen qeyd edir ki, adaya artan geosiyasi diqqətə baxmayaraq, ABŞ-ın marağı hələ konkret investisiyalara çevrilməyib. Onun sözlərinə görə, ilin əvvəlindən Amerikanın özəl şirkətlərinin nümayəndə heyətləri Qrenlandiyaya səfər edib, lakin Ağ Evlə rəsmi dialoq hələ başlamayıb. Yalnız ABŞ-ın vitse-prezidenti Ceyms Vens arvadı ilə adaya səfər edib və Pituffik bazasında ABŞ əsgərləri ilə danışıb, burada Danimarkanın Qrenlandiya xalqı üçün pis iş gördüyünü deyib. O, Trampın adanın ABŞ-ın milli təhlükəsizliyi və “azad dünyanın”, o cümlədən Çin və Rusiyadan müdafiəsi üçün həyati əhəmiyyət kəsb etdiyi barədə iddiasını təkrarlayıb.
Naaja Nathanielsen baş verənlər fonunda qeyd edib: “İndiyə qədər bütün bu səs-küy Qrenlandiyaya birbaşa investisiyaların artmasına səbəb olmayıb. Biz hələ Amerika fondlarının Qrenlandiya bizneslərinə axıdılmasının konkret nümunələrini görməmişik”. Bundan başqa, nazir xəbərdarlıq edib ki, ABŞ və Avropa şirkətləri investisiyalarını tələsdirməlidirlər. Əks halda, Qrenlandiya hakimiyyəti digər ölkələrdə, xüsusən də Çindən faydalı qazıntıların işlənməsi üçün kömək istəməli olacaq. Bu durumda indi Fransanın rəsmi Nuukun çağırışına qulaq asdığı görünür. Mayın 21-də Qrenlandiya Danimarka-Fransa mədən şirkəti olan “Greenland Anorthosite Mining”a 30 illik mədən lisenziyası verib. Fransız İnvestisiya Qrupu “Jean Boulle Group” tərəfindən dəstəklənən “Greenland Anorthosite Mining” adanın qərbində hasilat həyata keçirəcək. bunlar fonunda ekspertlərə görə, Makronun Qrenlandiya səfərinə müxtəlif rakurslardan baxmaq olar. Əvvəla, Makronun bu addımı Yelisey sarayının özünün mövqeyinin qeyri-sabitliyi ilə əlaqələndirilir. Bunu Fransada bələdiyyə seçkilərindən tutmuş milli seçkilərə qədər bütün son seçkilərin nəticələri sübut edir. Fransızların diqqətini ciddi daxili problemlərdən yayındırmaq, beynəlxalq siyasət məsələlərinə keçmək, şərqdən gələn təhlükə ilə qorxutmaq, cəmiyyəti birləşdirmək ümidi ilə Makron belə addımlar atır. İndi də Danimarkanın baş naziri və Qrenlandiya hökumətinin başçısı ilə danışıqlar Fransanı həm ABŞ-la düşmən edəcək, həm də onun Rusiya ilə nifaqını dərinləşdirəcək. Tramp və Putin çətin ki, bunu Makrona bağışlasınlar. Bu arada alimlər Qrenlandiya buzlağındakı buzların əriməsinin sürətlənəcəyindən və dəniz səviyyəsinin gözləniləndən daha çox yüksələcəyindən narahatlıq keçirirlər. Onlar isti iqlimin yosunların böyüməsinə və buz səthinin tündləşməsinə səbəb olacağını bildirirlər. Qrenlandiya adasının buz örtüyü hər il okeanların səviyyəsinin 1 millimetr yüksəlməsinə səbəb olur. Son 20 ildə Qrenlandiyada buzların ərimə sürətinin artdığı müşahidə olunur. Bu da adada gəmiçilik üçün əlavə imkanlar açır.
Tahir TAĞIYEV
