İran prezidenti Məsud Pezeşkianın Azərbaycana səfəri iki ölkə arasında yeni səhifə açılmasının başlanğıcı kimi qiymətləndirlir. Azərbaycanla İran hazırda beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində də bir-birini dəstəkləyir. BMT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, İqtisadi Əməkdaşlıq Təşkilatı, Qoşulmama Hərəkatı və digər təşkilatlar çərçivəsində hər iki ölkə daim bir-birinin yanındadır.
Buna paralel olaraq, Pezeşkianın Azərbaycana səfəri iki ölkə arasında münasibətləri daha axarlı, daha nizamlı müstəviyə gətirəcək. Bu fonda prezident İlham Əliyevin həm Şimal-Cənub, həm də Araz dəhlizi ilə bağlı səsləndirdiyi fikirlər Azərbaycanla İran arasında ticari-iqtisadi əməkdaşlıqda yeni bir səhifə açılacağına dair mesajdır. O da mühüm məqamdır ki, dövlət başçılarının yanaşmasına əsasən, istehsalçılar, sahibkarlar birgə istehsalı inkişaf etdirə, birlikdə məhsullar istehsal edə bilərlər. İki ölkənin iqtisadi potensialını artırmaq üçün siyasi səylərini birləşdirməsi vacibdir. Səfərin ikitərəfli əlaqələrin siyasi, həmçinin iqtisadi sahədə inkişafı baxımından böyük əhəmiyyət daşıdığının diqqətə çatdıran ekspertlər qeyd edir ki, Pezeşkian bu sahələrə hərbi müstəvini də əlavə etdi. Bu amilin özü bölgənin sabitliyi və təhlükəsizliyi üçün son dərəcə əhəmiyyətə malikdir. Buna görədir ki, iki ölkə arasında sənaye, elm, mədəniyyət, iqtisadiyyat, ticarət olmaqla, təhlükəsizlik sahəsini də əhatə edən strateji proqramın hazırlanacağı açıqlandı. Təbii ki, səfərin ən həssas məqamlarından biri Pezeşkianın özünü Təbrizdəki, Ərdəbildəki kimi hiss etməsi ilə bağlı səsləndirdiyi fikirdir. Bütün bunlar isə Ermənistanda böyük əndişəyə səbəb olub. Məsələ ilə bağlı “armenianreport” portalı yazır: “Yaxşı, nə edəcəyik, necə reaksiya verəcəyik? Təkcə İran prezidenti Məsud Pezeşkianın Azərbaycana səfəri faktı ilə bağlı deyil, həm də onun Bakıda söylədiyi hər şeylə bağlı. Və orada o, Ermənistanın mənafeləri baxımından yumşaq desək, çoxlu lazımsız sözlər dedi. “Azərbaycan xalqının hüquqlarına hörmət edilməli və Qarabağ Azərbaycanın olmalıdır” bəyanatından başlayaraq. Bunu o, azərbaycanlı həmkarı ilə görüşündə deyib.
Amma İran İslam Respublikası prezidenti Qarabağı tərk edən ermənilər barədə heç nə demədi. Məsud Pezeşkian bu barədə heç nə deməyib. Həm də təkcə azərbaycanlı olduğuna görə yox. Biz sadəcə olaraq, rəsmi Tehranın mövqeyinin dəyişməsini görürük.Tehran rəsmiləri Bakı ilə əlaqələrin qurulmasını sürətləndirməkdə o qədər qətiyyətlidirlər ki, İran prezidenti Azərbaycana Şəhid Rəcai limanında baş verən partlayışla bağlı ölkəsində milli matəm elan etdiyi gün gəlib. Bundan başqa, səfər günü dərhal bildirilib ki, Azərbaycanın Tehrandakı səfirliyinə hücumu törədən Yasin Hüseynzadəyə qarşı hökmün icrası ilə bağlı İranda bütün hazırlıq prosedurları başa çatıb. “İcra et, bağışlana bilməz” cümləsində vergülün hara qoyulması sualının cavabı budur. Bəli, İran prezidenti müasir Azərbaycanın mövqeyini bizə xatırlatmaqdan həzz aldığını danmadı. "Burada olduğum üçün özümü yad ölkədə hiss etmirəm. Sanki Təbrizdə, Ərdəbildə olmuşam. Sanki doğulub boya-başa çatdığımız və yaşadığımız İran Azərbaycanındayıq", - o vurğulayıb.
Bütün bunlar təbii ki, Ermənistanın İran üçün əhəmiyyətinin azalması kimi şərh edilə bilər. İstədiyiniz qədər inkar edə bilərsiniz, amma bu, reallıqdır. Buna əmin olmaq üçün mayın 8-də Azərbaycana dövlət səfəri edəcək İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahunun ayın 11-nə kimi orada qalacağı xəbərini oxumaq kifayətdir. Səfər zamanı Netanyahunu həyat yoldaşı Sara müşayiət edəcək. Səfər zamanı Netanyahu Azərbaycan prezidenti İlham Əliyevlə iki ölkə arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi məsələlərini müzakirə edəcək. Bu müzakirələrdə İran məsələsinin xüsusi yer tutacağı aydındır. Bəli, Azərbaycan necə baxsan, bu münaqişədə də vasitəçi rolunu oynaya bilər. Bunun uğurlu vasitəçilik olacağı fakt deyil, amma artıq rəsmi Bakının aktivində əlavə xal olacaq. Ermənistan təəssüf ki, belə bir rol oynaya bilmədi. Əvvəla ona görə ki, İsraildə ölkəmizi bu statusda görmürlər. Onlar çoxdan və qətiyyətlə Azərbaycana ölümcül və ən müasir silahları lazımi miqdarda tədarük edib. Bakıda da buna cavab olaraq İsraili Türkiyə ilə barışdırmağa çalışırlar. Bir neçə gün əvvəl Bakıda İsrail və Türkiyə nümayəndələri arasında Suriyada tərəflər arasında toqquşmaların qarşısının alınması mexanizminin yaradılmasına həsr olunmuş görüş keçirilib. Bu, Azərbaycanın yeni statusu faktının özüdür! Bundan əlavə, İsrail baş nazirinin səfərindən sonra may ayında Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan da Bakıya səfər edəcək. Formal olaraq iki səfər arasında heç bir əlaqə yoxdur. Rəsmi olaraq Türkiyə mənbələri xəbər verir ki, Ərdoğan ikitərəfli hökumətlərarası komissiyanın dördüncü birgə iclasında iştirak etmək üçün Azərbaycan paytaxtına səfər etmək niyyətindədir. Ancaq biz hamımız böyüklərik və hər şeyi mükəmməl başa düşürük. İstisna edilmir ki, rəsmi Bakının bütün bu hərəkətləri son nəticədə bir vaxtlar Emin Ağalarovun klipində rol almış ABŞ prezidenti Donald Tramp tərəfindən də qiymətləndiriləcək. Bəs Tramp da rəsmi Bakı ilə yaxınlaşma kursu elan etsə, biz nə edəcəyik? Məsələ burasındadır ki, necə baxsanız da, hadisələrin bu cür inkişafının qarşısını almaq üçün heç bir real mexanizmimiz yoxdur. Və bu çox böyük problemdir”.
Ramil QULİYEV
