Erməni lobbisinin, diaspor qüvvələrinin təsiri altında fəaliyyət göstərməsi ABŞ Konqresinin daim əsas problemlərindən biri olub. Eyni zamanda bu hal yenə ABŞ Konqresinin nüfuzuna ciddi xələl gətirən məqamlardan biridir. Bunlar fonunda Konqresin erməni məsələsi üzrə qrupunun sədr müavini Adam Şiff və bir sıra digər konqresmenlər tərəfindən 2024-cü il üçün "Artsax Gəlirlərinin Bərpası Aktının" 18 sentyabrda qəbul edilməsinə dair təklifi Qarabağı könüllü tərk etmiş ermənilərin hüquqlarından çox, Azərbaycanın suverenliyi və ərazi bütövlüyünə təhdid olmaqla yanaşı, həm də erməni sifarişinin icrasına növbəti cəhd oldu.
Müvafiq layihənin təqdimatında Adam Şiff hər cür hədyanlar və yalanlar səsləndirdi, erməni diasporunun pulu və dəstəyi üçün hər cür yalan danışmağa hazır olduğunu göstərdi. Məsələn, o iddia edir: "Azərbaycanın Artsax xalqına qarşı davamlı hərəkətləri humanitar fəlakət yaradıb və etnik təmizləməyə bərabər olub. Biz cavabdehlərin məsuliyyətə cəlb olunmasını və Artsaxın günahsız qurbanlarının böyük itkilərinin ödənilməsini təmin etməliyik. Mənim qanunvericiliyim Azərbaycanın təcavüzü nəticəsində hər şeyini itirmiş şəxslərin ədalət mühakiməsi və maliyyə bərpası mexanizmini təmin edəcək". Amma Azərbaycanın ABŞ tərəfindən də tanınan ərazi bütövlüyünü bərpa etdiyini Adam Şiff heç nəzərə almaq istəmir. Erməni işğalına ümumiyyətlə əhəmiyyət vermir. Əksinə, Amerika Erməni Milli Komitəsinin (ANCA) təsiri altında hər cür böhtana yol verir. Bu xüsusda Şiff və digər bəzi konqresmenlər Azərbaycana qarşı ağlasığmaz tələblər səsləndirir. Məsələn, qeyd edilir ki, Azərbaycanın suveren aktivlərinə sahib olan bütün ABŞ maliyyə institutlarından bu aktivlər barədə ABŞ Xəzinədarlığının Xarici Aktivlərə Nəzarət Ofisinə məlumat verilməlidir. Qanunun qəbulundan sonra 60 gün ərzində prezident bu aktivlərlə əməliyyatları bloklamalı, blokdan sonra isə 90 gün ərzində onlara həbs qoymalıdır. Bunun ardınca "Artsax Gəlirlərinin Bərpası Fondunun" yaradılması həyata keçirilməlidir. Özü də bu fond Azərbaycanın müsadirə edilmiş aktivlərini almalı, daha sonra bu vəsaitlər Azərbaycanın "hərbi hücumu" nəticəsində əmlakı, biznesi və iş yerlərini itirmiş "Artsaxdan" didərgin düşmüş ermənilərə kompensasiya vermək üçün istifadə edilməlidir. Burada xüsusi qeyd olunmalıdır ki, Azərbaycanın ötən il həyata keçirdiyi antiterror tədbirləri beynəlxalq hüquqa, o cümlədən beynəlxalq humanitar hüquqa tam uyğun olub və Azərbaycan heç vaxt mülki əhalini hədəf almayıb. Bunu çoxsaylı faktlar da sübut edir. Hərbçilərimiz 24 saatdan da az çəkən antiterror əməliyyatını əsl zərgər dəqiqliyi ilə icra etdilər. Nəticədə yalnız hərbi təyinatlı obyektlər, yəni silah anbarları, atəş mövqeləri və nöqtələri vuruldu, eyni zamanda, xeyli sayda terrorçu həbs edildi. Əməliyyatın digər unikallığı onda idi ki, mülki infrastruktura və Qarabağın erməni əhalisinə heç bir ziyan dəymədi. Onu da qeyd edək ki, Azərbaycan tərəfi Qarabağdan erməni əhalinin köçündə heç zaman maraqlı olmayıb. Azərbaycanın istəyi bölgədə yaşayan erməni əhalinin reinteqrasiyasına nail olmaq, onları təxminən son 30 ildə Ermənistanın və qanunsuz separatçı xunta rejiminin girovluğundan qurtararaq, ölkənin sosial-iqtisadi və ictimai-siyasi həyatına qovuşdurmaq idi. İşğal bitdikdən sonra Azərbaycan özünün erməni sakinləri ilə təmas qurmağa hazır olduğunu bildirib. Amma bütün bunlara baxmayaraq, ermənilərin özlərinin təxribatları ötən ilin 19–20 sentyabr hadisələrinin baş verməsini şərtləndirdi. Ancaq bu zaman da mülki əhaliyə heç bir xətər yetirilmədi. 44 günlük Vətən müharibəsi zamanı olduğu kimi, lokal xarakterli antiterror tədbirləri də beynəlxalq humanitar hüquqa uyğun aparıldı. Bu zaman, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, mülki şəxslər və infrastruktur obyektləri hədəfə alınmadı. Azərbaycan antiterror tədbirləri zamanı mülki əhalinin və obyektlərin zərər çəkməməsi məsələsində də dünyaya nümunə göstərdi. Bununla bağlı prezident İlham Əliyev 2023-cü il noyabrın 20-də İraq prezidenti Əbdüllətif Camal Rəşidlə görüşdən sonra mətbuata verdiyi bəyanatda bu barədə dedi: "Bizim səbrimiz sentyabr ayında tükəndi və biz beynəlxalq hüquqa tam riayət edərək öz suveren ərazimizdə antiterror tədbirləri apardıq. Bu tədbirlər 24 saatdan az davam etdi və mülki əhali arasında itkilər olmadı. Düşünürəm ki, indi Yaxın Şərqdə müşahidə etdiklərimizə münasibətdə bu antiterror tədbirləri mülki əhali arasında hərbi əməliyyatları itkisiz necə aparmaq lazımdır nöqteyi-nəzərdən bir örnək hesab olunmalıdır". Amma bu reallıqları erməni pulu və dəstəyi ilə fəaliyyət göstərənlər, o cümlədən də Adam Şiff görmək istəmir.
Onu da xatırladaq ki, bu, konqresmenlərin ölkəmizə qarşı ilk qərəzi deyil. Əvvəllər də ermənipərəst konqresmenlər Azərbaycanın əleyhinə müxtəlif layihələri icra etməyə çalışıblar. Məsələn, bir müddət öncə konqresmen Adam Şiff və 47 tərəfdarı dövlət katibi Entoni Blinkenə məktub yazaraq "Qarabağda kökü kəsilməkdə olan erməni irsi" barədə "narahatlıqlarını" bölüşmüşdülər. Bundan başqa, ABŞ Konqresinin 26 nəfərlik heyəti ABŞ dövlət katibi Entoni Blinkenə və ABŞ prezidentinin baş müşaviri Con Podestaya məktubla müraciət edərək, Azərbaycanın COP29-a sədrliyini əsassız və absurd ittihamlarla qaralamağa cəhd ediblər. Bu dəfə isə yenə əndazəni aşan Adam Şiff və onun kimilər iddia edirlər ki, ABŞ-dakı azərbaycanlılara məxsus şəxsi aktivləri ələ keçirmək və "Artsaxa hərbi hücumda iştirak etmiş və ya dəstək vermiş yüksək rütbəli Azərbaycan nümayəndələrinə və onların yaxın ailə üzvlərinə viza məhdudiyyətləri tətbiq etmək" lazımdır. "Köçkün ermənilərin" fonddan təzminat almaq üçün müraciət etməsinə imkan verən sadələşdirilmiş prosesin yaradılması da təkliflər sırasındadır. 2024-cü il "Artsax Gəlirlərinin Bərpası Aktı" konqresmenlər Frank Pallone, Anna Eşu, Qeyb Amo, Coys Biti, Cim Kosta, Coş Gottheimer, Duq LaMalfa, Ses Magaziner, Ceyms Makqovern, Qreys Meng, Kevin Mallin, Qreys Napolitano, Elyanor Holms Norton, Jan Şaakovski, Linda Sançez, Bred Şerman, Dina Titus və Lori Trahan tərəfindən dəstəklənir. Onların erməni lobbsinin fəal üzvləridir və erməni diasporundan külli-miqdarda pul alırlar. Məsələn, Şiff 2011-ci ildə erməni-amerikan dostluq əlaqələrinin möhkəmlənməsinə və inkişafına, qondarma "erməni soyqırımı"nın beynəlxalq səviyyədə tanınmasına mühüm töhfəyə görə "Mxitar Qoş" ordeni, 2021-ci ildə isə "Dostluq" ordeninə layiq görülüb. Adam Şiff Kaliforniya ştatında ABŞ-dakı erməni icmasının nümayəndələrinin yaşadığı bölgəni təmsil edir. O, ABŞ Konqresində erməni qrupunun sədr müavinidir, həmişə ermənipərəst və anti-Azərbaycan mövqeyi ilə seçilib. Erməni diasporunun maliyyə və digər yardımlarından geniş istifadə edir. "Artsax Gəlirlərinin Bərpası Aktı"nı dəstəkləyənlər də bu və ya digər şəkildə erməni diasporundan faydalalnalr arasındadır. Amma o da nəzərə alınalıdır ki, bütün bunlar konqresmenlərin özfəaliyyəti deyil. Hesab olunur ki, onlar Bayden administrasiyasının təlimatları əsasında bu təşəbbüsləri qaldırırlar. Başqa sözlə desək, bütün bu oyunların arxasında Bayden administrasiyası dayanır. Bununla da, əslində, Azərbaycana qarşı qarayaxma kampaniyasının ABŞ-da dövlət səviyyəsində həyata keçirildiyi müşahidə olunur. Ancaq bu durumda ABŞ Cənubi Qafqazda öz mövqeyini sarsıdır.
Ramil QULİYEV
