Ermənistanın sülh müqaviləsini tezliklə bağlamaqdan başqa çıxış yolu qalmadı
Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan konstitusiya ilə bağlı referendum elan etdiyini bildirib. Paşinyanın sözlərinə görə, ölkənin yeni əsas qanuna ehtiyacı var. Amma bu dəyişikliyin konkret olaraq Azərbaycanın tələblərinə görə edildiyi dilə gətirilmir, gətirilməyəcək də...
Məlum olduğu kimi, iki dövlət arasında hərtərəfli sülhün əldə olunması üçüň Azərbaycanın şərtlərindən biri qonşu ölkənin konstitusiyasının preambulasında ölkəmizə qarşı ərazi iddialarının aradan qaldırılması olub.
Belə ki, bu iddialar Ermənistanın Müstəqillik Bəyannaməsində təsbit olunmuş prinsip və məqsədlərə əsaslanır.
Ermənistanın Müstəqillik Bəyannaməsinin girişində “Ermənistan SSR Ali Sovetinin və Dağlıq Qarabağ Milli Şurasının 1 dekabr 1989-cu il tarixli “Ermənistan SSR-nin və Dağlıq Qarabağın birləşdirilməsi haqqında” birgə qərarı əsasında” müstəqillik elan edilməsindən bəhs edilir. Konstitusiyanın priambulasında isə yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, Ermənistanın Müstəqillik Bəyannaməsinə məlum istinad var. Bu isə o deməkdir ki, rəsmi olaraq konstitusiya səviyyəsində Ermənistan hələ də Qarabağı öz ərazisinin bir hissəsi hesab edir.
Nikol Paşinyan indiyə qədər mövcud reallıqları qəbul etdiyini, Ermənistanın Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü dövlət səviyyəsində tanıdılarını, ona qarşı heç bir ərazi iddiasının olmadığını bəyan etsə də, indiyə qədər konstitusiya dəyişikliyinə getməkdə həvəsli görünmürdü. Lakin indi dəyişən geosiyasi proseslər, görünür, baş nazirin bu məsələyə mövqeyini dəyişib.
Dünyada son dəyişiklik isə Trampın hakimiyyətə gəlişindən dərhal sonra Rusiya ilə münasibətlərin yenidən bərpa edilməsi və Ukrayna müharibəsinin bitirilməsi üçün cəhdlərin göstərilməsindən ibarətdir. Trampın bu addımları Rusiyaya yeni nəfəs vəd edir. Eyni zamanda, bu addımı ilə Tramp həm də Avropanın yükünü çiyinlərindən atdı. Ermənistana cəsarət verən Brüssel indi daha çox öz daxili problemlərinin həlli ilə məşğuldur, Ermənistan, demək olar ki, yaddan çıxıb.
Paşinyana qarşıdakı mərhələdə indiyə qədər "quyruq göstərdiyi" Moskvadan qorunmaq üçün tədbirlər görmək gərəkir. Çunki Moskvaya yeni nəfəs veriləcəksə, onun Paşinyanla məşğul olmağa vaxtı və imkanı yaranacaq. Ermənistan rəhbərliyi bu yolda ağır duruma düşmüş Avropanı yükləmədən çıxış yolu seçməlidir. Amma onun yenə Avropadan başqa üz tutacağı ünvan yoxdur. Qərbə sığınmaq üçün isə Ermənistan qonşuları ilə nörmal münasibətə sahiblənməlidir.
Trampın qeyri-adi addımı və Paşinyanın indiyə qədərki siyasəti Ermənistanın hər iki tərəfdən - həm Rusiyadan, həm də Avropadan əlini üzüb. Ona görə də Paşinyan Azərbaycanla real sülhə doğru addım atmağı çıxış yolu kimi seçib.
Vaşinqton və Münhenə səfərlərindən sonra Paşinyan başa düşdü ki, ABŞ və Aİ-nin konsolidasiya edilmiş mövqeyindən əsər-əlamət qalmayıb. Onların arasında fərqlər getdikcə artır ki, bu da istər-istəməz digər regionlara və ölkələrə də təsir edəcək.
O ki qaldı Paşinyanın "yeni konstitusiya" ideyasına, bu da baş nazirin Azərbaycanın tələblərinə uyğun konstitusiya dəyişikliyinə fərqli don geyindirməsindən başqa bir şey deyil.
Keçən il Ermənistan hökuməti sərhəd komissiyasının fəaliyyətinin əsasnaməsini təsdiqləyərkən konstitusiyadakı həmin istinadı təfsir etmək üçun Konstitusiya Məhkəməsinə müraciət ünvanladı. Məhkəmə isə Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiasını özündə əks etdirən Müstəqillik Bəyannaməsinə istinadın konstitusiya norması statusuna malik olmadığını təsdiqlədi. Yəni konstitusiyada bu sənədin adı çəkilsə belə, onun heç bir hüquqi əhəmiyyəti yoxdur. Beləliklə, Ermənistan hökuməti Azərbaycanın tələbini təmin etməyə çalışdı.
Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsi müəyyən etdi ki, Respublika Konstitusiyasında dəyişdirilə bilinməyən müddəalar var və preambula da onlardan biridir. Yəni Ermənistanda siyasi iradə olsa belə, onlar müstəqillik bəyannaməsinə istinad olunan Konstitusiyanın preambulasını dəyişə bilməzlər. Həmin vaxt Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri Ermənistan Konstitusiya Məhkəməsinin qərarının vəziyyəti daha da mürəkkəbləşdirdiyini bəyan etdi. Faktiki olaraq, Paşinyan hökuməti özünü hüquqi dalana saldı. Məhz buna görə Paşinyan indi "yeni konstitusiya"dan danışır. Yəni konstitusiyanin bu maddəsini dəyişmirlər, çünki dəyişmək olmaz, sadəcə yeni konstitusiya yaradırlar.
Nəticə olaraq qeyd edək ki, Paşinyan son geosiyasi proseslərin nəticəsi olaraq Azərbaycanla hərtərəfli sülh müqaviləsinin bağlanması istiqanətində real addımlar atmaq məcburiyyətində qalıb. Son qərar da məhz bununla bağlıdır. Növbəti mərhələdə Ermənistan Avropa mülki müşahidə missiyasını ölkədən çıxarmasa da, sərhəddən geri çəkə, ATƏT-in Minsk qrupunun ləğv edilməsinə də razılaşa bilər. Bütün bu prosesləri Paşinyan bu ilin sonuna qədər tamamlayacaq ki, seçki ilində hər hansı bir problemin yaranma ehtimalını sıfırlaya bilsin.
Akif NƏSİRLİ
