Yeni konstitusiyanın ümumxalq səsverməsi yolu ilə qəbul edilməsi zəruridir. Bu sözləri Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyan xalqa müraciətində bildirib:
“Real Ermənistan 29 min 743 kvadrat kilometr ərazisi olan beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən tanınan Ermənistandır. Bu sistem üçün yeni konstitusiyanın ümumxalq səsverməsi ilə qəbul edilməsi vacibdir, çünki əvvəllər keçirilmiş bütün konstitusiya referendumlarında ciddi legitimlik yoxdur. Yeni konstitusiyanın qəbul edilməsinin strateji məqsədi vətəndaşlığı olmayan millətin qalıq fəaliyyət qaydasından dövlət yaradan xalqın fəaliyyət qaydasına keçiddən ibarətdir”.
Real Ermənistanla bağlı xalqa müraciətində Paşinyanın diqqət yetirdiyi daha bir məqam odur ki, sülh xarici dəstək olmadan qonşular arasında yaşamaq bacarığıdır: “Sülh xarici əlaqələrin son məqsədidir. Sülh bərqərar olduqdan sonra bu, iqtisadi, siyasi və mədəni əməkdaşlıqda özünü ifadə edən xarici əlaqələrin son məqsədi olmaqda davam edir. Sülh, ilk növbədə, regional amildir, çünki sülh və ya onun olmaması ilk növbədə yaxın qonşularla münasibətlərdə, sonra beynəlxalq, daha sonra isə qlobal səviyyədə ifadə olunur. Strateji və uzunmüddətli mənada sülh o zaman mümkündür ki, bu, kənar dəstək olmadan qonşularla əməkdaşlıq mühitində yaşamaq bacarığı ilə ifadə edilməli olan bir bacarıq halına gəlir. Sülh təhlükəsizliyin ən etibarlı təminatıdır. Təhlükəsizliyin təmin edilməsinin ən mühüm komponentləri region ölkələrinin qarşılıqlı asılılığı, ölkənin regional və qlobal təchizat zəncirindəki yeridir”. Burada xatırladaq ki, təxminən bir ay əvvəl Ermənistanın ədliyyə naziri yeni konstitusiyanın mətnini parlament seçkilərinə qədər hazırlayacağına söz verib. Ədliyyə naziri Srbuhi Qalyan bu xüsusda qeyd edib: “Yeni nazir kimi mən hesab edirəm ki, son nəticədə yeni konstitusiya layihəsini hazırlamaq vəzifəsini və məsuliyyətini öz üzərimə götürməliyəm”. Nazir konstitusiyanın preambulasının qorunub saxlanılıb-saxlanmayacağına aydın cavab verməsə də, müzakirələrin gedişatını izləməyi tövsiyə edib. - “Bütün bunlarda hər hansı intriqa, problem axtarmağa ehtiyac yoxdur”. Xatırladaq ki, Azərbaycan Ermənistan konstitusiyasının, daha doğrusu onun preambula hissəsinin dəyişdirilməsini tələb edir. Bakı preambulada Müstəqillik Bəyannaməsinə istinadı problemli hesab edir. Xatırladaq ki, SSRİ-nin süqutundan bir müddət əvvəl, 1990-cı ilin yayında qəbul edilmiş həmin sənəddə “Ermənistan SSR-in və Dağlıq Qarabağın birləşdirilməsi haqqında” qərarına istinad var.
Ermənistan konstitusiyasının preambulasında Qarabağla birləşmə məqsədi əks etdirilən bu bəyannaməyə istinad olduğuna görə, belə hal Azərbaycan ərazilərinə hüquqi iddia deməkdir. Ancaq bəyannamədə birləşmədən başqa, daha bir məqam da var - 1918-ci ildə çar Rusiyasının xarabalıqları üzərində qurulan və tezliklə bolşeviklər tərəfindən zəbt edilmiş ilk Ermənistan respublikasının ənənəsinin davam etdirilməsi haqqında. 1991-ci ildə yaradılarkən dövlət bu respublikanın varisliyini qəbul edib və onun himnini, o cümlədən, üzərində digər simvollarla yanaşı, Bibliya əfsanəsinə görə, daşqından sonra Nuhun gəmisinin dayandığı Ağrı, ermənilərin isə Ararat adlandırdığı dağın təsvir olunmuş gerbini götürüb.
Paşinyan Ermənistanın simvolu kimi bu dağdan imtina etməyi təklif edir. O deyir ki, ölkənin ən hündür dağı Türkiyə ərazisində yerləşən Ararat deyil, Araqatsdır. Araqatsın tarixi adı isə Alagözdür. Ağrı dağı Ermənistanın dövlət simvolu kimi Türkiyəni qıcıqlandırır. 1920-ci illərdə sərhədlər müəyyən olunarkən, Ağrı dağı Türkiyənin ərazusu kimi təsbit olunub. Beləliklə, dağılan iki imperiyanın varisləri olan Sovet Rusiyası ilə Türkiyə Cümhuriyyəti Birinci Dünya müharibəsi başa çatdıqdan sonra münasibətlərini nizamlayıblar. Ermənistanda gerbin digər elementləri - dörd qədim erməni krallığının simvolları - haqqında da Paşinyan deyir ki, onların postsovet respublikası ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Baş nazirin ən yaxın silahdaşlarından biri olan, Ermənistan parlamentinin sədri Alen Simonyan himnin də dəyişdirilməsini təklif edib. Himni dəyişdirmək deputatın çoxdankı layihəsidir. Lakin o, heraldik aslanı “Facebook smaylik”i ilə müqayisə edərək, gerblə də bağlı iradını gizlətməyib. Simonyan “ümumdünya daşqının” sularında yüksələn Ağrı dağının üzərindəki gəmi təsvirini belə səciyyələndirib:
“Ən azından Ermənistan su altında ola bilməz”. İndi Ermənistan hakimiyyəti öz təkliflərini referenduma çıxarmaq niyyətindədir. Onu da xatırladaq ki, Nikol Paşinyan ötən ilin əvvəlində hazırkı konstitusiyanın təhlükələrindən danışıb, 2026-cı il dekabrın 30-dək yeni Konstitusiyanın mətnini hazırlamağı tapşırıb. Nazir Qalyanın sözlərinə görə, konstitusiyanın dəyişdirilməsinin məqsədi daha yaxşı konstitusiyaya sahib olmaqdır. Bunlar fonunda hesab olunur ki, Paşinyanın xalqa müraciətində konstitusiya və sülhə həsr etdiyi bölmə onun etirafıdır ki, Ermənistan gah Rusiya, gah Fransa, gah da ABŞ-a arxalanaraq təhlükəsizliyini təmin edə bilməyəcək, ermənilər üçün sülhün yeganə təminatı qonşularla, o cümlədən Azərbaycan və Türkiyə ilə normal münasibətlərin yaradılmasıdır. Bunun üçün isə birincisi, Paşinyan Ermənistan konstitusiyasında Azərbaycana və Türkiyəyə ərazi iddalarını ehtiva edən bəndləri çıxarmalı, ikincisi, Zəngəzur dəhlizinin reallaşmasına şərait yaratmalı, üçüncüsü, sərhədin “monitorinqi” adı altında Ermənistanda yerləşdirdiyi Qərbin hərbi heyətinin fəaliyyətinə ehtiyac olmadığını bəyan etməlidir. Bunlar edilərsə, Paşinyan ümid etdiyi regional sülhü yaxınlaşdıra bilər. Azərbaycan da bu məsələdə müvafiq addımlar atmağa hazırdır.
Ramil QULİYEV
