Cənubi Qafqaz ölkələri sırasında bu gün Ermənistan ciddi şəkildə demoqrafik problemlə üz-üzədir. Hətta Ermənistan əhalisi qocalmış ölkələr sırasında yer alır. Erməni ekspert Artur Tovmasyan etiraf edir ki. Ermənistan demoqrafik böhranın astanasındadır:
"Birləşmiş Millətlər Təşkilatının rəyinə əsasən, yaşı 65 və yuxarı olan insanların sayının ümumi əhalinin 7 faizdən çox olduğu ölkənin əhalisi qoca hesab edilir. Ermənistanda isə hazırda bu rəqəm 11-12 faiz təşkil edir. Beynəlxalq hesabatlar və statistik məlumatlar Ermənistanın demoqrafik böhranın astanasında olduğunu sübut edir”.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, BMT 2050-ci ilə qədər Ermənistan əhalisinin 300 min nəfər azalacağını proqnozlaşdırır. Bu fonda ekspert Qrant Mikaelyan ölkədəki demoqrafik mənzərəni şərh edərkən bildirib ki, 44 günlük müharibənin nəticələri Ermənistanın növbəti 20 ildə demoqrafik vəziyyətinə təsir edəcək. Onun sözlərinə görə, Ermənistanın əhalisi yaxın illərdə azalacaq və əgər ölkə 2050-ci ilə qədər BMT-nin 2,6 milyon nəfərlik proqnozunu yerinə yetirə bilsə, bu yaxşı nəticə olacaq: “Ermənistandakı mövcud tendensiyaları nəzərə alsaq, proqnoz BMT-nin təqdim etdiyindən də pis ola bilər. Demoqrafiya ölkədə gedən ictimai-siyasi prosesləri əks etdirir. Son 30 ildə Ermənistanda qeyri-bərabərlik dərinləşib, işsizlik artıb, iqtisadiyyatda irəliləyiş yoxdur, eyni zamanda ölkədə artıq asılı olmayan təhlükəsizlik atmosferi pisləşib”. İlkin siyahıyaalma məlumatlarına görə, Ermənistanın daimi əhalisi 2 milyon 928 min 914 nəfər, yerli əhalinin sayı isə 2 milyon 638 min 917 nəfərdir. Qrant Mikaelyanın hesablamalarına görə, 44 günlük müharibənin nəticələri yaxın 20 il ərzində Ermənistan əhalisinin sayında təsirini göstərəcək. O, digər risklər arasında miqrasiyanın tempi və doğum səviyyəsini də qeyd edib. Bu mərhələdə miqrasiyanın tempi 2021-ci illə müqayisədə azalıb, Ermənistana müxtəlif ölkələrdən vətəndaşların axını da var. Eyni zamanda, doğum səviyyəsi aşağı olaraq qalır və ölüm nisbəti ciddi şəkildə dəyişmir. O, həmçinin hesab edir ki, son miqrasiya tendensiyası Ermənistanın etnik mənzərəsinin dəyişməsinə səbəb ola bilər. BMT-nin “World Population Prospects” adlı məruzəsində isə bildirilir ki, 2100-cü ildə Ermənistanda cəmi iki milyon əhali yaşayacaq”. Mütəxəssislər bildirirlər ki, Ermənistan əhalisi 2100-cü ilə qədər ya monoetnik olaraq qalacaq və illər keçdikcə azalacaq, ya da əhalinin bir hissəsini başqa xalqlar (ruslar, hindlilər) əvəz edəcəklər. Qeyd olunur ki, işçi qüvvəsinin çatışmazlığı ilə bağlı ciddi problemlər var. Ermənistanda hazırda əhalinin 53 faizi, yəni 1,5 milyona yaxın insan 20-59 yaş qrupuna aiddir.
Qeyd olunur ki, 2050-ci ildə əhalinin 48 faizinin və ya 1,3 milyon nəfərin, 2100-cü ildə isə 44 faiz və ya 0,5 milyon nəfərin əmək qabiliyyətli yaş qrupunda olacağı proqnozlaşdırılır: “Bundan başqa, Ermənistanda kişi və qadınların sayı arasında açıq-aşkar disbalans var. Hazırda qadınların ümumi sayı kişiləri təxminən 12 faiz üstələyir və bu disbalans hələ uzun illər davam edəcək. Ermənistanda, həmçinin, selektiv abort problemi var”. Yerr gəlmişkən, rəsmi statistikaya əsasən, Ermənistanda hər altı sakindən biri sonsuzluq problemi ilə üzləşib. Ermənistanda xüsusən də son illər sonsuzluq diaqnozu halları tez-tez qeydə alınır və ölüm səviyyəsi, xalqın qocalığı, miqrasiya ilə bağlı problemlər fonunda bu, demoqrafiya üçün daha bir ciddi problemdir. Vəziyyəti ən aydın şəkildə rəsmi statistika göstərir: son məlumatlara görə, Ermənistanda sonsuzluq səviyyəsi 16,5 faiz təşkil edir, Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı isə 15 faizi istənilən dövlət üçün kritik hesab edir. Bütün bunlar Ermənistanın gələcəyinə təsir edir. Dünya təcrübəsi çoxdan sübuta yetirib ki, istənilən iqtisadi sistem demoqrafiya ilə ayrılmaz şəkildə bağlıdır. Əhalinin sayı və onun tərkibi istehsalın miqyasına, həyatın bütün sahələrinin inkişaf sürətinə birbaşa təsir göstərir. Təbii ki, demoqrafik proseslər - məhsuldarlıq, ölüm və miqrasiya əsasən sosial-iqtisadi vəziyyətdən və əhalinin həyat səviyyəsindən asılıdır. Bundan başqa, hərbi güc məsələsində də demoqrafiya mühüm yer tutur. Bunun ən bariz nümuməsini Azərbaycan və Ermənistan timsalında görmək olar. Məlumdur ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin şəxsi heyətlə təminat sarıdan heç bir problemi yoxdur. Ermənistanda isə silahlı qüvvələrin müxtəlif növlərinin tam komplektləşdirilməsi, ən yaxşı halda, 50 faizi belə keçmir. Bu kimi məqamlar Vətən müharibəsinin nəticələrinə də birbaşa təsir göstərib. Belə ki, 44 günlük savaş zamanı Azərbaycan ordunun şəxsi heyətini tam komplektləşdirib itkilərin yerini asanlıqla doldurdurduğu bir vaxtda Ermənistanda tamam əks proses qeydə alındı. Əhali artımı üzrə Azərbaycanla Ermənistan arasında kəskin fərq ölkəmizin qarşı tərəf üzərində birmənalı üstünlüyünü təmin edir. Bütün bunları Ermənistan mütləq şəkildə nəzərə almalı, Azərbaycanla münasibətlərini həm də buna görə tənzimləməlidir. Əks halda uduzan yenə özü olacaq.
Tahir TAĞIYEV
