İkinci Qarabağ müharibəsi başa çatdıqdan sonra Ermənistan sülhdən imtina etməyə çalışan Ermənistanın bu istiqamətdə yürütdüyü siyasət iflasla nəticələnib. Elə bu fonda Ermənistanın Azərbaycanla münasibətlərə dair mövqeyində son dövrlər mühüm dəyişikliklər müşahidə edilir.
Məsələnin bu tərəfinə toxunan prezident İlham Əliyev 2023-cü ilin altı ayının sosial-iqtisadi yekunlarına həsr olunmuş müşavirədə çıxışı zamanı bildirib: “Son müsbət məqamlardan biri odur ki, Ermənistan tərəfinin mövqeyində müsbətə doğru hərəkət var. Əgər keçən ilin oktyabrında Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü, suverenliyini və sərhədlərini qəbul etmişdirsə, bu ilin may ayında daha irəli gedərək artıq Azərbaycan ərazisinin parametrlərini də, o cümlədən Qarabağ və anklav kəndlərimiz daxil olmaq şərtilə rəsmən tanıyıb. Bu, müsbət hal kimi qiymətləndirilməlidir. İndi sıra gəlib çatıb ki, eyni sözlər kağız üzərində də öz təsdiqini tapsın, imzalar atılsın və münasibətlər yaradılsın. Hər halda biz bu istiqamətdə öz səylərimizi davam etdirəcəyik”.
Beləliklə, mövcud şəraitdə Azərbaycan və Ermənistan arasında sülh əldə edilməsi üçün münbit zəmin yaranıb. Hesab edilir ki, Azərbaycanın uğurlu, qətiyyətli diplomatiyası sayəsində Ermənistanın sülh istiqamətində əməli addımlar atacağı şübhəsizdir. Burada xatırladaq ki, 2022-ci ilin oktyabr ayında Praqada keçirilən görüş zamanı Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıdığını bildirdi. O, bu ilin may ayında konkret parametrləri açıqladı, həmçinin anklavrların, Şərqi Zəngəzurun adını çəkdi. Əlbəttə, bu mühüm tarixi qələbədir. Çünki Azərbaycanın ardıcıl, prinsipial siyasi xətti, təzyiqləri İrəvanı buna vadar edib. İndi Paşinyan dediklərini konkret sənədlərlə də təsdiqləməlidir. Ermənistanın “Qraparak” nəşri yazır ki, İrəvan buna məcbur olacaq. Bildirilir ki, Ermənistanın Azərbaycan-Türkiyə tandemi qarşısında tab gətirməsi mümkün deyil: “Nikol Paşinyan hökumətin iclaslarında Azərbaycana qarşı cəsarətli mətnlər səsləndirsə də, hökumət nümayəndələri onun tapşırığı ilə qapalı görüşlərdə reallıqlardan danışırlar: Müqavimət təkcə faydasız deyil, həm də təsirsizdir. Azərbaycan istədiyini alacaq, Ermənistan isə müqavimət göstərərsə, itkiləri olacaq. Elə bu günlərdə hökumət nümayəndələri ekspertlərlə qapalı görüş keçirib və açıq, səmimi söhbət olub, lakin ictimaiyyətləşdirilməsi qadağan edilib.
İclasda iştirak edənlərdən biri detalları açıqlayıb. Vitse-spiker, Ermənistan-Türkiyə münasibətləri üzrə nümayəndə Ruben Rubinyan Ankara ilə danışıqlardan bəhs edib, bildirib ki, Türkiyə Ermənistana Azərbaycanla münasibətləri tənzimləmək üçün bir ay vaxt verib, söhbət normallaşmadan gedir. Türkiyə ilə də münasibətlərin normallaşması bundan asılıdır. Ermənistan bu müddətdə Türkiyə və Azərbaycanın tələblərini yerinə yetirə bilməsə, o zaman Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin tənzimlənməsi unudula, arxivə göndərilə bilər. Türkiyədən gələn ultimatumun bir mənası var: Azərbaycanın tələblərinin yerinə yetirilməsi üçün sizə bir ay vaxt veririk, bunu etməsəniz, Ankara ilə danışmaq şansınız olmayacaq, biz hərəkətə keçəcəyik. Türkiyə hökuməti açıq şəkildə bildirdi ki, Ermənistan hökumətinin Ermənistan-Azərbaycan və Ermənistan-Türkiyə münasibətlərini ayırmaq, Ankaranı sivil və konstruktiv, Bakını isə təcavüzkar və barışmaz göstərmək kimi pritimiv cəhdləri mənasızdır. Türkiyənin Azərbaycanla quru əlaqəsinə ehtiyacı var, Zəngəzur dəhlizinin əsl sahiblərindən biri Ankaradır. Türkiyə açıq şəkildə bildirdi ki, istədiklərini almayana qədər Ermənistanla münasibətlər nizamlanmayacaq, sərhəd açılmayacaq”.
Bununla yanaşı, “Qraparak” yazır ki, görüşdə Ermənistan üçün iki seçimdən bəhs olunub: “Müqavimət göstərməli, döyüşməli, təslim olmalı və ya danışıqlar aparmalı, itki vermədən təslim olmalı. Reallıq bundan ibarətdir. Qarabağdakı ermənilər üçün də eyni seçimdən bəhs olunur. Ya Bakının şərtləri ilə razılaşıb Azərbaycanın dövlət strukturlarına və ictimai institutlarına inteqrasiya edirlər, ya da imtina edərək, Qarabağı tərk etmək məcburiyyətində qalırlar. Görüşdə iştirak edən “Artsaxın xarici işlər naziri” Sergey Qazaryan bildirib ki, onların üçüncü variantı da var: Qarabağda 10 mindən çox silahlı döyüşməyə hazırdır. Lakin hökumət nümayəndələri ona izah ediblər ki, Azərbaycana qarşı müharibə ümidsizdir”. Həqiqətən də ermənilər yaxşı başa düşür ki, güc amili işə düşsə, Azərbaycanın budəfəki zərbələri daha ağır olacaq. Ermənistanın Avropa Partiyasının sədri Tiqran Xzmalyan qeyd edib ki, Qarabağdakı rus sülhməramlıların da saxlaması mümkün deyil: “Azərbaycanın istədiyi vaxt erməni separatçılarına qarşı əməliyyatlara başlayacağı göləniləndir. Buna hazırlıq olaraq. Azərbaycan cəmi bir neçə gün əvvəl erməni silahlılarının Rusiya ordusunun formasını geyindiyini açıqlamışdı. Yenə deyirəm, Ukraynanın böyük qələbəsindən sonra onlar Qarabağdakı “özünümüdafiə qüvvələri” adlanan “qüvvələr”ə hücum edəcəklər. Bu ssenarinin baş verməməsi üçün biz bir an öncə Rusiya qoşunlarını və hərbi hissələrini Qarabağdan və Ermənistandan çıxarmalıyıq”.
Nahid SALAYEV
