Məlum olduğu kimi, son vaxtlar Türkiyə-Birləşmiş Ştatlar münasibətlərində istiləşmə müşahidə edilir. Məsələn, Türkiyə ilə ABŞ arasında F-16 qırıcı təyyarələrinə dair müzakirələr müsbət nəticə verməkdədir.
Belə ki, ABŞ prezidentinin milli təhlükəsizlik üzrə müşaviri Ceyk Sallivan deyib ki, prezident Cozef Bayden Türkiyə pezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğanla telefon danışığı zamanı Türkiyəyə F-16 qırıcılarının tədarükünün Birləşmiş Ştatların maraqlarına uyğun olduğunu bildirib: “Bayden açıq və ardıcıl şəkildə F-16-nın satışının müttəfiqlik və ikitərəfli ABŞ-Türkiyə münasibətləri üçün məqsədəuyğun olduğunu bildirib. Bu, bizim marağımızdadır”.
Ancaq Türkiyənin ABŞ-la münasibətləri istiləşsə də, Türkiyə-Rusiya münasibətləri sərinləşir. Türkiyə “Azov” komandirlərini Ukraynaya təhvil verdi, İsveçin NATO-ya üzv olmasına razılıq verdi və s.
Maraqlıdır, bütün bunların fonunda, Qarabağda Rusiya-Türkiyə monitorinq əməkdaşlığını nə gözləyir?
“Bu baxımdan monitorinqlə bağlı iki ölkə arasında problemin yaranacağını düşünmürəm”
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən Böyük Azərbaycan Partiyasının sədri Elşad Musayev “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “Əvvəla, Türkiyə NATO-nun üzvüdür. NATO-nun əsas gücü bütün parametrlər üzrə ABŞ hesab olunur. Ordunun sayına və digər parametrlərə görə isə Türkiyə NATO-da ikinci dövlətdir. Bizim də marağımızdadır ki, Türkiyənin NATO-da rolu üstün olsun. O cümlədən, Birləşmiş Ştatlarla münasibətləri yaxşı olsun. Baxmayaraq ki, son bir neçə il ərzində iki dövlət arasında bir neçə dəfə gərginliklər yaşanıb. Təbii ki, bu nə Türkiyəyə, nə də Azərbaycana sərf edir. Ancaq faktiki olaraq, reallıqlar bundan ibarət olub. Lakin son vaxtlar Türkiyə-ABŞ münasibətlərində normallaşma müşahidə olunur. Bu da ondan irəli gəlir ki, Türkiyədə artıq seçkilər keçirilib. ABŞ-da müəyyən dairələr arzulayırdılar ki, Ərdoğan seçilməsin, amma bu baş tutmadı. Ərdoğan demokratik seçkilərdə qalib gəldi. Belə olan halda ABŞ Türkiyənin maraqlarını nəzərə almaq zorunda qaldı. Artıq Vaşinqtonun timsalında Ankara ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaq xəttinin götürüldüyü aydın görünür. Digər tərəfdən, İsveçin NATO-ya üzvlüyü məsələsi var. Rusiya-Ukrayna müharibəsi fonunda ABŞ NATO-nun genişlənməsində maraqlıdır. ABŞ-ın istəyi odur ki, Türkiyə İsveçə bloka üzv olmağa mane olmasın. Yaxınlaşma həm də bununla bağlıdır. Türkiyənin də F-16-lar və digər məsələlərlə bağlı şərtləri var. Hiss olunur ki, büna müsbət yanaşılır. Rusiyaya gəldikdə isə, bu ölkə Türkiyədən asılı vəziyyətdədir. Çünki Rusiya tam təcrid olunmuş durumdadır. Ukrayna-Rusiya mühribəsi məsələsində Türkiyə balanslı mövqedən çıxış edir. Bunu Ukrayna normal qəbul edir. Zelenskinin səfəri zamanı imzalanan müqavilələrin timsalında gördük. O baxımdan hesab edirəm ki, Rusiya Türkiyə ilə hesablaşmalı olacaq. Ona görə ki, zaman Rusiyanın əleyhinə işləyir. Bütün bunlarla yanaşı, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsi prizmasından yanaşanda Qarabağda Rusiya-Türkiyə Monitorinq Mərkəzi fəaliyyət göstərir. Bu da reallıqdan doğan məsələdir. 2025-ci ilin sonlarında rus sülhməramlıların müddəti başa çatır. Düzdür, Rusiya Qarabağda separatçıları hər vasitə ilə qorumağa çalışır. Ancaq Azərbaycan öz maraqlarını təmin etməyə həm iddialıdır, həm də buna gücü var. Bu baxımdan monitorinqlə bağlı iki ölkə arasında problemin yaranacağını düşünmürəm”.
Vidadi ORDAHALLI
