Azərbaycan Ermənistanla sülh danışıqlarının Brüssel formatını təmin etməklə həm İərvan, həm də Parisə iradəsini qəbul etdirmiş oldu. Avropa İttifaqı (Aİ) Şurasının prezidenti Şarl Mişelin vasitəçiliyi ilə Brüsseldə baş tutan görüş bunun faktiki təsdiqi hesab olunur. Azərbaycanın şərtinə uyğun olaraq, Fransa budəfəki Brüssel görüşündə iştirak etmədi.
Fransa prezidenti Emmanuel Makronun Şarl Mişellə birlikdə sülhyaradıcı və vasitəçi missiyasının daşıyıcı qismində iştirak etmək üçün bütün vasitələrə əl atmasına rəğmən, Aİ Azərbaycanın bu məsələdə mövqeyini qəbul etdi. Bu da təbiidir. Məsələ burasındadır ki, Fransa açıq-aşkar şəkildə Azərbaycana qarşı düşmən mövqeyi nümayiş etdirir. 30 il ərzində ərazilərimiz işğal altında olarkən qeyri-konstruktiv fəaliyyətini pərdələmək üçün cəhdlər edən Fransa bu gün daha bunu etməyə lüzum görmür. Çünki artıq bunun bir faydası olmadığını anlayır və necə deyərlər, açıq oynayır. Bakının təkidli mövqeyi sayəsində vasitəçilik rolunun əlindən çıxması ilə barışmaq istəməyən Paris Azərbaycanın ərzi bütövlüyünə, suverenliyinə açıq hörmətsizlik, Qarabağdakı separatçı tör-töküntülərinə aşkar dəstək nümayiş etdirir. Xatırladaq ki, 44 günlük vətən müharibəsində Fransa Azərbaycanın haqlı mübarizəsinin əleyhinə çıxan azsaylı ölkələrdən biridir. Müharibədən sonra Fransa Senatında və Milli Assambleyada Azərbaycanın əleyhinə silsilə qətnamələr qəbul olunub. Fransa Qarabağda müvəqqəti olaraq Rusiya sülhməramlılarına sığınmış separatçılara da qucaq açmaqdadır. Bu şəraitdə Azərbaycan Fransanın vasitəçiliyini qəbul edə bilməzdi. Bu fonda Brüssel formatına Fransanın yer almasına Azərbaycan razı ola bilməzdi və istədiyinə də nail oldu. Bundan başqa, Brüssel görüşündə Azərbaycan Ermənistan üzərində də mühüm qələbəyə imza atdı. Bunu Avropa İttifaqı Şurasının prezidenti Şarl Mişelin açıqlaması da təsdiq edir. Brüsseldə prezident İlham Əliyev və baş nazir Nikol Paşinyan ilə keçirilmiş görüşün yekunlarına dair Şarl Mişelin mətbuata açıqlaması da bunu təsdiq edir. O qeyd edib ki, bu yaxınlarda sülh sazişi ilə bağlı ABŞ-da keçirilmiş müsbət danışıqlardan sonra bu impuls saxlanılaraq Azərbaycanla Ermənistan arasında əhatəli sülh sazişinin imzalanması üçün qətiyyətli addımlar atılmalıdır: “Sərhəd məsələlərində biz irəliləyişi və sərhədlərin delimitasiyası ilə bağlı atılacaq növbəti addımları müzakirə etdik. Həmin kontekstdə liderlər sərhəd məsələləri ilə bağlı ikitərəfli görüşlərin bərpasına dair razılığa gəldilər. Liderlər 1991-ci ilin “Alma-Ata Bəyannaməsi”nə və Ermənistanın 29,800 kvadratkilometr və Azərbaycanın 86,600 kvadratkilometr ərazisinin toxunulmazlığına birmənalı sadiqliklərini təsdiq etdilər. Sərhədlərin delimitasiyasının yekunlaşdırılması danışıqlar vasitəsilə baş tutacaq. Bağlantılar məsələsində tərəflər regionda nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin bərpası istiqamətində müzakirələrdə aydın irəliləyişə nail olublar. Bu mövzuda, xüsusilə də Naxçıvana və əks istiqamətdə dəmir yolu əlaqəsinin bərpasına dair mövqelər olduqca yaxınlaşıb. Dəmir yolu əlaqələrinin bərpası ilə bağlı modallıqları və konkret qrafik üzrə zəruri inşaat işlərini özündə ehtiva edəcək ümumi razılaşmanın yekunlaşdırılmasına dair müvafiq heyətlərə təlimatlar verilib. Bu işdə tərəflər Ümumdünya Gömrük Təşkilatından dəstək alınmasına dair razılığa gəliblər. Humanitar məsələlərə gəldikdə, qarşıdakı həftələr ərzində saxlanılan daha çox şəxslər azad ediləcək. Öz tərəfimdən onu vurğuladım ki, sadəcə, yolunu azan və qarşı tərəfə keçən əsgərlərin sürətli prosedur vasitəsilə azad olunmalarına dair qarşılıqlı anlaşmanın təmin olunması davam etdirilməlidir.
Biz, həmçinin, itkin düşmüş şəxslərin taleyi ilə bağlı və minaların təmizlənməsi işinin sürətləndirilməsinin vacibliyinə dair müzakirələr apardıq. Biz keçmiş Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətində yaşayan ermənilərin hüquqları və təhlükəsizliyi məsələsi ilə əlaqədar müzakirələri davam etdirdik. Mən Azərbaycanı beynəlxalq ictimaiyyətlə sıx əməkdaşlıq çərçivəsində həmin əhalinin hüquq və təhlükəsizliyinin təmin olunması ilə bağlı müsbət gündəliyin formalaşdırılmasına dəvət etdim. Mən, həmçinin, Bakının bu əhali ilə şəffaf və konstruktiv dialoq aparması zərurəti məsələsini qaldırdım. İnanıram ki, düşmənçilik ritorikasından çəkinmək, qarşılıqlı məqbul həll yollarına nail olmaq üçün xoş niyyət və liderliyin nümayiş etdirilməsi vacibdir. Avropa İttifaqının gizli gündəliyi yoxdur. Bizim yeganə məqsədimiz Azərbaycana və Ermənistana əhatəli və ədalətli sülhə nail olmaqda kömək etməkdir. Biz onların birgə səylərinə dəstək verməyə hazırıq. Biz Brüssel görüşlərini mümkün qədər tez-tez keçirmək barədə razılığa gəldik. Liderlər növbəti dəfə Brüsseldə iyul ayında görüşəcəklər”. Beləliklə, Ermənistan Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyır, Dağlıq Qarabağ iafdəsinin tarixə qovuşduğunu etiraf edir. Bundan başqa, Parisin vasitəçi olmamasına razılaşır. Ən əsası, Zəngəzur dəhlizinin açılmasına razılıq verir. Bütün bunlar Bakının Paris və İrəvan üzərində mühüm qələbəsini göstərir. Cənubi Qafqaz bölgəsində onillərdən bəri gözlənilən sülhlə stabilliyin bərqarar olması, regional nəqliyyat və infrastruktur kommunikasiyalarının bərpası, yeni marşrutların işə salınması, təhlükəsizlik təminatı məsələlərinin həlli, ən nəhayət, Azərbaycanla Ermənistan arasında yekun sülh sazişinin imzalanması Bakının istəyidir. Brüssel görüşündə məhz bunlar razılaşdırılıb.
Nahid SALAYEV
