Avropa İttifaqı Şurasının Prezidenti Şarl Mişel üçtərəfli görüşün yekunlarına dair açıqlamasında deyib ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev və Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan 1991-ci il Almatı bəyannaməsinə sadiq olduqlarını bir daha təsdiqləyib:
"İki ölkənin liderləri 1991-ci il Almatı Bəyannaməsinə və Ermənistanın (29,8 min kvadrat kilometr) və Azərbaycanın (89,6 min kvadrat kilometr) müvafiq ərazi bütövlüyünə sadiq olduqlarını bir daha təsdiq etdilər".
O əlavə edib ki, iki ölkə arasında sərhədlərin yekun delimitasiyası növbəti danışıqlar yolu ilə razılaşdırılacaq.
Bunu mühüm irəliləyiş saymaq olarmı? Çünki Ermənistan bundan əvvəl də Almatı bəyanatına sadiqliyini ifadə edib, amma Qarabağdakı ermənilərlə bağlı iddialarından əl çəkmir. Bu aldadıcı manevrdi. Həm ərazi bütövlüyünü tanıyır, həm də daxilimizdəki separat meyillərə açıq dəstək verir. Belə olarmı?
Politoloq Rəşad Bayramov “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, Ermənistan bundan əvvəlki danışıqlarda da 1991-ci il Almatı bəyannaməsi çərçivəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıdığını ifadə etmişdi: “İndi növbəti dəfə ifadə etməsi və həmin Brüsseldə qəbul olunan bəyənatda 86,6 min kv km çərçivəsində Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıması bir tərəfdən Ermənistanın keçmiş “Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayətini” Azərbaycanın tərkib hissəsi kimi qəbul etməsi anlamına gəlir. Amma məsələ ondadır ki, Ermənistan bununla paralel olaraq, yenə də Qarabağ ermənilərinin təhlükəsizliyini, hüquqları məsələsini də gündəmə gətirir. Buradan o aydın olur ki, Ermənistan bütün beynəlxalq təzyiqləri, Azərbaycanın təzyiqlərini, o cümlədən də danışıqlar masasında olan vasitəçilərin təzyiqlərini nəzərə alaraq Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıdığını bəyan edib, Azərbaycanla sülh müqaviləsi bağlamağa hazır olduğunu bildirir. Amma Qarabağ erməniləri məsələsinin Azərbaycanın daxili işi olduğunu ortaya ataraq, bu məsələdə, kənardan da olsa, faktiki onlara dəstək verməyə davam edir. Başqa sözlə desək, problemi birbaşa Qarabağ erməniləri ilə Azərbaycanın üzərinə atır. Ermənistan dünyada belə bir imic yaratmağa çalışır ki, Azərbaycanın ərazi bütövlüyünü tanıyır, amma orda olan ermənilər öz hüquqları və təhlükəsizlikləri ilə bağlı sona kimi mübarizə aparmaq istəyindədilər və bu artıq Ermənistanın işi deyil. Təbii ki, söhbət danışıqlarda nəyin razılaşdırılmasından, hansı məsələlərə yox deyilməsindən asılı deyil. Söhbət danışıqlar masasında əldə olunan razılaşmaların hansı səviyyədə icra olunmasından asılıdır. Məsələn, biz bundan əvvəlki danışıqlarda da kommunikasiyaların açılması ilə bağlı, o cümlədən delimitasiya və demarkasiya ilə bağlı Ermənistan tərəfinin öz üzərinə öhdəliklər götürdüyünün şahidi olmuşuq. Amma nəticə etibarı ilə həmin danışıqların üstündən iki ilə yaxın vaxt keçməsinə baxmayaraq, bu istiqamətdə hər hansı bir irəliləyişə nail olunmayıb”.
Politoloq hesab edir ki, indi də həm bu məsələ, həm Naxçıvana qatar yolunun açılması ilə bağlı razılaşmaların olması haqqında məlumatların verilməsi hələ ermənilərin qəbul olunan razılaşmaları icra edəcəyi anlamına gəlməməlidir: “Düşünürəm, Azərbaycan olaraq bizim vəzifəmiz ondan ibarət olmalıdır ki, üçtərəfli bəyanatla razılaşdırılmış, Brüsseldə, Moskvada, ABŞ-da, Praqada əldə olunmuş razılaşmaların icrasına Ermənistanı məcbur edək. Bunun isə yolu, təbii ki, təkcə danışıqlardan getmir. Çünki biz 30 il ərzində danışıqların nə ilə nəticələndiyinin şahidi olduq. Ona görə də, buna paralel olaraq konkret addımlar atılmalıdır. Addımların bir qismi artıq atılıb. Yəni Laçın yolu üzərində gömrük məntəqəmizi, sərhəd buraxılış məntəqəmizi qoymuşuq. Bundan sonrakı addımlarımız ondan ibarət olmalıdır ki, erməni hərbi birləşmələrinin Azəebaycan ərazilərindən çıxarılmasına nail olaq və o cümlədən də sərhədlərin delimitasiya və demarkasiyasına nail olaq. Bunu Ermənistanla birlikdə edə biləcəyiksə, lap yaxşı. Əgər Ermənistan üzərinə düşən vəzifələrin icrasını yenə də uzadacaqsa, razılaşmaları pozacaqsa, o zaman Azərbaycan təkbaşına bu istiqamətdə fəaliyyət göstərməlidir. Yəni bizim tam hüququmuz çatır ki, son görüşdə beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərimiz çərçivəsində, Ermənistanın özünün tanıdığı sərhədlər çərçivəsində öz sərhədlərimizin möhkəmlənməsini təmin edək. Həmçinin, əgər erməni hərbi birləşmələrinin çıxarılması təmin olmayacaqsa, bizim tam hüququmuz çatır ki, öz ərazimizdəki həmin o hərbi birləşmələri çıxarmaq üçün konkret hərbi əməliyyatlar keçirək. Mən konkret düşünürəm ki, Ermənistana arxayın olub, sadəcə danışıqlar yolu ilə məsələlərin həllini gözləmək lazım deyil”.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
